ПЕРЕЊЕ ПАРИ ВО СРЦЕТО НА МАКЕДОНИЈА: КАДЕ СЕ ИНСТИТУЦИИТЕ? АНЕТА ЃОРГИЕВ, ДАНИЦА ЏУТЕВСКА И ВЛАДЕ ПАЗАРЏИЕВСКИ , СИСТЕМСКА АНАЛИЗА НА ПРЕКРШЕНИ ЗАКОНИ И ИНСТИТУЦИОНАЛНА ИНЕРТНОСТ

АНЕТА ЃОРГИЕВ, ДАНИЦА ЏУТЕВСКА И ВЛАДЕ ПАЗАРЏИЕВСКИ — СИСТЕМСКА АНАЛИЗА НА ПРЕКРШЕНИ ЗАКОНИ И ИНСТИТУЦИОНАЛНА ИНЕРТНОСТ

Истражувачки тим на OhridSky

Перењето пари не е апстрактен криминал. Тоа е конкретна шема , со конкретни лица, конкретни фирми и конкретни финансиски текови , која функционира само кога институциите на државата или не ја гледаат, или свесно избираат да ја игнорираат. Во случајот на тројката Анета Ѓоргиев, Даница Џутевска и Владе Пазарџиевски, прашањето не е само дали се прекршени законите. Прашањето е: зошто ниедна институција сè уште не реагирала?

I. ШТО Е ПЕРЕЊЕ ПАРИ И ЗОШТО ОВОЈ СЛУЧАЈ ГИ ИСПОЛНУВА СИТЕ КРИТЕРИУМИ

Перењето пари, во својата суштина, претставува процес на претворање на средства со криминално потекло во привидно легален капитал. Класичната шема се одвива во три фази:

Фаза 1 — Пласман: Внесување на нелегалните пари во финансискиот систем , преку брокерски компании, фирми од казино бизнис, откупување на побарувања или директни трансакции.

Фаза 2 — Слоевитост: Создавање на сложена мрежа на трансакции помеѓу поврзани субјекти со цел да се изгуби трагата на оригиналното потекло на парите.

Фаза 3 — Интеграција: Влегување на „исчистените” пари во легалната економија , преку инвестиции, купување акции, недвижнини или понатамошни деловни активности.

Во случајот на СН Осигурителен Брокер Битола, документите укажуваат на серија трансакции чија деловна оправданост е тешко докажлива, а Фактор ИН , во сопственост на Даница Џутевска и Владе Пазарџиевски  се пojавува како посредник во повеќе финансиски трансакции поврзани со брокерот во критичниот период пред стечајот. OhridSky

Паралелно, Анета Ѓоргиев е документирана во центарот на разгранета деловна мрежа поврзана со лица кои фигурираат на меѓународни потерници, со фирми без уплатен основен влог и со финансиски текови чие потекло бара итна проверка. ohridsky

Трите фази на перење пари , пласман, слоевитост, интеграција , во овој случај се препознатливи со голо око. Прашањето е единствено: зошто надлежните тоа не го гледаат?

II. КРШЕЊЕ НА ЗАКОНИ , ЧЛЕН ПО ЧЛЕН

А) КРИВИЧЕН ЗАКОНИК НА РСМ

Член 273 — Перење пари и други приноси од казниво дело

Овој член директно го инкриминира секое лице кое знае или можело да знае дека средствата потекнуваат од казниво дело, а сепак:

• ги прима, заменува, чува или располага со нив
• ги претвора или пренесува со цел прикривање на нивното потекло
• го прикрива или лажно прикажува нивното вистинско потекло

Казна: затвор од 1 до 10 години, а за организирана криминална група , до 15 години.

Пласманот на средства со сомнително потекло преку брокерски компании, фирми за факторинг и казино бизнис , без верификација на изворот , директно ги исполнува елементите на овој член.

Член 260 — Лихварство

Давањето пари на заем со несразмерна имотна корист , каматни стапки кои достигнуваат и надминуваат 900 проценти , претставува класично лихварство.

Казна: затвор до 3 години, а доколку е сторено во рамки на организирана група , до 8 години.

Македонското Јавно обвинителство за организиран криминал и корупција веќе утврди дека осомничени лица во слични случаи, искористувајќи ја финансиската состојба на оштетените, им позајмувале пари со несразмерна камата, по што средствата ги внесувале на сметките во банка или во сеф, а потоа на различни начини ги внесувале во легалните финансиски текови , стекнувајќи противправна имотна корист.

Член 394 — Злосторничко здружување

Доколку трите лица дејствувале координирано, со поделба на улоги и заедничка цел , постојат основи за примена и на овој член.

Казна: затвор до 5 години за членовите, до 10 години за организаторите.

