Хаос на водата, девет пијани капетани на Охридското Езеро само во еден ден,потребно итна промена на закон за внатрешна пловидба

Летната сезона на Охридското Езеро повторно ја отвора истата стара тема, безбедноста на водата и однесувањето на луѓето кои управуваат со пловни објекти. Најновата акциска контрола на полицијата и Капетанијата на пристаништа Охрид покажа дека проблемот не е ниту мал, ниту повремен, туку системски.

Што покажа последната полициска акција

Во координирана акција, спроведена во рамки на засилените летни контроли, полициски службеници од Полициската станица за граничен надзор „Охридско Езеро“, во соработка со Регионалниот центар за гранични работи Запад и инспектори од Капетанијата на пристаништа Охрид, извршија проверка на вкупно 63 пловни објекти.

Резултатот е загрижувачки, 52 констатирани прекршоци кај 31 пловен објект и 31 лице. Меѓу нив, недостиг на задолжителна опрема, управување со нерегистрирани или необележани пловни објекти, управување за време на забрана, управување без одобрение за пловидба, превезување поголем број патници од дозволеното, како и неносење пловидбена дозвола.

- Advertisement -

Најсериозен е податокот дека по извршеното алкотестирање, кај девет лица беше утврдено присуство на алкохол додека управувале пловен објект. Дополнително, кај пет лица кои изнајмувале педалинки, беше констатирано нецелосно почитување на безбедносните правила.

Надлежните институции најавија дека ваквите контроли ќе продолжат во текот на целата летна сезона, со цел зголемување на безбедноста на водите на Охридското Езеро.

Проблемот не е во контролите, туку во законот

Бројката од девет пијани скипери во само еден ден на едно езеро не е статистичка ситница, туку показател дека постоечката законска рамка не делува доволно одвраќачки. Управувањето со пловен објект под дејство на алкохол носи ист ризик како и управувањето со моторно возило, ако не и поголем, бидејќи реакциите на вода, во услови на бранови, ветер и ограничена видливост, бараат целосна трезвеност и концентрација.

Според важечкиот Закон за внатрешна пловидба, контролите на пловните објекти опфаќаат проверка на регистрација, опрема, дозволи и капацитет на патници, а алкотестирањето е дел од редовната постапка при сомнение за неправилности. Проблемот, според критичарите на постоечкото решение, не е во недостигот на контроли, туку во тоа што казнената политика не е доволно строга за да го спречи повторувањето на прекршокот.

Честа критика упатена кон надлежните е дека сопственикот на пловниот објект, кој бил затекнат под дејство на алкохол, во одредени случаи смее сам да управува со истиот пловен објект до првото пристаниште, наместо пловниот објект веднаш да биде одземен на лице место. Ваквата практика, велат критичарите, во суштина дозволува лице кое веќе не е способно безбедно да управува со пловило, да продолжи да го прави тоа, макар и на кратка релација.

Каков е стандардот во Европа

Во земјите членки на Европската Унија, безбедноста на внатрешната пловидба, во голема мера, се темели на Европскиот кодекс за внатрешни пловни патишта, познат како CEVNI, донесен под покровителство на Економската комисија на Обединетите нации за Европа. Овој кодекс ги поставува заедничките правила за движење, сигнализација и однесување на пловните патишта, а земјите членки го имплементираат преку сопствено национално законодавство, што значи дека конкретните гранични вредности за алкохол не се идентични во сите држави.

Во Германија, на пример, важечкото правило за управување со пловен објект е идентично со она за патниот сообраќај, дозволена граница од 0,5 промили, со построга граница од 0,3 промили доколку постојат видливи знаци на нарушена способност за управување. Слични модели, со мали варијации, важат и во повеќето други европски држави со развиена внатрешна пловидба.

Токму затоа, барањето за воведување нула промили дозволен алкохол за управување со пловен објект во Република Северна Македонија не е барање без преседан, тоа е барање за построга регулатива од онаа која важи во дел од Европа, мотивирано од специфичниот ризик на Охридското Езеро, каде пловат и туристички чамци полни со патници.

Трагедијата „Илинден“ како потсетник

Секоја дискусија за безбедноста на Охридското Езеро неизбежно се навраќа на потонувањето на туристичкиот брод „Илинден“, на 5 септември 2009 година. Бродот, кој превезувал патници кон манастирот „Свети Наум“, се превртил и потонал на неколку стотици метри од брегот, а во несреќата животот го загубија 15 лица, најголемиот дел странски туристи.

Судската постапка, која заврши со осудителна пресуда за капетанот на бродот и лицето кое издало сертификат за неговата техничка исправност, покажа дека несреќата настанала како комбинација од технички недостатоци, преоптоварување со патници и неправилно распоредување на палубата. Иако таа трагедија не била директно поврзана со алкохол, таа остана трајна опомена дека занемарувањето на безбедносните правила на вода може да чини човечки животи.

Итна потреба од законска реформа

Актуелните бројки од Охридското Езеро повторно го отвораат прашањето дали е време за законски измени во делот на управувањето со пловни објекти под дејство на алкохол. Меѓу барањата кои најчесто се спомнуваат во јавноста се:

• Воведување на нула промили дозволен алкохол за секое лице кое управува со пловен објект.
• Итно и трајно одземање на пловниот објект на лице место, наместо дозвола сопственикот да плови до првото пристаниште.
• Построги парични казни и времено или трајно одземање на пловидбена дозвола за повторени прекршители.
• Зголемен број на редовни, а не само сезонски, контроли на Охридското Езеро.

Целта на овие мерки не е казнување заради казнување, туку заштита на животите на патниците и локалното население, во склад со искуствата и практиките што веќе се применуваат во земјите на Европската Унија.

Заклучок

Бројката од 52 прекршоци и девет пијани скипери во само еден ден, покажува дека проблемот со безбедноста на Охридското Езеро е реален и итен. Постоечкиот Закон за внатрешна пловидба дава основа за контрола, но недостигот на построги казнени одредби, особено во делот на алкохолот, остава простор за повторување на истите ризични однесувања. Со изградба на построга законска рамка, инспирирана од европските стандарди, но прилагодена на специфичниот ризик на езерото, Охрид би можел трајно да ја подигне безбедноста на водата, и да спречи трагедии слични на онаа со бродот „Илинден“.

П.С.Упрсвувачитен на пловни објекти имаат голема среќа,зошто во Северна Македонија нема законска рамка за тестирање од употреба на наркотични дроги..

Сашо Денесовски