Што се чекало шест години? Претреси во ФЗО и приватна болница, и прашањето за застареноста

 Поранешниот директор Ден Дончев е првопријавен според неофицијални информации, но мандатот му заврши во мај 2020 година. Дали делата се застарени, и зошто акцијата доаѓа токму сега?

Од утрово Одделот за организиран криминал при Бирото за јавна безбедност, заедно со Обвинителството за организиран криминал и корупција, спроведува претреси на повеќе од десет локации во Скопје, Тетово и Куманово. Истрагата е поврзана со Фондот за здравствено осигурување (ФЗО) и една приватна болница .

Што се знае

Според првичните информации, под истрага се и поранешен претседател на Управниот одбор на ФЗО, раководители на сектори за контрола и на скопската подрачна единица, како и поранешни и сегашни управители на болницата. Сомневањата се за злоупотреба на службената положба и овластување, несовесно работење, измама и перење пари. Штетата за буџетот се проценува на над 1,5 милиони евра, а противправната корист на болницата на околу четири милиони евра. Се спомнуваат и оштетени пациенти.

Овие податоци се прелиминарни. Важи претпоставка на невиност, а официјалната правна квалификација и поединечната улога на лицата допрва треба да се објават.

Периодот: 2017–2020

- Advertisement -

Дончев раководел со ФЗО од август 2017 до мај 2020 година. Владата ја прифати неговата оставка на 5 мај 2020 година, за време на мандатот на СДСМ. Ако наводните дејствија се од тој период, од најновите поминале повеќе од шест години, а од најстарите речиси девет.

Што вели законот за застареноста

Тука мора прецизно, затоа што застареноста ја уредува Кривичниот законик (КЗ), не Законот за кривична постапка (ЗКП). КЗ определува кога се губи правото на гонење, а ЗКП го уредува текот на постапката, меѓу другото претресите, истражните дејствија и притворот.

• Член 107 од КЗ: кривичното гонење не може да се презема кога ќе поминат три години за дела со казна до три години, пет години за казна над три години, десет години за казна над пет години и 20 години за казна над десет години. Апсолутната застареност настапува кога ќе помине двојно повеќе време.
• Член 353, став 1 (злоупотреба на службена положба), по измените од септември 2023, предвидува затвор од шест месеци до пет години. Според член 107, за таква казна релативниот рок е пет години, а апсолутниот десет.
• Прекин на застареноста: секое дејство преземено за гонење на сторителот го прекинува релативниот рок и тој почнува одново. Ако порано немало никакви дејствија, шестте години што изминале го надминуваат петгодишниот рок за основната форма. Апсолутниот рок од десет години, пак, за дејствија од 2017–2020 истекува меѓу 2027 и 2030.
• Построги ставови. За поголема корист или значителна штета (а тука се споменуваат милиони евра) се применуваат ставови со повисока максимална казна, а со тоа и подолг рок. Во акцијата се спомнуваат и измама и перење пари, со свои казни и свои рокови.
• Која верзија важи. За дејствија од минатото важи поблагата верзија. Измените од 2023, донесени за време на претходната влада, ги намалија казните, а со тоа и роковите. Европската комисија забележа дека поради нив дел од предметите се запреа или одложија, а во најмалку 14 познати процеси со поранешни функционери настапи застареност. Предлозите за повисоки казни не можат да се применуваат на дела од минатото.

Затоа, ако се гони само основната форма на членот 353 и ако немало прекин, прашањето за застареност е сериозно. Ако се гони по построги ставови, по измама или по перење пари, застареноста може да не наступила. Тоа зависи од квалификацијата, а таа сè уште не е јавна.

Прашањето за тајмингот

Од 15 октомври премиерот Христијан Мицкоски изјави дека новиот Кривичен законик и новиот ЗКП се финиширани и дека до крајот на месецот ќе бидат испратени во Брисел, а потоа во Собранието. Текстот не е јавен, па не се знае што предвидува за застареноста и за постапката. Токму затоа е легитимно прашањето зошто акцијата доаѓа сега и што се чекало.

Можните објаснувања, без претпоставка за вистинското, се:

1. Не е сè застарено. Постојат дејствија, лица или квалификации за кои роковите не истекле, вклучително и сегашните управители на болницата и оштетените пациенти.
2. Истрагата траела. Анализата на документи и финансиски текови понекогаш бара години, а претресите можат да го прекинат релативниот рок.
3. Политичка мотивација, како што тврдат критичарите, дека акцијата е показна и дека меѓу осомничените се лица од претходната власт. Тоа се докажува или отфрла само со обвинителен акт и судска постапка.

Две читања

Критичарите велат дека акции со многу публицитет и малку пресуди го поткопуваат довербата и дека „ловење вештерки“ е реален ризик. Бранителите на акцијата одговараат дека милионската штета за здравствениот буџет и за пациентите бара расчистување без оглед кој бил на власт, и дека секој има право на одбрана и фер судење.

Што бараме да одговорат МВР и ОЈО ГОКК

1. По кои точни членови и ставови од КЗ се гонат осомничените, поединечно?
2. Кој е периодот на секое наводно дејствие и кога, според обвинителството, настапува релативната и апсолутната застареност?
3. Кога е започната истрагата и кои дејствија биле преземени претходно, што би ја прекинало застареноста?
4. Зошто претресите се случуваат токму сега и дали има врска со подготовката на новите закони?

Одговорите ќе покажат дали станува збор за акција со вистинска правна основа или за голем наслов без исход.

С.Денесовски