Туризмот во РСМ 2026: Помеѓу субвенциите, статистиката и реалноста на терен. Парадоксот на бројките

Парадоксот на бројките

Официјалните податоци за периодот јануари-јули 2026 година покажуваат раст од 1,5 отсто во бројот на туристи во споредба со истиот период минатата година, а јули бележи подобрување од 6,6 отсто во бројот на туристи и 3,2 отсто во ноќевањата. На прв поглед, ова изгледа охрабрувачки. Но зад овие агрегатни бројки се крие далеку понијансирана и загрижувачка слика.

Во првата половина на годината, вкупниот број туристи всушност бележи пад од 0,5 отсто, при што домашниот туризам паднал за значителни 3,1 отсто. Странските туристи бележат минимален раст од само 0,3 отсто , раст кој статистички делува занемарлив, но политички се претставува како успех.

Клучен показател за реалната состојба е дека буџетот наменет за поддршка на туризмот нараснал од 58 милиони денари во 2023 година на 186 милиони денари во 2026 година , зголемување од над три пати , додека растот на бројот туристи во истиот период е далеку поскромен. Ова отвора основано прашање: дали државата навистина гради одржлив туризам, или само плаќа поскапо за истиот, па дури и послаб резултат?

Турскиот бран и моделот на “кружни тури”

- Advertisement -

Турските туристи с move се убедливо најбројна група странски гости во земјава. Само во јуни 2026 година, Македонија ја посетиле 24.570 туристи од Турција , повеќе од двојно во однос на второпласираната Србија со 8.522 посетители.

На прв поглед, ова е успех. Меѓутоа, структурата на турскиот туристички прилив во голема мера се потпира на модел на кружни тури (автобуски аранжмани кои опфаќаат повеќе балкански земји за краток период) организирани преку домашни туристички агенции со државна субвенциска поддршка. Клучното прашање што го поставуваат критичарите на моделот е: колкав е реалниот економски ефект од турист кој поминува само неколку часа или една ноќ во Охрид или Скопје, наспроти турист кој престојува подолго и троши повеќе во локалната економија?

Аналитичарите од секторот веќе го формулираа ова прашање директно: туристот доаѓа, преспива и си заминува, статистички се брои како турист, но економскиот ефект изостанува,го нема. Туризмот не се гради од еден месец или еден краток престој, туку од континуитет, подолг престој, поголема потрошувачка и рамномерна распределба на туристичкиот промет во текот на целата година , услови кои моделот на кружни тури структурно не ги исполнува.

Субвенциите и прашањето на транспарентност

Прашањето за начинот на доделување државни субвенции на туристички агенции веќе беше отворено во јавноста преку конкретни наводи упатени кон сопственикот на туристичката агенција „ДМЦ Балканс”, Филип Стефановски. Според отворено писмо објавено претходно, поставени се конкретни, но сè уште незвршени во официјална постапка прашања за:

• Наводна сума од 30 милиони евра испумпани преку Агенцијата за промоција и поддршка на туризмот (АППТ) кон одредени агенции
• Наводна шема според која правно застапување за подготовка на извештаи за субвенции се наплаќа однапред, проследено со поделба на добиените субвенции
• Наплата на субвенции за деца до 7 години, категорија која во меѓународната пракса стандардно е ослободена од наплата на туристички аранжмани

Слично прашање за транспарентност на субвенциите постои и во однос на други агенции активни во секторот на организирани кружни тури, вклучително и „Караџа Турс” од Битола, долгогодишна агенција во регионот , иако за оваа агенција засега нема јавно документирани конкретни наводи за злоупотреба на субвенции, слична општа непрозирност на моделот на доделување субвенции важи за целиот сектор.

Зошто туристичките центри бележат најслаба сезона

Комбинацијата од фактори што ја објаснува послабата сезона во традиционалните туристички центри (Охрид, Преспа, планинските дестинации) вклучува:

1. Глобални турбуленции – зголемени цени на авиогоривото, поскапи авиобилети и генерална несигурност предизвикана од кризи на Блискиот Исток го пренасочуваат европскиот туристички тек кон поблиски и поевтини дестинации, а не секогаш во корист на Македонија.
2. Намалување на бројот на директни авио-дестинации – помал број летови ги ограничува можностите на туроператорите да закупат седишта и да формираат пакет-аранжмани, при што моделот на субвенционирање се покажува како премалку флексибилен за да го надомести овој структурен проблем.
3. Пад на домашниот туризам – падот од 3,1 отсто кај домашните туристи укажува дека домашното население, соочено со инфлација и намалена куповна моќ, сè повеќе ги избегнува домашните дестинации во корист на поевтини алтернативи или пократки патувања.
4. Модел фокусиран на квантитет наместо квалитет – концентрацијата на субвенции кон краткотрајни кружни тури, наместо кон подолг престој и повисока локална потрошувачка, значи дека дури и растечкиот број туристи не се преведува пропорционално во економска корист за туристичките центри.

Заклучок

Официјалните бројки за 2026 година нудат селективна слика на успех, но длабинската анализа покажува дека тројно зголемениот буџет за поддршка на туризмот не резултира со пропорционален раст, дека доминацијата на турскиот пазар преку модел на кружни тури можеби статистички го зголемува бројот на посетители без да го зголеми реалниот економски ефект, и дека прашањата за транспарентност на распределбата на субвенции кон конкретни агенции остануваат нерасчистени и бараат официјална институционална проверка.

С.Денесовски