Во Загреб денеска ќе се одржи првиот состанок на мешовитите комисии на Хрватска и Црна Гора, со што официјално почнуваат преговорите за решавање на отворените билатерални прашања меѓу двете земји

Во Загреб денеска ќе се одржи првиот состанок на мешовитите комисии на Хрватска и Црна Гора, со што официјално почнуваат преговорите за решавање на отворените билатерални прашања меѓу двете земји.

Во фокусот на разговорите ќе бидат статусот на бродотѕ за обука „Јадран“ и другите прашања поврзани со сукцесијата на воениот имот на поранешната државна заедница. Хрватскиот министер за надворешни работи, Гордан Грлиќ Радман, изјави дека Хрватска, покрај бродот „Јадран“, од Црна Гора бара и друг воен имот чија вредност надминува 2,7 милијарди долари.

Во изјава за Хрватската телевизија тој ги отфрли тврдењата дека станува збор за класични билатерални прашања со кои Хрватска се обидува да го блокира европскиот пат на Црна Гора.

- Advertisement -

– Како ќе гледаме на иднината на ЕУ ако Црна Гора, која е кандидатка за членство, го игнорира првиот сосед и всушност не сака да ги реши овие прашања – рече Грлиќ Радман.

Хрватска бара од Црна Гора да реши повеќе долгогодишни билатерални спорови пред да ги заврши преговорите за членство во Европската Унија. Спорните прашања се однесуваат на последиците од војните во 1990-тите, имотните права, поморската граница и сопственоста над школскиот брод „Јадран“. Загреб инсистира дека добрососедските односи се важен дел од европскиот пристапен процес, додека одложувањето на затворањето на преговарачките поглавја го зголемува притисокот врз Подгорица.

Едно од најчувствителните прашања е обесштетувањето на поранешните затвореници во логорот „Морињ“, во близина на Котор, каде што во текот на војната во 1990-тите биле затворани хрватски воени заробеници и цивили. Хрватска бара и ефикасно гонење на одговорните за воените злосторства, како и трајно зачувување на спомен-плочата на местото на поранешниот логор. Загреб дополнително бара и да се преименува базенот во Котор што го носи името на Зоран Гопчевиќ, поранешен ватерполист кого хрватската страна го поврзува со логорот.

Второто важно прашање е судбината на 14 лица што сè уште се водат како исчезнати од Хрватската војна за независност. Хрватска бара Црна Гора да продолжи со соработката и со напорите за нивно пронаоѓање. Загреб смета дека расчистувањето на судбината на исчезнатите и гонењето на воените злосторства се неопходни за решавање на наследството од конфликтите и за подобрување на меѓусебната доверба.

Спорни се и имотните права на хрватски семејства во Црна Гора. Хрватска бара да се решат нерешените барања за враќање имот, вклучително и случаи во кои судските постапки долго време се одолговлекуваат. Ова прашање е поврзано со имот од времето на поранешна Југославија и со правата на хрватското малцинство во Црна Гора.

Посебно место во разговорите има бродот „Јадран“, за кој двете држави имаат спротивставени ставови околу сопственоста. Бродот бил изграден во Германија во 1930-тите за потребите на југословенската морнарица, а денес се наоѓа во Црна Гора. Хрватска бара да ѝ биде вратен, додека прашањето останува дел од пошироките спорови за наследството од поранешната заедничка држава.

Нерешена е и поморската граница меѓу двете земји, особено во областа на полуостровот Превлака и влезот во заливот Бока Которска. Загреб бара разговорите за разграничувањето да продолжат и да доведат до конечен договор. Прашањето има и практично значење за суверенитетот, контролата на морскиот простор и користењето на поморските ресурси.

Споровите веќе имаат последици врз европскиот пат на Црна Гора. Во септември 2026 година, несогласувањата со Хрватска придонесоа за одложување на планираната меѓувладина конференција на ЕУ и Подгорица, а Загреб се спротивстави на затворањето на одредени преговарачки поглавја.

Црна Гора останува меѓу најнапреднатите кандидати за членство и има амбиција да ги заврши преговорите до крајот на 2026 година и да стане членка во 2028 година, но нерешените билатерални прашања се еден од ризиците за тој план.

За разграничувањето меѓу двете земји е предвиден посебен преговарачки формат, додека денешниот состанок во Загреб треба да ги отвори конкретните разговори за воениот имот и за сукцесијата.