Background

Еден од највлијателните ирански ајатоласи го посети Сараево: Дали Техеран се обидува да отвори врата кон Европа преку БиХ?

Висок ирански верски претставник, ајатолахот Алиреза Арафи – кој беше член на привременото раководство на Иран по смртта на Али Хамнеи – го посети Сараево. Иако како официјална причина за неговото доаѓање беше наведена верска церемонија, Радио Слободна Европа (РСЕ) ја разгледува потенцијалната поширока политичка важност на оваа посета. Според еден ирански аналитичар, Техеран можеби се обидува да ги искористи своите долгогодишни врски со Босна и Херцеговина за да ги намали тензиите во односите со европските земји.

За време на престојот во Сараево, тој за босанските медиуми изјави дека Иран „не признава никакви црвени линии кога станува збор за самоодбрана“, притоа изразувајќи желба за продлабочување на соработката со Босна и Херцеговина во областите на културата, образованието и уметноста.

Според РСЕ, Арафи е највисокиот ирански функционер за кој се знае дека ја посетил Европа од почетокот на конфликтот меѓу Иран, САД и Израел во февруари оваа година.

- Advertisement -
Ad image

Неговата посета доаѓа по изјавите на одредени ирански политички претставници во врска со можноста конфликтот да се прошири и на европските земји во кои се наоѓаат американски воени бази.

Дали БиХ може да послужи како мост кон Европа?
Али Афшари, ирански политички аналитичар кој живее во Вашингтон, смета дека Техеран можеби се обидува да ја искористи оваа посета за да ги зајакне односите со Босна и Херцеговина. „Мислам дека Иран ќе ја искористи оваа можност за да ги зајакне односите со властите во Босна и Херцеговина и ќе се обиде да го искористи нивното влијание за управување со тензиите меѓу Иран и Европа“, изјави Афшари за РСЕ.

Според неговата проценка, БиХ би можела да послужи како еден вид мост меѓу Техеран и европските држави, иако тој напоменува дека идеолошките определби на иранското раководство не мора нужно да се совпаѓаат со ставовите на босанските муслимани.

„Сепак, Босна и Херцеговина е една од најважните земји за Иран кога станува збор за одржување врски со Европа“, истакна Афшари.

Кој е Алиреза Арафи? Шеесет и седумгодишниот Арафи е една од највлијателните личности во иранскиот верски естаблишмент и беше близок соработник на покојниот врховен водач Али Хамнеи.

По смртта на Хамнеи во заедничките американско-израелски напади на 28 февруари, Арафи стана еден од тројцата членови на иранскиот Привремен совет на раководството, заедно со претседателот Масуд Пезешкијан и шефот на судството, Голам-Хосеин Мохсени-Еџеи.

Советот привремено ги презеде овластувањата на врховниот водач, сè додека, нешто повеќе од една недела подоцна, неговиот син Моџтаба не беше избран за наследник на Хамнеи. Арафи, исто така, извршувал високи функции во иранските институции, вклучително и членство во Советот на чувари – тело што ги проверува изборните кандидати и ја разгледува легислативата – а служел и како заменик-претседател на Собранието на експерти, телото одговорно за избор на врховниот водач.

Од 2008 до 2018 година, тој раководеше со Меѓународниот универзитет „Ал-Мустафа“ во иранскиот град Ком – институција што образува странски шиитски верски научници и која, според сопствените податоци, делува во повеќе од 50 земји.

Во декември 2020 година, Соединетите Држави воведоа санкции против универзитетот, тврдејќи дека неговата меѓународна мрежа се користела за регрутирање разузнавачки соработници и странски борци за силите „Кудс“ – огранок на Иранската револуционерна гарда задолжен за операции во странство.

Според Министерството за финансии на САД, меѓу регрутираните имало и припадници на шиитски милиции кои го поддржувале тогашниот претседател на Сирија, Башар ал-Асад.

Арафи раководеше со универзитетот во текот на значителен дел од војната во Сирија; сепак, Министерството за финансии на САД во своето соопштение за санкциите не го обвини лично него за организирање на регрутирањето.

Долгогодишни врски со Исламската заедница
Контактите меѓу Исламската заедница во Босна и Херцеговина – чии верници традиционално го следат сунитскиот ислам – и иранските шиитски институции постојат со години. Емир Хаџикадуниќ, поранешен амбасадор на Босна и Херцеговина во Иран, истакна дека Арафи има долгогодишни врски со Исламската заедница, воспоставени преку претходни посети и соработка во областа на верското образование.

За разлика од Афшари, Хаџикадуниќ смета дека на оваа посета не мора нужно да ѝ се припишуваат пошироки политички мотиви.

„Мислам дека станува збор за исклучиво церемонијален настан. Тој е соодветната личност за ваков вид соработка“, изјави тој за Радио Слободна Европа.

Уште во јуни 2015 година, тогашниот реис-ул-улема Хусеин Кавазовиќ предводеше делегација од Босна и Херцеговина при посетата на Иран, каде што се сретна со Арафи на Универзитетот „Ал-Мустафа“.

Контактите продолжија и во годините што следеа, вклучително и средби со ирански верски и дипломатски претставници.

По овогодишните американски и израелски напади врз Иран, Исламската заедница повика на прекин на војната и враќање кон дипломатијата. Сепак, во април беше објавено дека нема да се организираат молитви по повод одбележувањето на 40-тиот ден од смртта на Хамнеи.

Повикувајќи се на ирански медиуми, *Iran International* објави дека, за време на неговата посета, Арафи се сретнал и со поранешните членови на Претседателството на Босна и Херцеговина, Бакир Изетбеговиќ и Шефик Џаферовиќ.

Сепак, нема јавно потврдени информации кои укажуваат на тоа дека за време на неговата посета била покрената некаква дипломатска иницијатива кон европските држави.

Следствено, прашањето дали доаѓањето на Арафи било исклучиво дел од долготрајната верска соработка, или пак имало и поширока политичка цел, засега останува отворено.

ЗА НАС

ОhridSky е ваш доверлив извор за сеопфатно и избалансирано покривање на вестите. Со посветеност на интегритет и точност, обезбедуваме длабинско известување кое ги открива приказните што се најважни.

© 2025 OhridSky. Сите права задржани.

Login to enjoy full advantages

Please login or subscribe to continue.

✖

Go Premium!

Enjoy the full advantage of the premium access.

✖

Stop following

Unfollow Cancel

✖

Cancel subscription

Are you sure you want to cancel your subscription? You will lose your Premium access and stored playlists.

Go back Confirm cancellation

✖