Турскиот претседател испали закани кон Атина

Грција и Израел потпишаа историски договор за одбрана, а Турција, чии односи со двете земји се затегнати до точка на вриење, воопшто не е среќна поради тоа.

Турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган конечно го прекина молчењето и проговори за прв пат откако Грција, со која со години се во спор околу поморските права, се сврте кон друг ривал на Анкара – Израел и во понеделникот потпиша договор вреден 3 милијарди евра за купување систем за воздушна одбрана.

Се очекува новиот систем, во Грција наречен „Ахилов штит“, да ја прошири грчката одбранбена соработка со Израел.

„Ќе направиме сè што е потребно“

- Advertisement -

Ердоган во средата јавно реагираше на договорот, без директно да го спомене Израел, а турските медиуми објавија дека Анкара испратила официјално предупредување до Атина поради тензиите во Егејското Море.

– Што треба да правиме? Која е нашата одговорност? Да го направиме она што е потребно. Кој и да го толкува мирниот и рационален пристап на Турција како слабост, прави сериозна грешка. Грција мора да се откаже од својот погрешен пат – рече Ердоган, одговарајќи на новинарски прашања.

На прашање како би реагирала Турција ако Грција продолжи да ги „милитаризира островите во Егејското Море“, Ердоган одговори:

– Ѝ кажуваме на Грција дека ќе продолжиме да дејствуваме врз основа на добрососедски односи. Бевме конструктивна страна, меѓутоа, поголемиот дел од времето не добивме реципрочен одговор на нашите добри намери… Грција мора да разбере едно: Турција не копнее по туѓа територија, но нема да дозволи никому да ги крши нејзините права.

Договорот потпишан во понеделник е најзначајниот договор меѓу Грција и Израел досега, бидејќи Атина се обидува да го одржи чекорот со ривалот Анкара.

Според израелското Министерство за одбрана, ова е најголемиот одбранбен договор меѓу двете земји досега, како и еден од најголемите воени договори во историјата. Ова е исто така прв случај Израел да испорача комплетен одбранбен систем дизајниран да се спротивстави на целиот спектар на закани – од балистички ракети до мали беспилотни летала.

Новата набавка е дел од плановите на Грција за модернизација на армијата до 2030 година. До 2036 година, Атина ќе потроши околу 28 милијарди евра за изградба на „Ахиловиот штит“, како и за купување на 40 ловци Ф-35 од САД и фрегати од Франција и од Италија. Израелскиот систем, за кој се преговараше три години, ќе биде испорачан во фази, а треба да достигне целосна оперативна подготвеност за 35 месеци.

Анкара ја предупредува Атина

Грција планира прво да го распореди системот на североистокот од земјата и на островите во источниот дел на Егејското Море, кои се наоѓаат во непосредна близина на турскиот брег.

Ердоган, исто така, рече дека „никој нема да има корист од игнорирање и кршење на меѓународните договори“ и ја повика Грција „да ја запре милитаризацијата на островот чиј статус е дефиниран како демилитаризиран“.

– Историјата е многу добар водич за оние кои треба да учат од неа. Ќе продолжиме да работиме за мир, безбедност и стабилност во нашиот регион – рече тој.

Турскиот весник Милиџет претходно во средата повикувајќи се на дипломатски извори објави дека Анкара испратила официјална дипломатска нота до Атина во која се наведува дека нема да дозволи никаква активност што би го променила статусот кво во Егејското Море. Според медиумот, нотата е доставена откако Грција објави три програми за просторно планирање во областа на туризмот, обновливата енергија и индустријата во текот на август. Анкара оцени дека „презентирањето максималистички барања под изговор за планирање во областа на заштитата на животната средина е неприфатливо“.

Турција со децении тврди дека вооружувањето на островите во источниот дел на Егејското Море е прекршување на Лозанскиот договор од 1923 година, со кој се забранува воспоставување поморски бази и утврдувања во таа област, како и на Парискиот мировен договор од 1947 година, со кој архипелагот Додеканески Острови во јужниот дел на Егејското Море, во близина на турскиот брег, е префрлен од Италија на Грција.

Атина, пак, ги отфрла овие тврдења. Грција, меѓу другото, истакнува дека Турција дури и не е потписник на Парискиот договор, додека вооружувањето на островите е оправдано со правото на самоодбрана против турските сили распоредени против нив.

Тензии за острови во Егејското Море

Грција и Турција, обете членки на НАТО, со децении се расправаат за разграничувањето на нивните поморски граници во Егејското Море, како и за економските права и барања поврзани со овие граници, а ретроспективно, причината за новите тензии беше прогласувањето на два морски парка во Егејското Море и источниот Медитеран, што Турција го објави на 15 август.

Грција е убедена дека Турција ги гледа морските паркови како средство за доведување во прашање на суверените права на грчките острови. Атина се плаши дека прогласувањето на двата парка е дел од ревизионистичката доктрина на Турција „Мави Ватан“ (сина татковина), со која Турција ги бара ексклузивните економски зони (ЕЕЗ) на Грција и на Кипар – морски области каде што крајбрежната држава има посебни права, на пример во риболовот или експлоатацијата на природните ресурси.

Дополнително, Анкара го доведува во прашање суверенитетот над бројни грчки острови и островчиња.

Самата Грција е задоволна од статус кво во Егејското Море, но се чувствува загрозена од незадоволната Турција, која е воено многу подобро вооружена. Затоа Грците инвестираат многу во борбени авиони, фрегати, подморници и системи за воздушна одбрана.

Аналитичарите веруваат дека Атина се плаши од сè поразвиените капацитети на Турција во областа на беспилотните летала, како и од заканата што ја претставува војната меѓу Америка и Израел против Иран, особено откако Техеран почна напади врз американските сојузници во земјите од Заливот.