ВМРО-ДПМНЕ помеѓу Вашингтон и Брисел . Геополитичка анализа на ефектот од падот на Орбан

I.  Македонија како геополитичка шаховска фигура

За да се разбере дали и колку падот на Орбан ќе се одрази врз ВМРО-ДПМНЕ, прво треба да се разбере во каква геополитичка матрица се наоѓа Македонија денес.

Западен Балкан е регион каде Русија традиционално задржува значително влијание, особено во Србија и Република Српска, но исто така и во Северна Македонија, Црна Гора и Косово. Рускиот напад врз Украина ги зголеми заложбите за Москва во нејзината желба да ги разгори конфликтите во регионот. Покрај тоа, Кина постепено го зголемува своето присуство преку инвестиции во инфраструктура и рударски проекти. Atlantic Council

Со други зборови , Македонија е мала земја, но со стратешка позиција, а секоја нејзина влада мора да балансира помеѓу неколку центри на моќ.

II. МИЦКОСКИ И СТРАТЕГИЈАТА ПО ПАДОТ НА  ОРБАН , КОН КОЈ ЦЕНТАР НА МОЌ?

Пивот кон Вашингтон

- Advertisement -

По падот на Орбан, ВМРО-ДПМНЕ изгубија еден клучен сојузник, но стратегијата на Мицкоски е веќе во фазата на повикот кон Трамп. Мицкоски направи неколку посети во САД, кулминирајќи со настап на CPAC во февруари 2025 година, со стратешка цел да ја репозиционира Македонија во рамките на новиот геополитички „нормал” под Трамп.

Центарот на оваа стратегија е конкретен: Мицкоски одржа средби со Ричард Гренел, поранешниот дипломат и в.д. директор на Националната разузнавачка служба, за потенцијални американски инвестиции во стратешки инфраструктурни проекти, вклучително и проектот Чебрен , сметан за клучен за енергетската индустрија на Македонија.

Паралелно со тоа, НАТО генералниот секретар Марк Рути во март 2026 ја посети Македонија и ја пофали за посветеноста на 2% од БДП за одбрана во 2025 година, истакнувајќи дека македонските трупи служат рамо до рамо со другите сојузници на источниот фланг на НАТО.

Каде е геополитичкиот интерес на Вашингтон?

Откако Трамп дојде на власт, Вашингтон и Брисел се судрија околу трговијата, поддршката за Украина и воените расходи. Западниот Балкан, позициониран на пресекот на интересите на ЕУ и САД, станува нова арена на надпреварување, при што американски инвестори влегуваат во енергетски проекти во регионот. Србија, Македонија и Црна Гора се следни логични чекори ако почетните проекти се докажат успешни.

Со друг збор: и без Орбан, ВМРО-ДПМНЕ наоѓа нова поддршка преку трампистичкиот Вашингтон. Тоа е суштинскиот геополитички маневар на Мицкоски.

III. КАДЕ СЕ КРШИ СТРАТЕГИЈАТА , ИНТЕРЕСИТЕ НА ЕВРОПСКИТЕ СИЛИ

Тука лежи фундаменталната противречност. Македонија е НАТО-членка, кандидат за ЕУ и формално проевропска. Но:

Бугарското вето , директен судир

Мицкоски го нарекува патот на Македонија кон ЕУ „малтретирање” и повикува Брисел да преиспита дали правото на вето на една членка се усогласува со принципите и вредностите на ЕУ. Тој поставува прашање зошто ЕУ очекува еднострани отстапки од Скопје додека ги игнорира ограничувањата на правата на Македонците во Бугарија.

Мицкоски постави два услова : гаранции дека македонскиот идентитет и јазик нема да бидат оспорувани и дека Бугарија мора да дозволи регистрација на организации согласно 14 пресуди на Европскиот суд за човекови права.

Но Брисел е равнодушен: Претседателката на ЕК Урсула фон дер Лајен беше недвосмислена , единствениот чекор пред отворање на преговорите е уставните амандмани на кои државата веќе се согласи.

