Глобалниот инвестициски бум во вештачката интелигенција утрово доби еден од најсериозните удари досега – и тоа од луѓето кои го предводат

Глобалниот инвестициски бум во вештачката интелигенција утрово доби еден од најсериозните удари досега – и тоа од луѓето кои го предводат. Акциите на компании поврзани со ВИ нагло паднаа откако Дарио Амодеи од Антропик побара забавување на развојот на најмоќните модели, а Сам Алтман од ОпенАИ и Илон Маск од ИксАИ јавно се согласија со него. Најсилен беше ударот врз компаниите чија берзанска вредност во голема мера почива врз претпоставката дека трката за сè поголеми модели, дата-центри и процесори ќе продолжи со несмалено темпо.

Амодеи ја отвори драмата со повик индустријата да го „успори фронтирот”, предупредувајќи дека способностите на моделите напредуваат побрзо од механизмите со кои може да се контролираат. Тој предлага независни експерти да добијат пристап сличен на пристапот на вработените за да ги тестираат најмоќните системи пред нивното пуштање. Алтман одговори дека се согласува и дека ОпенАИ ќе воведе слични независни проверки. Маск беше уште покус: „Дарио е во право”. Поддршка стигна и од шефот на Гугл Дипмајнд, Демис Хасабис.

Најголем губитник јапонската Софтбанк

Берзите веднаш го преведоа зборот „забавување” во нешто многу поконкретно – помала побарувачка за чипови, помалку дата-центри и одложување на дел од стотиците милијарди долари планирани инвестиции. Во Јапонија Софтбанк, еден од најизложените инвеститори во ОпенАИ, во еден момент падна за 13,2 отсто. Киоксиа загуби до 9,8 отсто, Токио Електрон 3,7 отсто, јужнокорејски СК Хајникс 5,3 отсто, Самсунг електроникс 3,7 отсто, а тајвански ТСМЦ околу 1,2 отсто. Во Хонгконг Z.ai падна до 10,5 отсто. Технолошкиот Коспи во Јужна Кореја потона околу 3 отсто, додека фјучерсите на Насдак 100 покажуваа пад од околу 1,3 отсто пред отворањето на Волстрит.

- Advertisement -

Најочигледниот губитник во првата реакција е Софтбанк. Јапонската група на Масајоши Сон направи огромен облог на ОпенАИ и на инфраструктурата потребна за ВИ, па секоја промена на претпоставката дека ОпенАИ ќе расте со максимална брзина директно ја погодува инвестициската приказна на Софтбанк. Дополнителен удар донесе Алтман со потврдата дека ОпенАИ нема да излезе на берза во 2026 година. Тој оцени дека во услови на сегашните безбедносни проблеми ИПО би било непромислено. За инвеститорите тоа значи подолго чекање за пазарна верификација на огромната приватна вредност на компанијата.

Ќе губат и производителите на чипови?!

Вториот круг потенцијални губитници се производителите на чипови – пред сè Нвидиа, СК Хајникс, ТСМЦ и Самсунг. Нивниот проблем не е дека потребата од ВИ процесори исчезнува, туку дека сегашните берзански вреднувања претпоставуваат огромен и долготраен раст на таа потреба. Нвидиа неодамна пријави квартален приход од фантастични 96 милијарди долари, 106 отсто повеќе од една година претходно, и прогнозираше 108 милијарди долари во следниот квартал. Ако „забавувањето” значи шест или дванаесет месеци подолги циклуси меѓу генерациите модели, математиката на идната продажба на стотици илјади најскапи графички процесори веднаш станува помалку спектакуларна.

Но токму Нвидиа може истовремено да биде и губитник и долгорочен добитник. Компанијата преговара да вложи до 10 милијарди долари како клучен инвеститор во планираното ИПО на Антропик. Антропик, според извори на Ројтерс, разгледува собирање дури 100 милијарди долари при вреднување од околу 2 билиони долари. Ако забавувањето не значи запирање на инвестициите, туку повеќе тестирање, безбедност и поскапи контролирани тренинзи, потребата од пресметувачка моќ може да остане огромна. Затоа денешниот пад на чиповите повеќе е ревизија на очекуваната брзина на раст отколку доказ дека ВИ-инвестицискиот циклус завршува.

