Иван Стоилковиќ: кога министерската фотелја стана параван за уличен речник

Кога функцијата ја носи човекот, а не обратно

Постои една проста, но неумолива мерка на политичка зрелост: колку подолго некој останува пристоен во јавниот простор, толку е поголема неговата вистинска тежина. Мерена по тој аршин, најновата серија настапи на вицепремиерот и министер Иван Стоилковиќ покажува дека функцијата, колку и да е висока, сама по себе не произведува ниту такт, ниту култура, ниту достоинство.

Од собраниска говорница до улична расправија

Она што се случи во Собранието за време на реконструкцијата на Владата не беше политички судир на аргументи, туку, според наводите на опозицијата, навреди, пцости и однесување за кое малку недостасувало да прерасне во физички судир со пратеник. Кога јавната расправа за буџет, реформи или европска интеграција се сведува на тоа кој кого поблиску бил до тепачка, тоа не е „остра политичка борба“ , тоа е целосно празнење на институцијата од нејзината смисла. Претседателот на СДСМ, Венко Филипче, основано побара одговорност и најави интерпелација токму затоа што однесувањето на еден министер во сала на Собранието не е приватна работа, туку прашање на институционална култура.

Психијатрија како политички аргумент

Најпогодниот пример за интелектуалната сиромаштија на овој вид политички настап е реакцијата на Стоилковиќ откако Филипче го нарече соработник на српските служби: наместо аргументирано образложение или демант поткрепен со факти, министерот одговори со најава за тужба и порака дека паричната отштета симболично ќе ја донира во психијатриска установа , алудирајќи дека политичкиот противник е ментално нестабилен. Тоа не е реторика на човек кој сака да убеди; тоа е реторика на човек кој сака да понижи. А понижувањето, за разлика од аргументот, не остава простор за дијалог , само остава лузна.

- Advertisement -

Употребата на психијатриска дијагноза како политичка навреда е особено проблематична затоа што, покрај тоа што е нечесна кон соговорникот, е и навредлива кон илјадниците граѓани кои реално се борат со ментални предизвици и кои преку ваков јазик дознаваат дека нивната состојба, во устата на еден министер, е синоним за срам.

„Одбрана на Србите“ што личи на пресметка

Слична слика се повторува и во конфликтот околу тоа кој ги „застапува“ Србите во Македонија. Наместо институционална, смирена комуникација каква што се очекува од вицепремиер, разменетите пораки меѓу неговиот табор и опозицијата станаа збир на квалификации, инсинуации за странски интереси и лични етикетирања. Кога заедницата или странката треба да брани позиција преку навреди наместо преку факти, тоа обично значи дека фактите не одат во нивна полза  или , дека едноставно недостига дисциплина за поинаков вид комуникација.

Зошто е важно ова да не се нормализира

Проблемот не е само естетски , не станува збор само за „лош вкус“ во јавниот настап. Проблемот е суштински:

• Институционална штета , кога министер го користи уличниот речник наместо аргументот, тој јавно им покажува на граѓаните дека грубоста е легитимна алатка на власта.
• Ерозија на политичката култура , секој нов „пример“ ја поместува границата на прифатливото уште малку понадолу, а следната генерација политичари го учи токму тој стандард.
• Загуба на веродостојност , навреда никогаш не е доказ. Кога аргументот недостасува, навредата само го признава тоа отсуство.

Наместо заклучок

Функцијата министер, а особено вицепремиер, не бара само мнозинство во Собранието , бара и минимум лична и институционална дисциплина: способност да се одговори на критика без пцовка, да се брани позиција без закани, и да се разликува политички противник од личен непријател. Кога тоа недостасува, проблемот веќе не е партиски , станува проблем на квалитетот на целата јавна сцена. Граѓаните заслужуваат политичари чии зборови ги памтат по содржината, а не по вулгарноста.

Сашо Денесовски