Ранобудници или ноќни птици – невронаучник објаснува кој е посреќен

Дали раното легнување и раното станување навистина значи да се биде здрав, богат и мудар?

Не им завидувате ли на оние кои скокаат од кревет полни со енергија наутро? Или сте еден од нив? Велат дека ранобудникот е двоен благослов, а популарната култура е полна со варијации на темата дека ранобудниците имаат подобар живот, постигнуваат повеќе и обично го прават тоа со насмевка на лицето, објавува Science Focus.

Безброј статии ветуваат дека ако можевме само да се натераме да станеме еден час порано, ќе станевме суперпродуктивни, исто како водечките светски претприемачи.

- Advertisement -

Ако сте ноќна птици која сака да остане доцна будна и да се свиткува под покривките наутро, можеби се надевате дека тоа не е толку лошо на крајот на краиштата. Сепак, психологијата на „хронотиповите“, како што се нарекуваат, во голема мера ја потврдува популарната слика за среќни, претприемнички ранобудници – иако, како и обично, реалноста е понијансирана.

Еден детаљ што треба да се има предвид е дека повеќето луѓе – околу 60 проценти – всушност не се ниту ранобудници ниту ноќни птици, туку комбинација од двете.

Друг фактор е дека хронотипот не е само прашање на тоа кога одите на спиење и кога се будите, туку и кога функционирате најдобро – ранобудниците се најпродуктивни порано во текот на денот, додека ноќните птици функционираат подобро подоцна, што може да има очигледни предности во занимањата што вклучуваат вечерна работа или ноќни смени.

Што се однесува до тоа кој спаѓа во која група, генерално, жените имаат поголема веројатност да бидат утрински хронотипови, додека мажите имаат поголема веројатност да бидат вечерни типови.

Возраста е уште еден важен фактор. Постои тенденција за поместување кон ноќни хронотипови во адолесценцијата (што не е изненадувачки), но по тој период, утринскиот тип станува почест како што минуваат годините.

Кога станува збор за тоа кој е посреќен, многу студии всушност покажаа врска помеѓу тоа да се биде утринска личност и да се чувствува посреќно.

На пример, студија на стотици студенти по медицина на Универзитетот Докуз Ејлул во Турција откри дека повисоките резултати на скалата за утринскост (т.е. тенденција за рано станување) беа поврзани со повисоки резултати на прашалник за мерење на среќата.

Со други зборови, 26,6 проценти од студентите кои беа класифицирани како ноќни птици имаа пониски резултати за среќа од 6,7 проценти од ранобудниците, како и останатите студенти кои беа помеѓу.

Студиите меѓу постарите возрасни лица – кои имаат поголема веројатност да бидат утрински луѓе – исто така покажаа врска помеѓу раното станување и поголемата среќа.

Според студија од Универзитетот во Лајпциг, предноста на ранобудниците се рефлектира и во поголемо задоволство од животот и помала подложност на проблеми со менталното здравје.

Други истражувања сугерираат дека ноќните птици се посклони кон симптоми на депресија, сезонско афективно растројство и проблеми со злоупотреба на супстанции.

Усложнувајќи ги работите дополнително, оваа разлика може делумно да се објасни со фактот дека ноќните птици имаат поголема веројатност да страдаат од лишување од сон или проблеми со спиењето – и не мора затоа што ранобудувањето е само по себе предност.

Можни причини за предноста на ранобудниците вклучуваат нивните подобри вештини за емоционална регулација и попозитивни ставови кон времето во споредба со ноќните птици.

Сето ова го поставува прашањето од каде доаѓаат нашите утрински или вечерни тенденции и – можеби поважно – дали можеме да ги промениме.

Тим од Универзитетот во Ворвик покажа дека хронотипот е поврзан со личноста – ранобудувањето е особено поврзано со повисоки нивоа на совесност (една од „петте големи“ особини, кои вклучуваат дисциплина, уредност и амбиција).

Од друга страна, повисоките нивоа на екстровертност и отвореност се поврзани со тоа да се биде ноќен птици. Личноста и хронотипот, исто така, делат некои заеднички генетски влијанија.

Добрата вест е дека ниту личноста ниту хронотипот не се целосно фиксирани. И двата се под влијание на фактори надвор од генетиката, како што се семејната средина, работата и дневните рутини.

Оваа варијабилност значи, како што велат истражувачите на Универзитетот во Ворвик, „можно е намерно да го промените вашиот хронотип“.

Некои основни совети за поместување кон утринска личност вклучуваат избегнување на дигитални уреди навечер, постепено одење во кревет порано и создавање пријатна причина за станување – без разлика дали станува збор за свежо сварено кафе, лежерна прошетка или малку време за себе со таблет.

Лошата вест е дека прелиминарните резултати од Универзитетот во Варшава, врз основа на анкета на студенти, покажуваат дека сезонското поместување кон утринска личност (во текот на летните месеци) не е поврзано со подобрено расположение и задоволство од животот.

Ова сугерира дека промената на вашиот хронотип не е брзо решение за поголема среќа – можеби ќе треба да размислувате подалеку од поставувањето на алармот порано.

Ова е веројатно делумно затоа што врската помеѓу хронотипот и среќата функционира и во спротивна насока – од среќа кон хронотип.

Ако сте задоволни од животот и вашите денови се исполнети и значајни, веројатно ќе ви биде полесно да заспиете на време и лесно да се разбудите наутро.