Антропик ќе биде најголем добитник

Антропик парадоксално може да излезе како најголем корпоративен добитник. Амодеи прв ја презеде иницијативата и практично се обидува да постави стандарди според кои ќе функционира целата индустрија. Ако независните проверки, ограничувањата за најмоќните модели и строгите безбедносни процедури станат правило, предност ќе имаат компаниите кои веќе располагаат со милијарди долари, огромна инфраструктура и тимови способни да ги исполнат тие барања. За помалите стартапи тоа создава скапа влезна бариера. Токму затоа критичарите предупредуваат дека повикот за безбедност може да произведе и „регулаторно заробување” – правила кои формално го штитат општеството, но практично ја концентрираат моќта кај неколку постојни гиганти.

Тука се крие и најголемиот парадокс на сегашниот потрес. Антропик бара забавување во момент кога се подготвува за ИПО што би можело да биде најголемо во историјата, а ОпенАИ го одложува своето излегување на берза. Ако Антропик навистина добие вреднување близу 2 билиони долари, јавниот пазар првпат ќе добие директна можност да утврди колку навистина вреди еден од водечките производители на фундаментални ВИ модели. Самото ИПО би било тест и за вреднувањата на ОпенАИ и на целата приватна ВИ-индустрија. Нвидиа, според Ројтерс, размислува да биде „anchor investor”, што покажува дека зад драматичните предупредувања сè уште стојат планови за инвестиции од историски размери.

Што ќе биде со дата-центрите?

Третата група можни губитници се дата-центрите, облачните оператори и снабдувачите на ВИ-инфраструктура. Нивниот бизнис модел зависи од една едноставна равенка: секоја нова генерација модели бара повеќе процесори, повеќе електрична енергија, повеќе меморија, повеќе мрежна опрема и нови дата-центри. Ако циклусот „тренирај поголем модел – купи повеќе чипови – изгради нов дата-центар” се продолжи од неколку месеци на една година или повеќе, дел од капиталните инвестиции ќе се поместат во иднината. Токму затоа инвеститорите особено внимателно ќе ги следат Нвидиа, Оракл, Корвив, Мајкрософт, Амазон и другите компании директно изложени на ВИ-инфраструктурниот бум.

Можни добитници, пак, се компаниите за сајбер-безбедност, тестирање и контрола на ВИ. Ако пред пуштање на новите модели стане задолжително независно „red-team” тестирање, проверка на автономните агенти, следење на нивните активности и човечко одобрување на чувствителни операции, безбедноста станува нов слој на ВИ-инфраструктурата. Краудстрајк, на пример, веќе ја интегрира својата платформа Falcon во екосистемот Claude на Антропик, со човечки одобрувања и контрола на автономните агенти. Она што за производителите на модели претставува дополнителен трошок, за сајбер-безбедносната индустрија може да стане нов пазар вреден милијарди долари.

Волстрит и прогнозите за раст

Сепак, денешниот пад не е чисто ВИ-потрес и тоа е важно за правилно читање на берзите. Брент нафтата се искачи над 107 долари за барел по новите напади врз саудиската инфраструктура и заканите за транспортот низ Ормутскиот Теснец и Баб ел Мандеб. Истовремено, силната американска инфлација ја крена пазарната веројатност за зголемување на каматата на Федералните резерви за 25 базични поени на околу 86 отсто, додека приносот на десетгодишните американски обврзници се приближи до 5 отсто. Високата цена на капиталот е особено опасна за технолошките акции, бидејќи ја намалува сегашната вредност на огромните профити што инвеститорите ги очекуваат во иднината.

Затоа во следните денови клучното прашање нема да биде дали Алтман, Амодеи и Маск навистина се исплашиле од технологијата што самите ја создаваат, туку што конкретно значи „забавување” во долари и месеци. Ако станува збор само за неколку недели дополнително тестирање пред пуштањето на најмоќните модели, сегашната распродажба може брзо да се покаже како претерана. Ако следуваат доброволни ограничувања, американски закон за „катастрофални ризици”, меѓународни договори или рестрикции за тренирање над одредена пресметувачка моќ, Волстрит ќе мора да ги намали прогнозите за раст на целиот ВИ-синџир. Американски законодавци веќе разговараат за нови правила, а Вашингтон и Пекинг се подготвуваат и за разговори за безбедноста на ВИ.

