Дали Русија врши притисок врз Белорусија околу Украина?

Руските ракетни напади врз цели низ цела Украина дополнително го привлекоа меѓународното внимание кон безбедносните ризици што ги претставува војната надвор од границите на Украина, вклучително и растечката воена улога на Белорусија.

„Ваквите напади не само што уништуваат цивилни животи, туку и намерно ги тестираат границите на трпението и одбранбената подготвеност на соседните земји и целата европска безбедност“, предупредува една од најновите анализи на агенцијата АП. Во исто време, постојат стравувања дека „откако ѝ помогна на Русија во целосната инвазија на Украина во 2022 година, Белорусија би можела да игра нова улога во оваа војна“, објавува ДВ.

Дополнителни загрижености се јавуваат поради заедничките воени вежби меѓу Русија и Белорусија, како и распоредувањето на руско тактичко нуклеарно оружје на територијата на Белорусија. Агенциите Ројтерс и АП објавија дека Минск и Москва одржале заеднички нуклеарни вежби кон средината на мај, додека Русија веќе распоредува системи и муниција со нуклеарна моќ во Белорусија, објави Демостат.

- Advertisement -

Белоруското Министерство за одбрана официјално објави во тоа време дека заедничките вежби со Русија вклучуваат вежбање на испорака на нуклеарно оружје и процедури за нивна употреба. Според официјалното соопштение од руското Министерство за одбрана, вежбите вклучувале вежбање на испорака на нуклеарна муниција и процедури за подготовка за употреба на нуклеарно оружје распоредено во Белорусија.

И Путин и Лукашенко тврдеа дека распоредувањето на нуклеарно оружје во Белорусија е одговор на она што тие го нарекуваат закани од Западот. Путин конкретно го поврза потегот минатата година со одлуката на британската влада да ја снабдува Украина со противтенковски гранати со осиромашен ураниум.

Сигурно е дека распоредувањето на тактичко нуклеарно оружје во Белорусија, која дели граница од 1.084 километри со Украина, ќе им овозможи на руските авиони и ракети полесно и побрзо да стигнат до потенцијални цели во Украина, доколку Москва одлучи да ги користи. Ова дополнително би ги проширило можностите на Русија да таргетира повеќе сојузници на НАТО во Источна и Централна Европа.

Вакви предупредувања претходно упатија украинскиот претседател Володимир Зеленски и функционери во Киев, наведувајќи дека Русија се обидува подлабоко да ја вклучи Белорусија во војната, за што Ројтерс исто така пишуваше кон средината на мај оваа година. Украинскиот претседател Володимир Зеленски тогаш изјави дека Русија разгледува планови за напад врз северна Украина или една од земјите на НАТО од територијата на Белорусија, но и дека Украина има информации за дополнителни контакти меѓу Русија и белорускиот претседател Александар Лукашенко, преку кои Москва се обидува да го убеди да се придружи на „нови руски агресивни операции“.

Претседателот Зеленски, исто така, кон средината на април оваа година објави дека Украина верува дека Русија прави подготовки што укажуваат дека повторно ќе се обиде да го вклучи својот сојузник Белорусија во војната што ја води против Украина четири години. Зеленски ја даде оваа изјава, објавена на апликацијата Телеграм, како одговор на разузнавачки извештај што, според него, го доставил врховниот командант на украинската армија Олександр Сирски.

Една од најновите анализи на Институтот за проучување на војната наведува дека вежбите со руско нуклеарно оружје распоредено на територијата на Белорусија укажуваат на степенот до кој Русија ефикасно ја ставила Белорусија под своја контрола. Белорускиот устав претходно предвидуваше дека Белорусија е држава без нуклеарно оружје, но во 2022 година земјата го измени уставот и се откажа од својот неутрален и ненуклеарен статус, најверојатно под притисок од Кремљ и поради нејзиното влијание врз донесувањето одлуки во Минск.

Овие вежби го одразуваат понатамошното слабеење на белорускиот суверенитет и растечката способност на Русија да ја користи Белорусија како појдовна точка за сопствените воени цели, смета Институтот.

