Игри на среќа без граница, или сериозно ограничување: што учи Македонија од Европа

Европските закони за приредување игри на среќа и новиот закон во Северна Македонија

Прашањето за регулирањето на коцкарството е тема која во последните месеци предизвикува сè поголемо внимание и кај нас, особено по најавите за нов закон кој треба темелно да го промени изгледот на оваа дејност. Многумина се прашуваат како функционира овој сектор во земјите на Европската Унија и дали моделот што се применува во Северна Македонија навистина се разликува од европската практика.

Регулативата во европските земји

Во Европската Унија не постои единствен, заеднички закон за коцкарство кој важи за сите членки. Секоја држава самостојно ја уредува оваа област, согласно сопствените економски, социјални и здравствени политики. Токму поради тоа, меѓу земјите постојат значителни разлики.

Во некои земји, како Велика Британија, Малта и Шведска, секторот е либерализиран, но темелно регулиран, со јасни лиценци, строга контрола и заштита на корисниците. Во други земји, како Германија и Франција, постојат построги ограничувања во однос на бројот на казина, локациите на објектите за коцкарство и начинот на рекламирање.

- Advertisement -

Заедничко за поголемиот дел од европските земји е следново:

• постои централизиран регулаторен орган кој издава лиценци и врши контрола,
• се применуваат строги мерки за заштита на малолетните лица,
• рекламирањето на коцкарските активности е ограничено, особено во медиумите наменети за деца,
• се поттикнува концептот на одговорно играње, со можност за самоисклучување,
• операторите без лиценца се санкционирани со високи парични казни.

Бројот на коцкарски објекти во европските градови

Спротивно на впечатокот што постои во нашата средина, во повеќето европски градови коцкарските објекти не се на секој чекор. Локалните власти често имаат овластување да ограничуваат колку такви објекти можат да постојат во одредена зона, особено во близина на училишта, болници и верски храмови.

Во Германија, на пример, постојат строги просторни ограничувања, познати како минимални растојанија меѓу коцкарските објекти. Во Италија, локалните самоуправи добиле овластување да затвораат коцкарници во централните градски зони, поради зголемената загриженост за зависност.

Што предвидува новиот закон во Северна Македонија

Новиот закон за игри на среќа во Северна Македонија најавува неколку клучни промени, меѓу кои:

• ограничување на бројот на коцкарски објекти во централните градски зони,
• воведување минимално растојание од училишта и образовни институции,
• построги критериуми за добивање и обновување на лиценци,
• зголемена контрола врз онлајн платформите за коцкарство,
• воведување механизми за заштита на ранливите категории граѓани.

Овие промени се замислени во насока на усогласување со европската практика, каде заштитата на граѓаните и контролата врз дејноста имаат приоритет пред чисто комерцијалните интереси.

Споредба со забелешките на индустријата

Сепак, токму околу овие новини се отвора сериозна расправа. Дел од засегнатите страни во овој сектор истакнуваат сосема поинаков агол на гледање, различен од оној што преовладува во основаниот текст на законот.

Прво, додека целта на законот е да се намали бројот на коцкарски објекти во градовите, претставниците на индустријата предупредуваат дека легалниот пазар годишно носи значителни приходи во државниот буџет преку даноци, давачки и придонеси, и индиректно поддржува десетици илјади работни места. Според нив, затворањето на легалните објекти не значи исчезнување на коцкарството, туку негово преселување кон неконтролирани, нелегални канали.

Второ, додека европската практика воведува просторни ограничувања за заштита на младите, во домашниот контекст се поставува прашањето дали одредбата за пропишано растојание од училиштата е практично спроведлива, бидејќи урбанистичките околности се менуваат, а нова образовна институција може да се изгради во близина на веќе постоечки објект, создавајќи правна основа за негово затворање без вина на самиот оператор.

Трето, додека целта на новата регулатива е поголема заштита на граѓаните, претставниците на засегнатиот сектор тврдат дека е изоставена соодветна анализа на економските последици, особено врз вработеноста и врз приливот во буџетот, и предупредуваат на можни спорови со инвеститори кои би можеле да предизвикаат финансиска штета за државата.

Четврто, се повлекува паралела со искуството на една соседна земја, каде целосна забрана на коцкарството доведе до нагло проширување на сивата економија и до отворање на бројни нелегални играчници, наместо до намалување на штетните последици кои законот сакал да ги спречи.

Заклучок

Европското законодавство за коцкарството е разновидно, но со заедничка цел: заштита на граѓаните и одговорно регулирање на дејноста. Новиот закон во Северна Македонија се обидува да тргне во таа насока, со намерата да се намали бројот на коцкарски објекти во градските средини и да се зголеми контролата врз операторите. Истовремено, гласовите од самата индустрија укажуваат на потребата од внимателна анализа на економските и правните последици, за добрата намера да не доведе до спротивен ефект, односно до јакнење на нелегалното коцкарство наместо до негово сузбивање. Времето, и начинот на спроведување на законот, ќе покажат кој од овие два сценарија навистина ќе се остварат.