Дијагнозата „масен црн дроб“ опфаќа пет различни состојби, од кои секоја носи различен ризик од цироза, рак и срцеви заболувања

Болеста на масен црн дроб, која погодува речиси 30% од возрасните ширум светот, всушност се состои од пет биолошки различни поттипови. Истражувачите од клиниката „Мејо“ (Mayo Clinic) открија дека секој поттип носи различни ризици од откажување на црниот дроб, рак и срцеви заболувања. Со текот на времето, овие наоди би можеле да го променат начинот на кој лекарите ги идентификуваат пациентите изложени на ризик и ги избираат опциите за лекување.

Двајца пациенти може да ја добијат истата дијагноза – масен црн дроб – додека всушност боледуваат од различни болести. До овој заклучок дојдоа истражувачите од клиниката „Мејо“, во соработка со „Вирџинија Тек“ (Virginia Tech). Тие идентификуваа пет биолошки различни форми на оваа состојба, кои технички се нарекуваат MASLD.

Според клиниката „Мејо“, секоја од овие форми е поврзана со различни ризици – од срцеви заболувања и откажување на црниот дроб, па сè до рак и потреба од трансплантација. Резултатите се објавени во списанието *Nature Communications*.

- Advertisement -

Различни патишта до иста дијагноза
Научниците покажаа дека MASLD може да се развие преку неколку биолошки механизми. Некои се тесно поврзани со дебелината и дијабетесот, додека други, се чини, се предизвикани од наследени генетски разлики.

Еден од најзначајните наоди се однесува токму на овие генетски форми. Тие се поврзани со поголема веројатност за напредување кон сериозно оштетување на црниот дроб – дури и кај поединци кои ги немаат метаболичките фактори на ризик што вообичаено се поврзуваат со масен црн дроб. „Кога клиничките и геномските податоци се анализираат заедно во вакви размери, почнуваат да се појавуваат обрасци на прогресија на болеста кои инаку би останале скриени“, вели Шулан Тијан, коавтор и биоинформатичар на клиниката „Мејо“.

Што е MASLD и зошто е опасна?
MASLD, претходно позната како неалкохолна болест на масен црн дроб, се развива кога вишок масти се таложат во црниот дроб. Многу луѓе немаат никакви забележливи симптоми, па затоа состојбата може со години да остане неоткриена.

Масниот црн дроб не предизвикува секогаш сериозни компликации. Сепак, тој може да напредува до воспаление, создавање лузни и трајно оштетување, а во тешки случаи може да доведе до цироза – состојба во која обемните лузни го спречуваат правилното функционирање на црниот дроб.

MASLD е водечка причина за цироза, рак на црниот дроб и трансплантација на црн дроб ширум светот. Затоа, разбирањето зошто кај некои пациенти се развиваат тешки компликации, а кај други не, стана важна цел за истражувачите.

Како беа откриени петте поттипови
Тимот ги анализираше резултатите од генетското секвенционирање и обемните медицински податоци за повеќе од 4.600 пациенти со дијагноза MASLD. Тие ги зедоа предвид хепаталните ензими, индексот на телесна маса, нивото на липиди во крвта и други показатели за метаболичкото здравје, како и присуството на дијабетес, депресија и апнеја при спиење.

Напредни компјутерски модели бараа обрасци што ги поврзуваат пациентите со слични генетски карактеристики и клинички наоди. На тој начин се издвоија пет групи, од кои секоја има свои специфични биолошки карактеристики.

Истражувачите се потпреа на „Атласот на истражувачки податоци“ (Atlas of Research Data) на клиниката „Мејо“ (Mayo Clinic) – систем што ги поврзува генетските информации на пациентите со детални медицински досиеја. Платформата е развиена со помош на д-р Ерик Кли и користи податоци од студијата „Тапестри“ (Tapestry) – најголемата збирка на егзомски податоци на клиниката „Мејо“, која опфаќа над 100.000 учесници. Егзомот претставува дел од ДНК што содржи упатства за создавање протеини.

Поврзаност со депресија, апнеја при спиење и мигрена
Разликите помеѓу овие поттипови не се ограничуваат само на црниот дроб. За првпат, истражувачите идентификуваа поврзаност помеѓу одредени поттипови на MASLD и депресија, апнеја при спиење и мигрена.

Овие наоди не докажуваат дека замастениот црн дроб директно ги предизвикува овие состојби. Напротив, тие сугерираат дека биолошките процеси во основата на одредени форми на замастен црн дроб може да бидат поврзани со здравствени проблеми што влијаат на различни делови од телото.

Потенцијално влијание врз лекувањето
Наместо секој пациент да се третира како да ја има сосема истата болест, лекарите би можеле да ги користат генетските и клиничките податоци за да утврдат за кој поттип станува збор и кои компликации е најверојатно да се појават. Ова би било особено корисно за пациенти со генетски форми на тешко оштетување на црниот дроб, кај кои се присутни малку или воопшто нема традиционални фактори на ризик.

Тимот сега планира да ги потврди овие наоди кај поголема и поразновидна популација. Тие, исто така, имаат за цел да утврдат дали овие поттипови различно реагираат на достапните терапии, вклучително и на агонистите на GLP-1 рецепторите – лекови што се користат во третманот на дијабетес тип 2 и дебелина. Доколку идните студии ги потврдат овие разлики, наодите би можеле да придонесат за попрецизен скрининг, порана интервенција и терапија прилагодена на биологијата на секој поединечен пациент. Засега, ова останува предмет на истражување, а не промена во клиничката пракса.