Пресликувањето на моделот Орбан vs. очекувањата на ЕПП

Иронично, ВМРО-ДПМНЕ е членка на ЕПП , истата европска семејна партија чии лидери ја честитаа победата на Маѓар над Орбан. Орбан во октомври 2024 нудеше посредување помеѓу Скопје и Софија за бугарското вето, под протекторат на унгарското претседавање со ЕУ. Тоа беше еден од последните конкретни геополитички услуги на Орбан кон Мицкоски. Со исчезнувањето на таа посредничка улога, Македонија ја губи и таа дипломатска алатка.

IV. ДИРЕКТНИ ПОСЛЕДИЦИ ОД ПАДОТ НА ОРБАН ЗА ВМРО-ДПМНЕ

1. Груевски , непредвидливата варијабла

За ВМРО-ДПМНЕ загубата на Орбан е политички земјотрес. Ако Груевски биде испорачан или самиот се врати во Македонија, тоа целосно ќе ја промени ситуацијата во партијата. Кај многу членови тој е непрежален лидер. Груевски сите овие години не се откажа да влијае на политиката во Македонија. Мицкоски сега ја има апсолутната контрола во партијата, но сè може да се смени во еден миг.

2. Медиумскиот вакуум

Медиумската инфраструктура изградена преку унгарски капитал е во процес на распаѓање. Ова нема да биде масовен колапс, но постепено ВМРО-ДПМНЕ ќе мора да изгради алтернативни механизми за нарација , или ќе ги изгуби 40-те проценти медиумски простор кои досега беа под Фидес-поврзаното сопственичко влијание.

3. Истражувањата за кредитот

Победата на Маѓар и неговите најави за ревизија на кинеските заеми отвораат сомнежи за нетранспарентни финансиски врски и скриени трошоци меѓу владите во Скопје и Будимпешта. Се поставуваат сериозни индиции дека средствата се всушност кинески капитал пренасочен преку унгарскиот буџет. Доколку истрагите во Будимпешта откријат конкретен финансиски тек кон Скопје, тоа би можело да создаде прва вистинска кризна точка за Мицкоски.

V. ВМРО-ДПМНЕ ПОМЕЃУ ДВА ОГНА , ЗАКЛУЧЕНА ГЕОПОЛИТИЧКА МАТРИЦА

Ситуацијата може да се сумира во три геополитички тензии кои ВМРО-ДПМНЕ ги управува истовремено:

Тензија 1 — Трамп vs. Брисел: Збогувањето со Орбановата поддршка ја насочи стратегијата на Мицкоски кон Трамп , кој е критичен кон ЕУ и идеолошки поблизок до ВМРО-ДПМНЕ. Но таа стратегија вклучува ризик: нудењето стратешки ресурси на американски интереси наместо нивно чување под национален суверенитет.

Тензија 2 — НАТО-лојалност vs. суверенистичка реторика: Мицкоски го позиционира ВМРО-ДПМНЕ не како радикална десница, туку как партија која сака рамноправно партнерство , едновремено да каже „да” кога тоа е во интерес на Македонија, и „не” кога се нарушуваат нејзините принципи. Тоа е од по акробатска жица помеѓу НАТО-обврски и националистичка база.

Тензија 3 — Бугарија и ЕУ блокадата: Со оглед на политичката нестабилност во Бугарија и малку изгледи за напредок, Македонија нема да направи непопуларни уставни промени во блиска иднина. Ова ја замрзнува ЕУ-интеграцијата, но е политички профитабилно домашно.

Финален заклучок: Падот на Орбан нема да го сруши ВМРО-ДПМНЕ , туку ќе ги принуди кон стратешка прераспределба. Партијата го изгуби своето единствено ЕУ-упориште, но веќе работи на замена преку трансатлантскиот пивот кон Трамп. Клучното прашање не е дали ВМРО-ДПМНЕ ќе падне поради Орбан, туку дали истрагите во Будимпешта, Груевски и медиумскиот вакуум ќе создадат кумулативен ефект кој домашниот електорат ќе го почувствува , и тоа е сценарио кое се развива бавно, но неизбежно.

Сашо Денесовски