Унгарија се бори да ја спаси нуклеарката „Пакс“, Романија минира карпи, Србија останува без струја

Рекордно нискиот водостој на Дунав прераснува во една од најсериозните енергетски и еколошки кризи што ги погодиле Централна и Југоисточна Европа во последните децении. Продолжената суша и серијата екстремни топлотни бранови ја спуштија реката на историски минимум, а нов бран горештини со температури до 40 Целзиусови степени се очекува во текот на оваа недела, што дополнително ги зголемува стравувањата дека состојбата ќе стане уште покритична.

Најдраматична е ситуацијата во Унгарија. Водостојот на Дунав во Будимпешта падна на околу 10 сантиметри, далеку под досегашниот негативен рекорд од 33 сантиметри поставен во 2018 година. Поради недостигот од вода за ладење, нуклеарната централа „Пакс“, која вообичаено обезбедува речиси половина од електричната енергија во земјата, работи со само околу 10 проценти од својот капацитет.

Драматично обраќање на Петер Маѓар до Унгарците

Унгарскиот премиер Петер Маѓар, во драматично видео-обраќање, предупреди дека земјата се наоѓа пред „најкритичните денови“. Тој порача дека електроенергетскиот систем ќе биде ставен под огромен притисок токму во деновите кога температурите ќе достигнат 40 степени. Владата ги повика домаќинствата и компаниите доброволно да ја намалат потрошувачката на електрична енергија, а повеќе од 300 големи компании веќе одговорија на повикот.

- Advertisement -

Најновите прогнози сепак донесоа мало олеснување. Благодарение на нешто поповолните прогнози за нивото на реката и на намалената потрошувачка, унгарските власти проценуваат дека последната турбина во „Пакс“ би можела да продолжи да работи уште ден или два. Маѓар оцени дека секој дополнителен ден работа на централата е добивка, бидејќи целосното исклучување би дошло во момент кога потрошувачката на струја е најголема.

Романците се обидуваат со експлозии да ја пренасочат реката

Во соседна Романија властите прибегнаа кон мерка без преседан. Воена морнарица изведе контролирани експлозии на карпест праг во Дунав, за да го пренасочи текот на водата кон нуклеарната централа „Чернавода“. Едниот реактор веќе е исклучен, а целата операција има цел да обезбеди доволно вода за ладење на единствениот преостанат реактор. Истовремено се гради и привремена брана што треба дополнително да го насочи водниот тек.

Романските власти веќе прогласија состојба на тревога во енергетскиот сектор. Вршителот на должноста премиер Илие Боложан ги повика граѓаните доброволно да ја намалат потрошувачката на електрична енергија, особено во вечерните часови. За да се намали оптоварувањето на електромрежата, автомобилските фабрики на „Дачија“ и „Форд“ привремено ја прекинаа работата до 19 август.

И Србија се бори со Дунав

Последиците се чувствуваат и во Србија. Производството на електрична енергија во хидроцентралите е намалено на околу една петтина од вообичаеното, поради што властите исто така апелираат за штедење струја. Освен енергетиката, сериозно е погоден и речниот транспорт, бидејќи стотици пловни објекти остануваат заглавени на плитките делови од Дунав.

Нискиот водостој веќе предизвикува сериозни економски последици низ целиот регион. Речниот товарен транспорт е силно нарушен, туристичките крстосувања се откажуваат или се пренасочуваат, а во повеќе населени места во Унгарија се воведени ограничувања за користење вода. Истовремено расте и цената на увозната електрична енергија, што дополнително го оптоварува стопанството.

А топлотниот бран не мисли да запре…

Метеоролошките прогнози не нудат причина за оптимизам. Во наредните денови не се очекуваат позначајни врнежи, додека новиот топлотен бран ќе ја зголеми потрошувачката на вода и електрична енергија. Експертите предупредуваат дека токму комбинацијата од суша, рекордни температури и зголемена потрошувачка може да ја доведе енергетската инфраструктура до крајните граници на издржливост.

Кризата на Дунав уште еднаш покажа колку европските енергетски системи остануваат зависни од големите реки. Она што до неодамна изгледаше како исклучок – недостиг на вода што ги запира нуклеарните реактори – денес станува реалност за повеќе држави истовремено. Ако прогнозите за жештините се остварат, наредните денови би можеле да бидат пресудни не само за Унгарија, Романија и Србија, туку и за целиот енергетски систем на регионот.