Што значи новиот раст на биткоинот за Македонија?

Новиот криптобум за Македонија во моментов е поважен како предупредување и регулаторен предизвик отколку како голема макроекономска можност. Сепак, растот повторно може да привлече македонски граѓани кон биткоинот, етериумоѕ и другитевдигитални средства, особено по спектакуларниот скок од јунското дно.

Криптовалутите повторно се во силен налет. Биткоинот во последните денови се врати над 77.000 долари, откако само пред два месеца падна под 60.000 долари. Етериумот се искачи над 2.200 долари. Само за една недела биткоинот доби околу 20 отсто, при што во еден момент се приближи до 80.000 долари. Но, погледот на подолг период дава многу посложена слика: ова засега е големо враќање по тежок пад, а не нов историски рекорд.

Пред точно една година расположението беше сосема поинакво. Во август 2025 година биткоинот постави тогашен рекорд над 124.000 долари, а во октомври се искачи над 126.000 долари. Потоа следуваше драматично ладење. Во јануари годинава биткоинот сè уште достигнуваше околу 95.000 долари, но до крајот на јуни падна под 60.000. Тоа значи дека сегашните 77.000-79.000 долари претставуваат силен краткорочен раст, но биткоинот и натаму вреди значително помалку отколку пред една година и е далеку од рекордот од минатата есен.

Фактори што придонесоа за оправивањето на биткоинот

- Advertisement -

Што го предизвика пресвртот?

Еден од главните фактори дојде од американскиот пазар на државен долг. Министерството за финансии на САД најави удвојување на откупот на долгорочни државни обврзници, по силниот раст на приносите. Потегот беше протолкуван како обид да се обезбеди поголема ликвидност на финансискиот пазар, а дел од инвеститорите повторно почнаа да купуваат злато и биткоин. Истовремено ослабна доларот, што дополнително им помогна на алтернативните средства.

Вториот мотор е политички. Американскиот претседател Доналд Трамп побара од Конгресот да го усвои законот CLARITY, кој треба појасно да утврди кога одредено криптосредство се смета за хартија од вредност, а кога за стока и кој американски регулатор е надлежен. За инвеститорите тоа е важно бидејќи регулаторната неизвесност со години беше една од најголемите пречки за влегување на големите институционални инвеститори во криптосекторот. Сепак, законот сè уште се соочува со политички пречки во Сенатот.

Третиот фактор се големите инвеститори. Американските производи поврзани со биткоин забележаа стотици милиони долари нови приливи, а според „Волстрит журнал”, за четири дена приливите достигнале околу 1,6 милијарди долари. Кога цената почна нагло да расте, дополнителен импулс дадоа и шпекулантите кои се обложувале на нејзин пад и морале брзо да ги затвораат своите позиции. Според АП, во таканаречениот „short squeeze” биле ликвидирани повеќе од четири милијарди долари мечешки криптопозиции.

Никој не може да предвиди што ќе се случува во иднина

И етериумот учествува во закрепнувањето. На 20 август се тргуваше околу 2.275 долари, со двоцифрен неделен раст, но и неговата подолгорочна слика покажува колку е нестабилен пазарот. Пред една година етериумот се приближуваше до 5.000 долари, а во ноември веќе беше околу 3.000 долари. Затоа сегашното закрепнување на двете најголеми криптовалути повеќе зборува за враќање на апетитот за ризик отколку за сигурен почеток на нов долгорочен циклус.

Што следува? Никој сериозно не може да ја прогнозира цената на биткоинот со сигурност. На краток рок, многу ќе зависи од американските каматни стапки и приносите на државните обврзници, движењето на доларот, приливите во криптофондовите и ид исходот на американската регулатива. Ако приносите се намалуваат, доларот слабее и институционалните пари продолжат да влегуваат, сегашниот раст може да продолжи. Ако инфлацијата повторно ги зголеми каматните очекувања или инвеститорите почнат да бегаат од ризични средства, биткоинот лесно може повторно да тргне надолу. Токму падот од повеќе од 126.000 на помалку од 60.000 долари во период пократок од една година покажува колку брзо може да се смени расположението.

Криптовалутите не се системски фактор на македонската економија, но…

А каде е Македонија во оваа приказна?

Криптопазарот кај нас е мал во споредба со банкарскиот систем, но веќе не е занемарлив. Во најновата анализа за Македонија, ММФ наведува дека во земјата нема голема домашна криптоберза, додека вкупните трансакции поврзани со крипто што поминале преку банките се проценуваат на околу 55 милиони евра во последните три години. Македонските банки немаат директна изложеност кон криптовалути, па ММФ оценува дека непосредниот ризик за финансиската стабилност засега е ограничен.

Тоа практично значи дека растот на биткоинот нема да го забрза македонскиот БДП, да ги зголеми платите или директно да го промени курсот на денарот. Ефектот првенствено го чувствуваат граѓаните кои веќе поседуваат криптовалути. Кога цените растат, расте вредноста на нивниот имот и дел од добивката потенцијално може да заврши во домашната потрошувачка. При голем пад се случува спротивното. Со оглед на релативно малиот обем на пазарот, засега нема основа криптовалутите да се третираат како системски фактор за македонската економија.

За македонските сопственици на криптовалути има уште една важна работа: заработката не е надвор од даночниот систем. Управата за јавни приходи криптовалутите ги третира како нематеријален имот. Ако физичко лице при продажба или размена оствари позитивна разлика меѓу набавната и продажната вредност, станува збор за капитална добивка што треба да се пријави. УЈП објаснува дека и размена на една криптовалута за друга може да создаде капитална добивка доколку добиеното средство вреди повеќе од она што се отстапува.

Криптосекторот „плаче“ за рргулаторна рамка

Поголемиот проблем за Македонија е регулативата. ММФ во извештајот од 2026 година експлицитно предупредува дека отсуството на целосна регулаторна рамка за криптосекторот претставува слабост и препорачува македонските правила да се усогласат со европските стандарди. Во ЕУ веќе функционира системот MiCA, кој воведува лиценцирање и правила за криптоберзите, чуварите на дигитални средства и издавачите на одредени криптосредства, како и стандарди за управување, капитал, транспарентност и заштита на клиентите. Македонија веќе ги има вклучено виртуелните средства и давателите на криптоуслуги во системот за спречување перење пари, но тоа не е исто што и целосно регулиран пазар.

Затоа новиот криптобум за Македонија во моментов е поважен како предупредување и регулаторен предизвик отколку како голема макроекономска можност. Растот повторно може да привлече македонски граѓани кон биткоин, етериум и други дигитални средства, особено по спектакуларниот скок од јунското дно. Но истата историја покажува дека човек што купил биткоин близу рекордот од над 126.000 долари минатата есен, и покрај сегашниот „бум”, сè уште е во значителна загуба. За Македонија затоа клучното прашање не е дали биткоинот утре ќе биде 80.000 или 100.000 долари, туку дали државата ќе изгради правила што ќе овозможат легално и транспарентно тргување, наплата на даноците и подобра заштита на граѓаните кои решиле да ризикуваат на еден од најнестабилните финансиски пазари во светот.