Владата брои евра, граѓаните бројат заминати роднини: Што навистина крие статистиката за македонската економија

Реалната економска слика во Македонија, зад бројките што ги истакнуваат нарачаните пиар текстови!

Официјалните споредби со куповна моќ навистина покажуваат подобра слика од онаа што ја сугерираат номиналните плати во евра, но целосната статистика на Еуростат открива и она што провладините текстови систематски го изоставуваат, вклучително иселување, бавен раст и растечки долг.

Во последниве недели, во дел од провладините медиуми се шират текстови кои со помош на еден единствен показател, коригираните плати според куповна моќ, се обидуваат да ја отфрлат секоја критика на економската состојба како фејк анализа. Логиката е едноставна, ако платите и пензиите изгледаат подобро кога ќе се прекалкулираат според цените, тогаш наводно нема причина за незадоволство. Проблемот не е во тоа што бројката е измислена, туку во тоа што претставува само еден исечок од целата статистичка слика.

- Advertisement -

Она што пиар текстовите го признаваат

Прекалкулацијата на платите преку паритетот на куповната моќ (PPS) е реална и призната методологија на Еуростат, не е манипулација. Најновите европски споредливи податоци навистина покажуваат дека Македонија има значително пониско ценовно ниво од просекот на Европската Унија, меѓу педесет и педесет и еден процент под просекот, што е пониско ниво дури и од Босна и Херцеговина и Турција. Тоа значи дека номинално понискa плата или пензија, во голем дел, реално купува повеќе стоки и услуги отколку што сугерира самиот износ во евра.

Во таа смисла, тврдењето дека Македонија е категорично полоша од Албанија, Србија, Босна и Херцеговина и Бугарија кога станува збор за куповна моќ на минималната плата, навистина не држи проверка. Прекалкулацијата покажува дека македонскиот работник со минимална плата реално може да купи повеќе отколку неговиот колега во неколку соседни земји. Тоа е точен и проверлив факт.

Она што пиар текстовите го изоставуваат

Проблемот настанува кога еден точен, но парцијален показател, се претставува како целосна слика на економијата. Куповната моќ на платите зборува само за моменталната состојба на потрошувачот, а не за насоката во која се движи земјата, ниту за структурните проблеми што одредуваат каква ќе биде таа состојба за пет или десет години. Токму тие структурни проблеми систематски отсуствуваат од провладините анализи.

Иселувањето и демографскиот колапс

Ова е најголемата испуштена приказна, бидејќи не се коси директно со ниту еден пропаганден наратив, туку едноставно никој не сака да зборува за неа. Пописот од две илјади дваесет и прва година покажа загуба од двесте илјади жители во однос на претходниот попис, а иселувањето, а не падот на наталитетот, се смета за главна причина за таа состојба. Меѓународниот монетарен фонд во своја анализа проценува дека демографскиот пад чини околу половина процентен поен од потенцијалниот раст на бруто домашниот производ секоја година, а населението продолжува да опаѓа и понатаму. Земја чиешто население систематски заминува не може трајно да гради нарација на статистички просеци, бидејќи тие просеци честопати растат токму затоа што помладите и посиромашните граѓани го напуштаат пазарот на трудот во земјата.

Скромниот раст на економијата

Куповната моќ на едно ниво не значи многу ако тоа ниво не расте доволно брзо. Реалниот раст на бруто домашниот производ во последниве години се движи околу две целини и шест до три целини и пет десетини од процентот годишно, што е под потенцијалот што регионот го покажувал во поповолни периоди и под темпото на побрзо растечките економии во Европската Унија, како Бугарија и Романија. Без побрз раст, разликата во апсолутните нивоа на животен стандард во однос на просекот на Унијата ќе се затвора многу бавно, дури и ако куповната моќ денес изгледа задоволително.

Јавниот долг во постојан раст

Јавниот долг на земјата се движеше нагоре во текот на изминатите неколку години. На крајот на две илјади дваесет и четвртата година тој изнесуваше околу шеесет и еден процент од бруто домашниот производ, потоа падна на околу педесет и седум до педесет и осум проценти, за потоа повторно да тргне нагоре кон педесет и девет проценти до крајот на две илјади дваесет и петтата година, со фискален дефицит што останува висок, околу три целини и пет десетини од процентот од бруто домашниот производ. Ова не е драматично високо ниво според европските стандарди, но насоката е јасна, а таа насока не се спомнува во текстовите што ја слават моменталната куповна моќ.

Апсолутното ниво останува меѓу најниските во Европа

Истата методологија со која минималната плата во Македонија испаѓа подобра од онаа во соседството, важи и обратно кога се гледа вкупното ниво на бруто домашниот производ по жител. И по прилагодувањето со куповната моќ, Македонија останува на четириесет и три проценти од просекот на Европската Унија, изедначена со Албанија на дното на регионалната листа. Тоа не значи дека нема напредок во однос на минатите години, но значи дека позицијата на земјата во однос на просекот на Унијата се менува многу бавно, а не драматично подобро, како што сугерираат текстовите што слават само еден показател.

Каква е реалната слика

Кога сите овие показатели ќе се стават заедно, реалната слика не е ниту онаа од катастрофичните текстови кои тврдат дека Македонија е апсолутно најлоша во регионот, ниту онаа од пиар текстовите кои тврдат дека сите критики се фејк анализи. Прекалкулацијата според куповна моќ е точна и покажува дека платите и пензиите реално купуваат повеќе отколку што сугерираат голите износи во евра. Но, истовремено, земјата се соочува со иселување што ја троши работната сила, раст што е поумерен од посакуваниот, и долг што повторно тргнува нагоре. Ниту едниот, ниту другиот наратив не ја кажува целата вистина, а токму затоа е важно секоја бројка да се чита во контекст, а не изолирано, без разлика од каде доаѓа таа бројка и кому му служи да ја истакне.

Граѓаните имаат право на целосна статистичка слика, не на онаа што е избрана да го поткрепи веќе готовиот заклучок.

Сашо Денесовски