Од Белград до Битола и Охрид: изборите во Србија, падот на Орбан и сè поголемото присуство на Алта групата во Македонија

Пред изборите на 25 октомври, кога Вучиќ се бори за политичка иднина, српската Алта група на Давор Мацура се шири низ Македонија: банка, осигурување, недвижности, а според неофицијални информации и обид за поголеми зделки

Србија пред пресудни избори

Србија оди на предвремени парламентарни избори на 25 октомври. Претседателот Александар Вучиќ најави оставка и влегува во кампањата како носител на владејачката листа, додека функцијата привремено ја презема Ана Брнабиќ. Изборите се одржуваат по речиси две години антивладини протести, кои прераснаа во студентска изборна листа.

Анкетите се крајно поделени. Во септември, агенцијата Faktor Plus ја мереше листата на Вучиќ на 48,6%, а студентската на 37,1%. Пред тоа, истражување на CRTA и американскиот Универзитет Стенфорд ја стави за првпат студентската листа напред, со 44,9% наспроти 35,7% за СНС, а слична проценка од други аналитичари дава 48,5% наспроти 38,6%. Разликите се толку големи што повеќе зборуваат за различни методологии и недоверба во истражувањата, отколку за реален исход. Опозицијата тврди дека дел од агенциите работат во полза на власта, но тоа е нивно тврдење, не докажан факт.

- Advertisement -

Важна информација е што рејтингот на СНС најмногу се врзува за самиот Вучиќ. Тој не може да се кандидира за трет мандат, а во партијата нема личност со слична популарност. Дури и ако СНС освои мнозинство, аналитичарите сметаат дека тешко ќе го врати некогашниот широк легитимитет. Според наша оценка, исходот е навистина отворен: власта има ресурси и организација, студентите имаат моментум, но нема сигурен фаворит.

Дали падот на Орбан го повлекува Вучиќ?

На 12 април Виктор Орбан ги загуби изборите во Унгарија од Петер Мађар и неговата партија Тиса, по 16 години на власт. Србиската опозиција веднаш го искористи слоганот „денес падна Орбан, утре ќе падне Вучиќ“.

Анализите се поиздржани. Вучиќ ја загуби својата најсилна поддршка во ЕУ, човекот што ги блокираше санкциите и лобираше за српското членство. Меѓутоа, падот на Орбан не ја создаде ранливоста на Вучиќ, туку му ја одзеде заштитата. Мађар веќе покажа дистанца: ја критикуваше врската Вучиќ-Орбан-Фицо, а Вучиќ му одговори остро. Затоа нашата оценка е дека ефектот е главно симболичен и меѓународен, додека исходот на изборите ќе го одредат домашни фактори: студентското движење, економијата и мобилизацијата.

Дали спиралата стигнува до Северна Македонија?

Македонската опозиција тврди дека да. Лидерот на СДСМ Венко Филипче рече: „Автократските режими паѓаат. Следни се Вучиќ, а потоа Мицкоски.“ Врската е реална, Никола Груевски побегна во Унгарија во 2018 и таму доби азил, а нова унгарска влада може да го смени тоа. Премиерот Мицкоски одговори дека ако Груевски се врати, „ќе оди во затвор“, потсетувајќи дека прашањето е во надлежност на унгарските институции.

Сепак, автоматска спирала не гледаме. Според агрегираните анкети, ВМРО-ДПМНЕ води со околу 40,5%, а СДСМ има околу 21%. Владејачката партија ги освои и локалните избори во 2025 во огромен број општини. Во Унгарија имаше обединета и силна алтернатива, во Србија масовно студентско движење, а во Македонија опозицијата е фрагментирана. Ако Вучиќ падне на 25 октомври, тоа би имало психолошки ефект и врз македонската опозиција, но тоа е сценарио, не прогноза.

Која е Алта банка и кој стои зад неа

Алта банка а.д. Белград е српска банка, порано ЈУБМЕС банка, преименувана во 2020 година. Крајниот сопственик е бизнисменот Давор Мацура, кој почнал со менувачница во 2008 и во 2019 ги купил државните 28,51% од ЈУБМЕС банка за околу пет милиони евра. Оттогаш бизнисот му порасна во платни услуги, лизинг, недвижности, хотели, енергетика, осигурување и малопродажба. Мацура е индиректен сопственик на 95,13% од Алта банка Белград.