Б) ЗАКОН ЗА СПРЕЧУВАЊЕ ПЕРЕЊЕ ПАРИ И ФИНАНСИРАЊЕ ТЕРОРИЗАМ

Ова е примарниот закон кој ги дефинира обврските на сите финансиски субјекти и надзорни институции.

Член 3 — Дефинира кои субјекти се обврзани да пријавуваат сомнителни трансакции: банки, брокерски куќи, друштва за осигурување, менувачници, правни лица кои вршат финансиски услуги и , особено важно , лица кои вршат факторинг и откупување на побарувања. Фактор ИН спаѓа точно во оваа категорија.

Член 47 — Обврска за пријавување на сомнителни трансакции до Управата за финансиско разузнавање во рок од 24 часа откако ќе се утврди сомнеж. Непријавувањето е кривично дело.

Член 55 — Должна длабочина на проверка на клиент (KYC , Know Your Customer). Секој субјект е должен да го провери идентитетот и изворот на средствата на клиентот. Работење со лица поврзани со криминал без ваква проверка е директно кршење на законот.

Член 86 — Предвидува парична казна до 500.000 евра за правни лица кои не ги исполниле обврските за спречување перење пари.

В) ЗАКОН ЗА БАНКИТЕ

Член 129 — Забрана за банките да вршат трансакции за лица за кои постои сомнеж за перење пари без претходна пријава до надлежните органи.

Член 130 — Обврска за банките да воспостават внатрешни контролни механизми за откривање на сомнителни трансакции.

Доколку банките низ кои поминувале средствата поврзани со овие лица не пријавиле сомнителни трансакции  и тие се предмет на одговорност.

Г) ЗАКОН ЗА ДАНОЦИТЕ НА ДОХОД И ЗАКОН ЗА ДАНОКОТ НА ДОБИВКА

Член 12 од Законот за данокот на добивка — Обврска за пријавување на сите приходи, без разлика на нивното потекло. Непријавениот приход е даночна евазија.

Член 37 — Казна за даночна евазија: до 30% од неплатениот данок плус затвор до 5 години за поголеми износи.

Промет во милиони евра мора да генерира соодветен даночен отпечаток. Доколку тој изостанува , УЈП е законски обврзана да постапи.

III. УЛОГАТА НА СЕКОЈА ИНСТИТУЦИЈА , ШТО СЕ ДОЛЖНИ ДА НАПРАВАТ

1. УПРАВА ЗА ФИНАНСИСКО РАЗУЗНАВАЊЕ (УФР)

Управата за финансиско разузнавање е примарната институција задолжена за откривање на перење пари во Македонија. Нејзините обврски во овој случај се јасни и прецизни:

Обврска 1: Да ги анализира сите финансиски текови поврзани со Ѓоргиев, Џутевска и Пазарџиевски и нивните поврзани субјекти за период од најмалку 5 години наназад.

Обврска 2: Да утврди дали субјектите кои биле во деловен однос со нив , банки, брокерски куќи, осигурителни компании , поднеле пријави за сомнителни трансакции согласно член 47 од Законот за спречување перење пари. Доколку не поднеле  и тие се предмет на истрага.

Обврска 3: Да ги замрзне сомнителните сметки и да поднесе известување до Јавното обвинителство доколку постои основано сомневање за перење пари.

Правна основа: Закон за спречување перење пари и финансирање тероризам, членови 47, 55, 63 и 64.

Прашањето кое останува: Дали УФР примила пријави за овие лица? Дали постапила? Ако не , зошто?

2. УПРАВА ЗА ЈАВНИ ПРИХОДИ (УЈП)

УЈП е должна, по сила на закон, да изврши вонредна даночна контрола врз сите субјекти за кои постои јавно достапна информација за несразмер помеѓу пријавениот и реалниот промет.

Обврска 1: Вкрстена контрола на сите годишни даночни биланси на Ѓоргиев, Џутевска, Пазарџиевски и нивните поврзани правни лица.

Обврска 2: Верификација на изворот на средства вложени во компании, акции и финансиски инструменти.

Обврска 3: Доколку утврди неправилности , поднесување кривична пријава до Јавното обвинителство и пријава до УФР.

Обврска 4: Јавна транспарентност , граѓаните имаат право да знаат дали овие субјекти ги исполниле своите даночни обврски. Промет во милиони без соодветни даночни уплати е директен сигнал за даночна евазија и перење пари.

Правна основа: Закон за УЈП, Закон за данокот на добивка член 37, Закон за спречување перење пари член 86.

3. НАРОДНА БАНКА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА (НБРМ)

НБРМ е регулатор на целокупниот финансиски систем и е должна да обезбеди дека банките и другите финансиски институции не стануваат инструменти за перење пари.

Обврска 1: Ревизија на банкарските трансакции поврзани со сметките на физичките и правните лица во прашање.

