Македонија не е на распродажба: ниту водата, ниту земјата, ниту здравјето

Зад зборот „стратешки“ не смее да се крие одлука донесена без граѓаните. Иловица-Штука е тест дали државата се чува или продава

—————————————————————————————————————————————————–

Постојат одлуки што не смеат да се донесат брзо. Одлуката за рудник од ваков размер е една од нив, бидејќи последиците ги наследуваат деца што сè уште не се родени.

Ајде да ги кажеме фактите. Судот ја врати во сила одлуката за спојување на концесиите за Иловица. Тоа не е дозвола за копање, но е сигнал: притисокот е на масата, а зборот „стратешки“ се повторува како магија што треба да го замени разговорот. Ама „стратешки“ не е научен термин. Тој значи чиј интерес го чуваме. Дали интересот на инвеститорот, на европските индустрии што бараат бакар, или на семејството од Босилово што пие вода од локалната акумулација?

- Advertisement -

Според јавните документи, рудникот би бил на околу километар и пол од селата Иловица и Штука, во близина на езеро од кое седум села се снабдуваат со вода за пиење. Планирана е брана за јаловина висока 276 метри. Бакарно-златните наоѓалишта од овој тип бараат откопување на огромни количини мала концентрација на руда. Тоа значи планини отпад што мора да се чуваат безбедно не десет, туку стотина години. Компаниите не постојат толку долго. Кога ќе замине концесионерот, јаловиштето останува, а сметката ја плаќа државата.

Прашајте се и што се случува со Струмичко. Тоа е најплодниот и најинтензивен земјоделски регион во државата. Тука се раѓа раниот зеленчук што излегува на пазарите. Кој ќе купува производи од котлина во која има рудник? Земјоделецот не губи само од евентуален инцидент, туку и од страв, а стравот сам по себе ја уништува цената.

Не ни требаат странски професори за да ни кажат што е тоа. И самиот грчки колумнист што му се користи на овој проект како аргумент вели дека ознаката „стратешки“ е почеток, а не крај, и дека прв услов за реализација е локалната согласност. Токму тоа е она што го бараат жителите: прво согласност, па потоа проект. Ако се тврди спротивно, се прави обратно од она што пишува на цитираната страница.

Затоа бараме четири работи, и тие се разумни:

1. Целосна јавност. Студијата за влијание врз животната средина и секој стручен извештај да бидат достапни. Ако проектот е безбеден, документацијата е негов најдобар адвокат.
2. Независна проверка. Хидрогеолози, инженери за брани и здравствени експерти без финансиска врска со инвеститорот.
3. Согласност на населението. Референдум или еквивалентен механизам. Никаква „стратешка“ ознака не смее да го замени гласот на луѓето.
4. Финансиска гаранција. Пари одвоени однапред за санација, за штетата да не ја плати граѓанинот.

Зад ова стои поширок проблем. Кога државата ќе почне да ја гледа како стока, без јасни правила и без јавен разговор, тоа е распродажба, дури и кога зделките се законски. Странскиот капитал не е проблем сам по себе. Проблем е недостатокот на транспарентност: кој влегува во банките, осигурувањето, недвижностите и природните ресурси, под кои услови, и кој од тоа има корист. Овие прашања се легитимни во секоја држава, а не само кај нас.

Никој не е против работни места и развој. Но развојот не е синоним за рудник. Ако рудникот е единственото решение што ни се нуди, тоа значи дека сме престанале да размислуваме. Со чиста вода, здрава земја и заштитена природа се гради туризам, преработка на храна и земјоделство, сектори што не го трошат идниот капитал на државата.

Македонија не е на распродажба. Не сме против иднината, туку против одлуки донесени во тајност. Прво на масата да се стават документите, па потоа да се одлучува.

С.Д.