Криптовалутите и „бегството“ на парите: Дали е можно да се изнесат милиони од земјата без трага?

Сопственикот на Алта банка, Давор Мацура, е осомничен дека изнел повеќе од 380 милиони евра од трезорот на банката. Јавноста прашува дали парите може да се проследат, додека некои економисти се загрижени дека конвертирањето на парите во криптовалути би можело да ги прикрие трагите. Ко-сопственикот на берзата за криптовалути ECD, Марко Матановиќ, објаснува дали е можно да се изнесат толку многу пари од земјата и да се сокријат трагите преку криптовалутите.

Народната банка на Србија ја одзеде лиценцата за работа на Алта банка, а Обвинителството за организиран криминал објави дека сопственикот на банката, Давор Мацура, е осомничен дека изнел 45 милијарди динари од трезорот на Алта банка, што е повеќе од 380 милиони евра.

Прашањето е – дали е можно да се изнесат тие пари од земјата без никогаш да се утврди кој ги изнел и кога?

- Advertisement -

Професорот на Економскиот факултет, Ѓорѓе Ѓукиќ, вели дека сè уште е можно да се следат парите преку меѓудржавна соработка, соработка меѓу централните банки и соработка меѓу комисиите за спречување на перење пари, но дека е скептичен кога станува збор за криптовалутите.

Дали е можно и како е можно некој да изнесе толкава сума пари од земјата преку криптовалути?

Марко Матановиќ, ко-сопственик на крипто берзата ECD, која е една од трите што имаат лиценца за работа од Народната банка на Србија, за порталот N1 објаснува на сите начини на кои е можно да се изнесат пари од Србија во странство.

Еден од овие начини, како што вели тој, е преку странски крипто платформи, вториот е преку улица и нелегални канали, а третиот е преку компании што имаат лиценца за обезбедување услуги поврзани со дигитални средства, т.е. криптовалути.

Крипто платформите се дигитални услуги што им овозможуваат на корисниците да купуваат, продаваат, разменуваат и безбедно складираат криптовалути на едно место. Една од најголемите е Binance.

Компаниите лиценцирани за обезбедување услуги поврзани со криптовалути во Србија се Vescon DOO, MCM 965 DOO (ECD) и AX Crypto DOO, според податоците од Народната банка на Србија.

За да се тргува преку странски дигитални платформи, како што е Binance, корисникот мора да има регистрирана сметка, објаснува соговорникот на N1. Тргувањето преку улица или нелегални канали е, вели тој, тргување за готовина.

Сепак, ко-сопственикот на берзата за криптовалути ECD вели дека не е толку лесно да се „скријат трагите“ од овие пари.

„Што се однесува до странските крипто платформи, испраќањето големи количини пари на странска платформа е исклучително тешко. А трансферите не се секогаш можни, но кога се, тие се можни само преку банкарскиот систем и ова може да се следи“, вели нашиот соговорник.

Што се однесува до тргувањето на улица и преку нелегални канали за готовина, како што истакнува, поголеми количини готовина можат да се добијат од нелегални активности или со повлекување од банкарска сметка.

„Банката треба да го знае потеклото на парите, кои претходно биле на сметката и се подигнуваат. Во третиот случај, ECD може да прима пари од корисникот само за купување криптовалути преку банкарски трансфер што оди директно од потврдената банкарска сметка на корисникот. Во случај на поголеми износи, се инсистира на потеклото на парите“, објаснува Матановиќ.

Меѓутоа, ако некој изнесе физички пари од земјата, а потоа купи криптовалути во друга земја, тоа би го направил во странство на странска крипто платформа или нелегално, на улица, истакнува Матановиќ. Но, и тука има проблем.

„Ако е на странска платформа, корисникот повторно остава податоци и евентуално докази за потекло за поголеми износи во согласност со јурисдикцијата каде што работи платформата. Парите од продажбата влегуваат во финансиска институција во странство каде што сака да ги прими парите од продажбата на криптовалути и повторно се подложува на проверки“, истакнува тој.

„Историјата на трансакциите не може да се промени, трансферите лесно се следат“
Според нашиот соговорник, што ќе се случи со парите и дали ќе се следат зависи од функционирањето на банкарските системи на земјите. Во Србија, Народната банка на Србија, Управата за спречување на перење пари, меѓу другите, би биле одговорни за нешто вакво…

„Ако парите биле повлечени, тоа значи дека некои алки во банкарскиот систем или начинот на кој се проверуваат трансакциите на крипто платформите откажале. Потребно е финансиската институција да пушти валкани пари во својот систем или да дозволи поголема количина пари да го напушти системот без соодветни проверки. Крипто не е причина, туку може да биде само канал, и најчесто на крајот од тој синџир“, истакнува ко-сопственикот на крипто берзата ECD.

Нашиот соговорник забележува дека блокчејн технологијата, која е инфраструктура за сите крипто трансакции, остава неизбришлива трага од сите трансакции.

„Историјата на трансакциите не може да се промени… Банкарските трансфери на пари од банки до крипто платформи и понатаму од крипто платформи до банки се лесно проследени“, истакнува тој.

„Невозможно е легално да се префрли голема сума пари“
Соговорникот N1 забележува дека толку голема сума пари, како што се 380 милиони евра, е невозможно легално да се префрли, но делумно е можно – „доколку крипто берзата не ги почитува регулаторните обврски во врска со добивање докази за потеклото на средствата“.

„Не е можно. Нема таква достапност и ликвидност на криптовалутите во нашите легални канали. Претпоставувам дека нема доволно длабочина на нелегалниот „уличен“ пазар за брзо и незабележано конвертирање на таква сума во крипто и на тој начин да се скрие. За да се конвертираат толку многу пари во криптовалути преку крипто платформи, некој прво мора да ги депонира тие пари во банки“, истакна Матановиќ.

Дури и да успее, како што вели тој, ако се „поделат“ на помали износи, тие делови сепак би биле огромни износи што би го привлекле вниманието и трансакциите би можеле да бидат блокирани, а лицето што ги иницира трансакциите да биде пријавено.

„Што се однесува до улицата, доколку властите сакаа да следат дали има зголемување на интересот за купување криптовалути на сивиот пазар, можеа да се добијат такви информации. Некои нелегални даватели на услуги за тргување со криптовалути се промовираат доста јавно“, вели тој.

Што е со корумпираните системи?
Сепак, утврдувањето одговорност и трансакциите со криптовалути би можеле да бидат поблаги во покорумпираните системи, но такво нешто е тешко да се направи во Европската Унија.

„Зависи од локалните регулаторни рамки и инфраструктура, логистиката што ја имаат на располагање оние што би подигнале пари. Дали го прават тоа преку компании или како поединци? Дали користат корумпирани делови од системот во други јурисдикции или пофлексибилни регулаторни рамки? Некои економии веќе долго време ги елиминираат готовината. На пример, во која било земја од ЕУ е исклучително тешко да се плати за било што со банкнота од 500 или 200 евра. Парите течат низ финансиски институции, придружени со документација што може да биде фиктивна или прилагодена за да се прикрие вистинското потекло и вистинската намена. Што се однесува до криптовалутите, регулативите се присутни во повеќето делови од светот“, рече соговорникот на N1.