Обврска 2: Проверка дали банките кои ги опслужувале овие субјекти ги исполниле своите обврски за пријавување согласно Законот за банките и Законот за спречување перење пари.

Обврска 3: Доколку утврди пропусти кај банките , изрекување на супервизорски мерки, парични казни и пријава до Јавното обвинителство.

Обврска 4: Надзор над каматните стапки и финансиските практики кај небанкарските финансиски институции , директно поврзано со лихварството на 900 проценти.

Правна основа: Закон за НБРМ, Закон за банките членови 129-130, Закон за спречување перење пари.

4. АГЕНЦИЈА ЗА НАЦИОНАЛНА БЕЗБЕДНОСТ (АНБ)

АНБ има надлежност кога финансискиот криминал добива димензии кои ја загрозуваат националната безбедност , а перењето пари во милионски износи, поврзано со лица на меѓународни потерници и со организиран криминал, неспорно ја достигнува таа прагова вредност.

Обврска 1: Оперативно следење на финансиските и деловните активности на лицата поврзани со организиран криминал и меѓународни потерници.

Обврска 2: Координација со меѓународните партнери , Европол, Интерпол, МОНИВАЛ , за утврдување на прекугранични финансиски текови поврзани со овие субјекти.

Обврска 3: Доставување на оперативни информации до Јавното обвинителство за организиран криминал и корупција.

Обврска 4: Проверка на евентуалните врски помеѓу финансиската мрежа на овие лица и странски обавештајни структури или организации , особено во контекст на трансакциите со АЛТА Банка АД Белград.

Правна основа: Закон за АНБ, Закон за спречување перење пари член 63, Кривичен законик член 394.

5. ЈАВНО ОБВИНИТЕЛСТВО ЗА ОРГАНИЗИРАН КРИМИНАЛ И КОРУПЦИЈА (ОЈО ГОКК)

ОЈО ГОКК е крајната институција која треба да ги обедини наодите на сите горенаведени тела и да поднесе обвинение.

Обврска: Отворање истражна постапка врз основа на јавно достапните информации, без да чека некој друг да поднесе пријава , бидејќи Јавното обвинителство може да постапува и по службена должност.

Правна основа: Закон за кривична постапка, член 276 , обврска за постапување по службена должност кога постои основано сомневање за кривично дело.

IV. МОНИВАЛ — МЕЃУНАРОДНАТА ДИМЕНЗИЈА

Македонија е членка на МОНИВАЛ , Комитетот на Советот на Европа за оценување на мерките против перење пари. Последниот извештај на МОНИВАЛ за Македонија укажа на сериозни слабости во системот за спречување перење пари , слабости кои очигледно сè уште не се надминати.

Доколку македонските институции не реагираат, граѓаните и медиумите имаат право и обврска да го известат МОНИВАЛ за конкретните случаи. Меѓународниот притисок е понекогаш единствениот лек за домашна институционална инертност.

V. ЗАКЛУЧОК: ЗАКОНИТЕ ПОСТОЈАТ , НЕДОСТАСУВА ВОЛЈА

Законодавната рамка за гонење на перење пари во Македонија е солидна. Законот за спречување перење пари, Кривичниот законик, Законот за банките , сите овие акти јасно ги дефинираат и забраните и обврските и казните.

Проблемот не е во законите. Проблемот е во нивната примена.

Анета Ѓоргиев, Даница Џутевска и Владе Пазарџиевски , три имиња кои се среќаваат во истражувачките материјали на OhridSky во контекст на сомнителни финансиски текови, брокерски скандали, лихварство и пари со нетранспарентно потекло , сè уште не се предмет на јавно потврдена истрага.

УФР треба да дејствува. УЈП треба да контролира. НБРМ треба да надгледува. АНБ треба да истражува. ОЈО ГОКК треба да поднесе обвинение.

Доколку ниедна од овие институции не реагира , прашањето не е повеќе за Ѓоргиев, Џутевска и Пазарџиевски. Прашањето станува за самата држава: дали Република Северна Македонија е држава на правото или држава на заштитените интереси?

Граѓаните чекаат одговор. И овојпат , нема да заборават.

---

ТАГОВИ: Перење Пари , Анета Ѓоргиев , Даница Џутевска ,Владе Пазарџиевски ,УФР ,УЈП ,НБРМ ,АНБ ,ОЈО ГОКК ,МОНИВАЛ ФакторИН ,Лихварство ,Финансиски Криминал ,Кривичен Законик ,Закон За Перење Пари ,Организиран Криминал ,Битола ,Истражувачко Новинарство ,OhridSky ,Македонија ,Даночна Евазија ,Институции ,Правда ,Сомнителни Трансакции ,Брокерски Компании ,Казинo бизнис