Изборен ден во Србија: рекордна излезност, неправилности на секое трето гласачко место и жандармерија во центарот на Белград

Изборен ден во Србија: рекордна излезност, неправилности на секое трето гласачко место и жандармерија во центарот на Белград

Подnaslov: Над 60% од гласачите излегоа до 17 часот, а набљудувачите пријавуваат притисоци, фотографирање листићи и сомнежи за купување гласови. Во исто време, околу седиштето на РИК е затворен дел од центарот, а жандармеријата е стационирана во Скупштината и во Стариот двор.

Србија денеска гласа на вонредни парламентарни избори, а излезноста е најголема во последните две децении. Право на глас имаат 6.451.292 граѓани на 8.392 гласачки места, кои се затвораат во 20 часот.

Текстот е заснован на податоци до околу 18 часот, пред затворањето на гласачките места. Резултати нема.

Излезност: далеку над 2023 година

• До 12 часот, РИК објави дека гласале 34,55% од гласачите, наспроти 21,33% во декември 2023.
• До 16 часот, според РИК и набљудувачката мисија ЦРТА, излезноста била 56,4% (грешка ±0,9 поени), наспроти 42,1% во 2023.
• До 17 часот, според ЦеСИД, гласале 60,9% од гласачите. Најголема е во Војводина.

Што пријавуваат набљудувачите

- Advertisement -

Според ЦРТА, до 16 часот:

• Притисоци врз гласачи, членови на гласачки одбори и набљудувачи на 29% од гласачките места.
• Фотографирање на гласачки листићи на 40% од местата. Претпладне станува збор за 25% од местата, а во Белград за повеќе од половина.
• Непочитување на УВ-ламбата на 21% од местата и гласање без важечки документи на 6%.
• Нерамномерна употреба на спреј на 12% од местата.
• На 9% од местата се забележува комбинација на неправилности што, според ЦРТА, може да укажува на обид за нелегитимна контрола на гласањето.
• Во Ветерник ЦРТА поднесе пријава до полиција за сомневање на купување гласови и „бугарски воз” (кружно гласање).
• Набљудувачка на ЦРТА била малтретирана пред гласачко место во Земун, а во Крагујевац непознато лице се претставило лажно како член на нејзиниот правен тим.
• На почетокот, на набљудувачи на ЦРТА во повеќе случаи не им било дозволено да влезат, а проблемот се решил по интервенција на РИК.
• Отворањето на 16% од местата задоцнило повеќе од десет минути, а во Кралево гласањето на едно место било прекинато затоа што недостигала страница од гласачкиот список.
• ЦеСИД до 17 часот добил над 260 пријави, за тајноста на гласањето, гласачките списоци и работата на одборите.

Изборен инженеринг: што тврди ЦРТА пред изборите

ЦРТА неколку дена пред гласањето оцени дека „низа институции” се вклучиле во изборен инженеринг. Организацијата наведува, меѓу другото:

• Од потписите за листи со сомнителна автентичност, 98% се заверени во општински управи, а не кај јавни бележници, а за листи за кои се сомнева дека се „фантомски” ЦРТА наведува најмалку седум.
• За листата на власта, „Александар Вучиќ – Обединета Србија”, постојат наводи дека потписите се подготвувани или заверувани без присуство на гласачите. Листата предала 223.993 потписи. ЦРТА вели дека во ниеден претходен изборен циклус не забележала нешто споредливо.
• Околу 30.000 гласачи во изводите од гласачкиот список не се запишани по азбучен ред и се наоѓаат на крајот или на други места, па ЦРТА побара од РИК да им наложи на одборите дополнителен напор да ги најдат.
• ЦРТА ја оспори и изјавата на Канцеларијата за информациски технологии на Владата дека комисија утврдила дека гласачкиот список е речиси целосно точен.

Овие наводи, пред сè, се однесуваат на листата на власта и на државните институции, но тие се наводи на набљудувачка организација, а не судски утврдени факти. Кој поединечно стои зад тоа, засега нема утврдено. Власта во материјалите што ги прегледав не даде одговор по точка.

Жандармерија и затворени улици: подготовка или претстава на сила?

Денеска во центарот на Белград се забележани следниве мерки:

• Од утрото Улицата Кралја Милана е затворена од раскрсницата со Кнеза Милоша до Теразии. Поставени се ограден, а јавниот превоз сообраќа по изменети траси од Славија до Теразии. Околу седиштето на РИК, каде што по затворањето на гласачките места се обработуваат резултатите, е зајакнато присуството на полиција.
• Околу 15:20 часот пријавено е дека во градот се гледаат специјални возила на жандармеријата за растерување демонстрации, од истиот тип што минатото лето беа користени во Нови Сад.
• Околу 17:35 часот автобуси со жандарми влегле во зградата на Скупштината и во Стариот двор. Пријавено е и присуство пред Претседателството, кај Пионирскиот парк, а според новинарите на терен тука била исклучена и уличната расвета.

Што вели полицијата: Директорот на полицијата Драган Васиљевиќ изјави дека полицијата презема мерки целиот изборен процес, „пред, за време и по денот на гласањето”, да помине безбедно, а на сите единици им е наложено доследно почитување на законот. МУП наведува дека одржал одделни средби со ОДИХР, ЦРТА и академската заедница и ги повикува граѓаните и политичките актери да ги почитуваат прописите. Полицајци на терен им објаснувале на граѓаните дека Кралја Милана е затворена заради заштита на зградата на РИК. Тужилаштвото собрало и осомничени дека планирале нереди на изборниот ден, а во Нови Сад и Врњачка Бања се уапсени водачи на криминални групи.

Што велат критичарите: Присуството на возила наменети за растерување демонстрации, влегувањето на жандармеријата во институциите и исклучената расвета, велат тие, не личат на рутинска заштита на гласањето. Тие го поврзуваат тоа со најавени собири на граѓани и опозиција пред државните институции по затворањето на гласачките места.

Што можеме да кажеме: Од прегледаните податоци не е забележан немир поврзан со жандармеријата. Дали ова е „вовед во нереди” или превентивна мерка, не може да се утврди од денешните информации. Одговорот ќе дојдат вечерва, кога ќе се објават првите резултати и ќе стане јасно дали ќе има собири пред РИК и Скупштината. Двете објаснувања не мора да се исклучуваат: полицијата може да се подготвува за сценарио за кое веќе има разузнавачки сознанија, а присутноста на таков арсенал сама по себе може да ја заостри напнатоста.

Што следува

По затворањето на гласачките места во 20 часот се очекуваат првите проценки на излезните анкети и на набљудувачките организации, потоа прелиминарните резултати на РИК. ЦРТА најави дека ќе објави паралелно броење. Од нив, како и од ОДИХР, ќе зависи колку неправилностите, чиј вистински размер допрва се утврдува, ќе влијаат на довербата во исходот.