Инвазија на тропски инсекти во Далмација: „Вид што не е виден речиси 50 години се врати“

„Секоја година, во Далмација пристигнуваат разни видови инсекти кои не се опасни ниту за луѓето ниту за природата“, вели биологот.

Биологот д-р Тони Корен предупредува дека климатските промени создаваат услови за доаѓање на нови видови инсекти во Далмација, а некои веќе се појавиле. Во интервју со Ивица Марковиќ за „Слободна Далмација“, тој откри кои видови веќе пристигнале, колку се опасни и како да се заштитите.

Ориенталниот стршлен веќе е пронајден во Далмација, односно се вратил откако исчезнал од областа во 1970-тите. Тигрестите комарци исто така се припитомиле, а поради сè потопло време, експертите очекуваат доаѓање на нови видови кои претходно не го населувале ова подрачје.

- Advertisement -

Биологот д-р Тони Корен, независен истражувач и член на Здружението Хила, изјави за „Слободна Далмација“ дека во јули 2025 година пронашол и уловил ориентален стршлен во каменолом во близина на Каштела.

„Член сум на разни групи на социјалните мрежи, а во една словенечка група, некој објави фотографија од ориентален стршлен. Помислив дека би било добро да го најдам во Хрватска, поточно во Далмација, каде што не е виден 50 години. Па така, моето истражување ме одведе до каменолом во близина на Каштела“, рече Корен.

Тој додаде дека не очекувал да го најде толку брзо.

„Си реков дека морам да обрнам повеќе внимание и дека можеби, со малку среќа, ќе го најдам. Штом излегов од автомобилот, видов стршлен и веднаш го фатив со мрежа. Благо речено, бев шокиран кога видов дека станува збор за ориентален стршлен“, рече тој.

Тој објасни дека овој вид се разликува од домашниот стршлен по изглед.

„Многу е попривлечен и пошарено“, рече тој.

Корен нагласува дека ориенталните стршлени не се природно агресивни кон луѓето.

„Тие касаат и реагираат агресивно само кога ги држите во рака, ги стискате посилно, седите на нив или се потпирате на нив“, објасни тој. Тој особено ги предупредува луѓето кои не знаат дали се алергични на каснувања.

„Секогаш е неизвесно кога ќе ве касне стршлен, оса или пчела, бидејќи луѓето често не знаат како ќе реагира нивното тело. Некој може да биде каснат неколку пати во животот без никаква реакција, а потоа да развие алергија по 20 години“, рече Корен.

Покрај ориенталниот стршлен, азиските тигрести комарци веќе се воспоставија во Хрватска. Според биолозите, климатските промени и поблагите зими се една од главните причини за нивното ширење.

„Можеме да очекуваме доаѓање на нови видови бидејќи инсектите, особено во Далмација, полесно преживуваат поради поблагите зими. Некои видови комарци кои сè уште не стигнале до нас веќе се во околните земји“, рече тој. Тој предупреди дека азискиот тигрест комарец може да пренесува болести како што се вирусот Зика и денгата. Граѓаните можат да помогнат во неговата контрола бидејќи овој вид најчесто се размножува во мали количини на застоена вода.

„Истражувањата покажаа дека тие се најчести на гробиштата, во вазни со вода во кои се развиваат ларвите. Тигрестите комарци сакаат да влегуваат во куќите и да касаат луѓе во текот на денот – објасни Корен.

Иако често се дискутира за инвазивни инсекти, биологот нагласува дека повеќето нови видови не се опасни.

„Секоја година, во Далмација пристигнуваат разни видови инсекти кои не се опасни за луѓето или природата. Опасните видови се во малцинство. „Доаѓаат нови видови креветни бубачки, пеперутки и бубамари“, рече тој. Меѓу нив, тој ја истакна црната пеперутка, или црна дебела глава, која првпат беше забележана во Хрватска во 2025 година, а потоа се прошири сè до Кварнер.

Корен верува дека тропските видови нема лесно да се населат во Хрватска поради различната клима, но предупредува на некои видови кои веќе предизвикуваат проблеми во соседството. Еден од нив е азискиот стршлен, кој е присутен во Италија, но сè уште не е регистриран во Хрватска.

„Многу е проблематично бидејќи неговата главна исхрана се пчелите. Ги чека на влезот во кошницата, ги фаќа и ги носи кај своите ларви како храна – рече тој. Во Италија веќе постојат служби кои го следат и контролираат ширењето на овој вид. Бидејќи азискиот стршлен живее во колонии, експертите можат да го обележат и да го следат до гнездото, кое потоа се отстранува.