Следна тема за притисок е да прифатиме дека Охридската архиепископија е бугарска и дека МПЦ не е автохтона црква

Новиот бран бугарски барања кон Македонија би можел да се пресели од теренот на националната историја кон прашањата за црковното наследство и идентитетот на Македонската православна црква. Таков впечаток оставаат најновите изјави на бугарскиот историчар и копретседавач на Заедничката македонско-бугарска историска комисија, Ангел Димитров, кој оценува дека една од најтешките теми во работата на Комисијата е токму прашањето за Охридската архиепископија, за која бугарската страна инсистира дека претставува директен континуитет на средновековната Бугарска патријаршија.

Во интервју за бугарските медиуми Димитров изјави дека македонската страна избегнува да се соочи со, како што рече, „историските факти“ поврзани со Охридската архиепископија. Според него, токму ова прашање ќе остане еден од најголемите предизвици во работата на Историската комисија и во идните односи меѓу Скопје и Софија.

Прашањето за карактерот и наследството на Охридската архиепископија е точка на сериозно разидување меѓу македонската и бугарската историографија. Бугарските историчари цврсто застануваат на тезата дека Архиепископијата е директен правен и институционален континуитет на средновековната Бугарска патријаршија. Нивниот главен аргумент се темели на повелбите на византискиот цар Василиј II од 1019 и 1020 година, каде таа официјално е именувана како „Архиепископија на Бугарија“, како и на фактот што нејзините поглавари во текот на целиот 750-годишен период ја носеле официјалната титула „Архиепископ на цела Бугарија“.

- Advertisement -

Од друга страна, македонските историчари категорично ги отфрлаат овие тврдења, објаснувајќи дека терминот „Бугарија“ во византискиот контекст од 11 век имал административно-политичко, а не етничко значење. По падот на Самуиловото царство, Византија на територијата на географска Македонија ја формирала административната област наречена „Бугарија“, поради што и црквата со седиште во Охрид го добила тоа географско-административно име.

Македонската наука потенцира дека Охридската архиепископија е автохтона словенска црква која израснала од делото на Свети Климент Охридски, со доминантно македонско население, и дека таа го претставува историското јадро врз кое легитимно е возобновена современата Македонска православна црква – Охридска архиепископија.

Изјавите на Димитров доаѓаат во период кога од бугарска страна сè почесто се испраќаат пораки дека процесот на европска интеграција на Македонија не завршува со внесувањето на Бугарите во Уставот. Напротив, сè погласно се отвораат и историски, идентитетски и културни прашања кои формално не се дел од европските критериуми, но практично стануваат предмет на политички притисок.

Во истото интервју Димитров оцени дека во Македонија и понатаму постои, како што рече, „антибугарска пропаганда“, тврдејќи дека таа е присутна уште од 1944 година до денес. Според него, тоа е една од причините поради кои историските спорови меѓу двете држави остануваат нерешени.

Во Македонија ваквите изјави се толкуваат како уште една потврда дека Софија не се задоволува само со барањата поврзани со човековите права на бугарското малцинство, туку постепено ги проширува условите кон чувствителни прашања од националниот идентитет, историјата и црковната традиција.

Токму затоа дел од аналитичарите предупредуваат дека следниот фронт на спорот меѓу Скопје и Софија би можел да биде прашањето за историското наследство на Охридската архиепископија и легитимитетот на Македонската православна црква. За многумина во Македонија, тоа веќе не е само академска дебата меѓу историчари, туку прашање кое директно ги засега националниот идентитет, духовното наследство и правото на сопствен историски континуитет.