Кос: ЕУ ќе оцени дали европските амбиции на Србија се искрени

Европската комесарка за проширување, Марта Кос, изјави дека по погребот со државни почести во Белград за Ратко Младиќ – осуден за геноцид и други воени злосторства во Босна и Херцеговина – претставниците на ЕУ треба да разјаснат едно клучно прашање: дали Србија останува соодветен кандидат за членство.

„Србија сега е на крстопат. Знаете дека процесот на пристапување бара соочување со минатото и вистинско помирување. Во прашање се и владеењето на правото и стратешката ориентација на земјата. Мораме да утврдиме во која мера Србија останува искрена во однос на својот европски пат“, рече Кос во интервју за денешното издание на весникот „Франкфуртер алгемајне цајтунг“ (FAZ).

На прашањето кој во рамките на ЕУ треба да го утврди ова, Кос одговори дека прво ќе разговара за ова прашање со претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен.

- Advertisement -

„Нашиот извештај за подготвеноста на Унијата за нови членки ќе биде завршен до крајот на септември и потоа може да послужи како многу добра основа за дискусија во Советот на ЕУ во октомври“, рече Кос.

Кос изјави дека е „подготвена да направи сè што е можно за да ја задржи Србија на нејзиниот европски пат, но дека тоа зависи и од самата Србија“ – поточно, „не само од политичарите, туку и од населението“ – додавајќи дека во Србија наскоро претстојат и избори.

Прашана за откажувањето на нејзината посета на Белград поради погребот со државни почести на воениот злосторник Ратко Младиќ, Кос одговори: „Како може да се слави некој што е осуден како воен злосторник?“ „Ако би отпатувала во Белград во таква ситуација – каде што толку многу луѓе, и не зборувам само за политичари, го величаат воениот злосторник – никогаш повеќе не би можела да ги погледнам во очи Мајките од Сребреница“, рече Кос.

„Соочувањето со минатото е едно од најтешките прашања со кои мораме да се справиме на Западен Балкан. Поминаа триесет и една година од војната во Босна и Херцеговина. Одговорност на политичките елити е да ги зацелат раните од минатото, наместо постојано да тријат сол во нив“, рече Кос.

Осврнувајќи се на констатацијата дека европското обединување започнало со помирувањето меѓу Германија и Франција, Кос истакна дека Германија научила многу по Втората светска војна. „Знам дека германскиот државен министер за Европа наскоро ќе отпатува за Крагуевац, поради злосторствата извршени таму од страна на Германците за време на Втората светска војна. Затоа не смееме да дозволиме величање на оние што им нанеле такво страдање на другите. И не станува збор само за оние што биле убиени; станува збор и за преживеаните – оние што биле силувани и оние што изгубиле членови на семејството“, рече комесарката.

Зборувајќи за проширувањето на Европската Унија, Кос изјави дека геополитичките императиви ја принудиле Унијата да се оддалечи од логиката „сè или ништо“ – идејата дека една земја може да се приклучи кон ЕУ дури откако ќе ги исполни сите услови.

„Во минатото веќе воведовме одредени елементи за земјите-кандидати, како што се системот за плаќање SEPA или договорите за роаминг. Сега, сепак, сакаме да одиме чекор понатаму – на пример, во стратешките сектори како енергетиката, транспортот и критичните суровини. Веќе им помагаме на Молдавија и на Украина да станат целосно енергетски независни од Русија до крајот на 2027 година“, рече Кос. Коментирајќи го предлогот на германскиот политичар Фридрих Мерц во врска со придружното членство на Украина во ЕУ, Кос изјави дека намерата е да се примени постепена интеграција за сите земји-кандидати, особено за оние на кои им е потребно повеќе време.

„Сосема е очигледно дека на Украина ќе ѝ треба повеќе време отколку на Црна Гора. Но, не станува збор само за Украина. Високо го ценам ангажманот на Германија. Сепак, ставот на другите земји од ЕУ ќе биде одлучувачки“, рече Кос.

Таа исто така истакна дека ЕУ треба да извлече поуки од блокирањето на европскиот консензус од страна на Унгарија за време на процесите на одлучување.

„Мораме ефективно да обезбедиме новите членки трајно да ги почитуваат нашите правила и вредности. Затоа разговараме за заштитни клаузули што ќе бидат вградени во идните договори за пристапување“, рече Кос.

Европската комесарка додаде дека Унијата мора да го анализира конкретното влијание на проширувањето и да преземе мерки во областите каде што приемот на нови членки би можел да биде штетен за сегашните членки.

„Ќе претставиме документ за ова прашање кон крајот на септември. Следната година во Европа претстојат важни избори, кои ќе остават белег на сите идни одлуки за проширување“, рече Кос, додавајќи дека изборниот успех на евроскептиците – како оној што неодамна беше виден на германските покраински избори – значително би го искомплицирал процесот на проширување. Сепак, таа додаде дека евроскептиците исто така бараат поголема стабилност, подобро управување со миграцијата и подобрени изгледи за економски развој.

„Посилна Европа значи и подобра заштита на интересите на нашите граѓани. Процесот на проширување ни нуди одлична можност да размислиме и самите за себе“, рече Марта Кос.