Премин од еуфорија кон селекција

Најверојатното сценарио засега не е крај на ВИ-бумот, туку премин од еуфорија кон селекција. Компаниите чии вреднувања зависат исклучиво од бесконечно експоненцијално зголемување на пресметувачката моќ се најранливи; производителите со реални приходи, готовина и повеќе извори на заработка имаат поголема заштита. Ако новите правила станат строги, Антропик, ОпенАИ, Гугл и ИксАИ можат дополнително да ја зацврстат доминацијата бидејќи малите конкуренти потешко ќе ги поднесат трошоците за усогласување.

Нвидиа може да продава помалку чипови од најоптимистичките прогнози, но веројатно и натаму ќе продава огромни количества. Најголемата промена е психолошка: три години Волстрит го пресметуваше ризикот дека некоја компанија ќе заостанe во ВИ-трката. Од овој викенд инвеститорите мораат да пресметуваат и колку ќе чини ако самите лидери одлучат дека трката оди пребрзо.

Повикот на Амодеи и факторот каматни стапки

Зад берзанскиот потрес предизвикан од предупредувањата на Дарио Амодеи, Сам Алтман и Илон Маск стои уште еден, можеби и посилен фактор – претстојната одлука на американските Федерални резерви за каматите. ФЕД заседава на 15 и 16 септември, а пазарите во голема мера веќе пресметуваат можност за зголемување на основната каматна стапка за 0,25 процентни поени. Причината е повторното засилување на инфлациските притисоци, дополнително поттикнати од скапата нафта. За технолошкиот сектор тоа е лоша комбинација: повисоките камати го поскапуваат капиталот и ја намалуваат сегашната вредност на профитите што инвеститорите ги очекуваат од ВИ во наредните години.

Затоа предупредувањата од врвот на ВИ-индустријата стигнаа во особено чувствителен момент. Пазарот истовремено мора да пресмета два нови ризика: дека парите ќе останат поскапи и дека експанзијата на најмоќните ВИ-модели би можела да биде побавна поради безбедносни проверки и нова регулатива. Тоа директно ја погодува равенката врз која се темели ВИ-бумот – колку чипови ќе се купат, колку дата-центри ќе се изградат, колку електрична енергија ќе потрошат и кога инвестициите од стотици милијарди долари ќе почнат да носат очекуван поврат. Затоа најсилно се погодени компаниите чија вредност зависи од продолжување на огромните капитални инвестиции во ВИ.

И цената на нафтата влијае врз инфраструктурата за ВИ

Дополнителен проблем е нафтата, која повторно се движи над 100 долари за барел. Поскапувањето на енергијата го зголемува ризикот од нов инфлациски бран и му остава помал простор на ФЕД за намалување на каматите. Истовремено, тоа директно ја поскапува инфраструктурата на ВИ, бидејќи новата генерација дата-центри се претвора во еден од најголемите нови извори на побарувачка за електрична енергија. Така ВИ-индустријата може да биде притисната од три страни: поскап капитал, поскапа енергија и можни ограничувања на брзината со која се развиваат и пуштаат новите модели.

Берзански потрес во чувствителен политичкиот момент

Целата приказна добива и политичка димензија поради американските мид-терм избори на 3 ноември, кога се избира целиот Претставнички дом и дел од Сенатот. Економијата, инфлацијата и трошоците за живот се меѓу главните теми за американските гласачи, па ново зголемување на каматите непосредно пред изборите би било непријатна вест за Белата куќа. Администрацијата на Доналд Трамп има силен политички интерес инфлацијата да се смирува и каматите да одат надолу, додека ФЕД мора да реагира на економските показатели без оглед на изборниот календар. Оттука, одлуката на централната банка може да стане и една од централните економски теми во последните недели од кампањата.

Тоа не значи дека Амодеи, Алтман или Маск ги темпирале своите предупредувања според состанокот на ФЕД или американските избори – за такво нешто нема докази. Но нивните пораки погодија пазар кој веќе беше ранлив поради инфлацијата, нафтениот шок и стравот од повисоки камати. ВИ-бумот така во ист момент го погодија три игли: сомнежот дека технолошката трка ќе мора да забави, опасноста од ново монетарно затегнување и енергијата над 100 долари за барел. Следниот голем тест ќе биде одлуката на ФЕД во среда – тогаш ќе се види дали сегашното тресење на технолошките акции било краткотрајна корекција или почеток на подлабоко преиспитување на вредностите создадени во ВИ-еуфоријата.