Во Македонија групацијата има:

• банка: Стопанска банка Битола, која од 16 октомври 2025 е Алта банка АД Битола,
• осигурување: ЗОИЛ Македонија, сега Алта осигурување АД Скопје, купена за околу 1,7 милиони евра,
• недвижности: „Алта Реал Естате“ во Скопје, чии планови не се познати,
• малопродажба: преку „Алта ритејл“ купува маркети „Идеа“ во Србија, зделка за која беше побарано одобрение и од македонската Комисија за конкуренција.

Групацијата се подготвува и за Босна и Црна Гора преку преземање на Addiko.

Контроверзи и одговор на групацијата. Српски истражувачки медиуми со години пишуваат за деловните врски на Мацура и договорите со државни компании, вклучително ЕПС и Пошта Србија, како и за допирни точки со луѓе од врвот на власта. Алта јавно тврди дека делува деловно и дека не се вклучува во политика. Во 2024 година Европската централна банка утврди дека Алта Пеј и Дипломат Пеј дејствувале координирано при стекнување удел во Addiko без известување и им ги суспендираше гласачките права. Правата подоцна беа вратени, а во февруари 2025 ЕЦБ соопшти дека повеќе не смета дека дејствуваат координирано. Мацура негира неправилности. Ништо од ова не значи докажана незаконска постапка, а македонските регулатори ги одобрија досегашните преземања.

Наводен обид за градежен гигант

Во јавноста се појавија и неофицијални информации за наводен обид една од најголемите македонски градежни компании да биде преземена со учество на Алта банка Србија. Според изворите, преговорите се однесувале само на градежната оператива, без останатиот недвижен имот, за околу 40 милиони евра, со динамика на исплата по фази и повеќе состаноци. Во наводите се споменува Цветан Панделевски како лице што ги водело разговорите. Според тие извори, од зделката на крајот ништо не произлегло, а државниот врв наводно го советувал сопственикот да не влегува во договор со Панделевски

Треба да се нагласи дека овие наводи не се независно потврдени. Името на компанијата не е објавено, нема документи, а ниту Алта групата, ниту државните институции, ниту засегнатото лице дале потврда. Тие се пренесени како наводи, со ставање на располагање на право на одговор.

Сличен е и хотелскиот дел. Во јавноста се појавија и прашања за ситуацијата околу акционерите на Охрид Турист. Од јавно достапни податоци не следува дека Алта има купено хотел или градежна фирма во Македонија. Единственото потврдено е основањето на „Алта Реал Есттате“, чија намера не е позната.

Прашања што остануваат отворени:

• Која е компанијата и дали воопшто се воделе формални преговори?
• Дали Алта банка била информирана и дали учествувала во нив?
• Зошто зделката, според изворите, не се реализирала?
• Кои институции биле запознаени и на кој начин?
• Од каде би дошле парите: од капитал на групацијата или од задолжување?

Кои македонски имиња се јавно поврзани со Алта

Јавно достапните податоци (Македонска берза и официјални објави) ги покажуваат формалните функции: Александра Радевска, претседател на Управниот одбор на Алта банка Битола; Горан Коевски, професор и независен член на Надзорниот одбор; Александар Аневски, извршен директор на Алта осигурување; и Татјана Бундало, управител на „Алта Реал Естате“. Тоа се функции, не докази за политичка поврзаност. Не постои јавно докажана поврзаност на македонски политичари со групацијата, иако СДСМ бараше проверка на потеклото на капиталот.

Што следува

Изборите на 25 октомври ќе покажат дали Вучиќ и системот околу него ќе преживеат. Ако падне, тоа ќе ги промени односите во регионот, вклучително и за српските инвестиции, како Алта. Ако победи, експанзијата веројатно ќе продолжи. Во меѓувреме, за македонската јавност останува практично прашање: чиј капитал влегува во банкарството, осигурувањето и недвижностите, и дали институциите ги следат сите.

С.Д.