„ЛИКВИДНА“ БАНКА, А ПАРИТЕ ПО 10.000 ДЕНАРИ: Каде погреши Славевски со Алта банка Битола и зошто цената паѓа од 20 на 2,5 милиони евра?

Ако Алта банка Битола е висококапитализирана, ликвидна и ги исполнува сите супервизорски стандарди, зошто се воведе администрација, зошто не беше употребена ликвидносна поддршка и зошто сега се зборува за цена далеку под вредноста на банката?

Противречност од самиот почеток

Народната банка на 1 ноември соопшти дека Алта банка АД Битола е високо капитализирана, ликвидна, со солиден квалитет на кредитното портфолио и ги исполнува сите супервизорски стандарди. Истовремено воведе администрација и неделен лимит од 10.000 денари за граѓаните. Двете работи не се вклопуваат: ако банката е здрава, мерката е непотребна, а ако мерката е потребна, тогаш тврдењето за здравјето не е целосно точно.

Официјалната верзија е дека лимитот ги штити штедачите. Но штедачот што не може да го подигне сопствениот пари не се чувствува заштитен. Тоа е клучниот проблем со ставот на властите: тие мерат „заштита“ според имотот на банката, а граѓаните ја мерат според тоа што можат да потрошат денес.

- Advertisement -

Објавените податоци на самата банка го потврдуваат првиот дел од тврдењето. На 30 септември активата изнесувала 183,25 милиони евра, капиталот и резервите 32,20 милиони евра, а ликвидната актива била 43,91% од вкупната актива. Тоа е околу 80 милиони евра ликвидни средства спрема депозити од околу 118 милиони евра. Ова е многу позначајна бројка од милионите евра што се споменуваат во јавноста.

Зошто не ликвидносна поддршка?

Прашањето е едноставно: ако банката имала средства кај НБРСМ, зошто првата мерка не беше ослободување на тие средства или ликвидносен кредит од централната банка? Таква интервенција веднаш би го релативизирала ударот од штедачите и би ги смирила граѓаните, без никој да мора да чека на ред за 10.000 денари.

Износот од пет до шест милиони евра што се споменува во јавноста не го најдовме во официјални податоци. НБРСМ треба да каже колку средства банката има во резерва и што конкретно било разгледано и одбиено. Тврдењето дека НБРСМ немала пари е без поткрепа: централната банка го издава денарот и располага со девизни резерви. Реалното прашање е друго: дали изборот на мерка бил супервизорска оценка или избегнување на побрзо, пофлексибилно решение.

Фер е да се наведе и аргументот на НБРСМ. Сопственикот Давор Мацура е уапсен во Србија поради сомнеж за изнесување околу 45 милијарди динари, а матичната банка е во стечај. Ризикот не е само ликвидносен, туку и ризик од манипулација со имотот. Администрацијата го става имотот под контрола на лица именувани од НБРСМ. Логиката е разбирлива, но не објаснува зошто пристапот на граѓаните беше ограничен без претходна подготвеност.

Корекции по реакциите

Гувернерот на прес-конференција најави дека пензионерите и клиентите без платежни картички ќе можат со едно доаѓање во експозитура да подигнат до 20.000 денари. Корекцијата дојде по реакциите, а не пред мерката. Исто така, според него, од банката кон Србија по 26 октомври биле реализирани трансакции од околу 180.000 евра, а приливите биле околу 16.000 евра, што ги оценува како редовни деловни плаќања. Ако е точно, тоа е мал износ и не објаснува итност. Јавноста мора да добие точна слика за повлекувањата пред мерката: колку, од кого и кога.

Историјата и довербата

Македонскиот банкарски систем има искуство со пропаднати банки и штедилници, а Битола, во јавната меморија, е посебно чувствителна. Таа историја објаснува зошто лимитот од 10.000 денари предизвика толку силни реакции. Доверба се стекнува бавно, а се губи за еден ден.

Цената: од 20 на 2,5 милиони евра?

Гувернерот најави дека по десет дена од воведувањето администрација НБРСМ ќе ги понуди акциите на Алта банка Битола на Македонската берза. Рече дека има интерес од неколку домашни и странски инвеститори, без да ги именува. Во јавноста се споменуваат Комерцијална банка и Халк банка.

Охридскај дознава од свои извори дека понудите се движат околу 2,5 милиони евра. Тоа не е независно потврдено. Но бројките околу тоа покажуваат зошто прашањето е тешко:

• Комерцијална банка во 2024 година дала официјална понуда по 3.200 денари за акција, односно вкупно околу 20,3 милиони евра. Тоа не е 25 милиони, како во првичниот навод.
• Алта банка Белград платила по 3.777 денари за акција, а вредноста на акциите прифатени во понудата била околу 21 милион евра.
• Капиталот на банката денес е околу 32 милиони евра.

Ако банка со капитал од 32 милиони евра се продаде за 2,5 милиони, тоа би била продажба далеку под книговодствената вредност. Таква цена би ги оштетила доверителите на белградската банка и би отворила прашање за процедурата. Јавната продажба на берза е транспарентна, но може да доведе до „распродажба“ ако купувачите чекаат притисок врз цената.

Што мора да се одговори

1. Колку средства банката има кај НБРСМ и која ликвидносна помош била разгледана и одбиена?
2. Што се случило со повлекувањата во периодот пред администрацијата и кој ги направил?
3. Кој ја определува почетната цена на берзата и по која методологија?
4. Дали постои независна проценка на вредноста на банката?
5. Зошто лимитот за граѓаните беше воведен без претходно известување, а корекциите дојдоа дури после реакциите?

————————————————————————————————————————————————

Администрацијата можеби е оправдана заради ризикот од сопственикот. Но НБРСМ има обврска да докаже дека била најмалку штетна опција и дека продажбата нема да се случи под притисок. За сега, јавноста добива непотполни одговори, а бројките се менуваат од изјава до изјава.

К.Д.