Во овој контекст, не треба да се заборави дека НАТО директно ја искажува својата поддршка за правото на Украина на самоодбрана во согласност со член 51 од Повелбата на Обединетите нации – „НАТО цврсто и непоколебливо стои со владата и народот на Украина во херојската одбрана на нивната држава, нивната територија и нашите заеднички вредности. Алијансата целосно го поддржува неотуѓивото право на Украина на самоодбрана, загарантирано со член 51 од Повелбата на Обединетите нации“.

Среќко Ѓукиќ, поранешен српски амбасадор во Белорусија, како и професор по економија и член на Форумот за меѓународни односи на Европското движење во Србија, го гледа сето ова како дел од поширок план, претходно познат, диригиран од Кремљ, бидејќи состојбата на фронтот воопшто не оди во негова корист, а војната се врати дома, каде што беше започната.

Ѓукиќ објаснува дека Украинците ги таргетираат рафинериите, воените фабрики, пристаништата, синџирите на снабдување и коридорите за секојдневно снабдување на фронтот.

„Путин отворено се заканува дека ќе го отвори северниот фронт и ќе го нападне Киев, дури и да ја започнал агресијата против Украина на 24 февруари 2022 година. Сепак, и покрај ветувањата на Лукашенко – а тој едноставно не може јавно да му противречи на Путин – Лукашенко нема војска за такво нешто. Нејзината бројна сила е до 60.000 луѓе, а војската треба да се чува на уште две „непријателски страни“, кон Полска и Литванија, при што Сувалскиот коридор кон Калининград е особено чувствителен. Излегува дека Русите би морале да ја испратат војската во Белорусија, додека самите имаат проблеми на украинскиот фронт“, нагласува поранешниот српски амбасадор во Белорусија.

Ѓукиќ исто така додава дека „друго е прашање ако Путин одлучи за масовна мобилизација, што може да значи само нешто во спасувањето на лицето на Русија во војна која губи, според многумина во светот; но тоа е друга „приказна“ и друга математика – колку чини, каде да се најдат парите, како да се убеди јавноста да остане смирена и така натаму…“

Од друга страна, Олександр Левченко, аналитичар за надворешна политика, амбасадор и дипломат, за Демостат вели дека белорускиот лидер изјавил дека нема да нападне никого, туку наводно само во случај на агресија врз Белорусија, и дека ниту еден од соседите на Белорусија – Латвија, Литванија, Полска и Украина – никогаш не планирал напад врз Белорусија, и дека претседателот Лукашенко го знае ова многу добро.

Тој понатаму наведува дека, сепак, е очигледно дека може да се однесува како сталинистичкиот СССР во 1939 година.

,,Во тоа време, Москва тврдеше дека наводно малата Финска го нападнала Советскиот Сојуз, поради што Црвената армија наводно започнала одбранбени битки, додека всушност станува збор за офанзива длабоко на финска територија. За време на наводниот напад на финската армија врз советската, финската армија била 50 пати помала. Сепак, ова воопшто не го загрижи Кремљ, кој рашири голема лага во советските медиуми и даде несмасни објаснувања за својата агресија пред целиот свет“, објаснува Левченко за Демостат.

Според него, пред неколку дена, за време на состанокот на секретарите на Советот за безбедност на Организацијата на договорот за колективна безбедност, чии членки се Русија, Белорусија, како и Казахстан, Киргистан и Таџикистан, високиот претставник на Минск изјави дека украинските беспилотни летала наводно постојано ја напаѓаат белоруската гранична инфраструктура.

„Тој заборави да спомене дека Минск му дал на Киев десетици гаранции на почетокот на 2022 година дека територијата на Белорусија нема да се користи за напад на руските сили врз Украина; сепак, тоа се покажа како очигледна лага. Јасно е дека Минск и сега манипулира. Украина апсолутно не треба да почне да ја влошува ситуацијата. Но, тензиите растат на белоруска страна“, заклучува Левченко.

Едно е сигурно – понатамошниот развој на ситуацијата ќе зависи од односот меѓу Москва и Минск, но и од подготвеноста на Западот да продолжи со воената и политичката поддршка на Украина. Нема сомнение дека секој обид за отворање нов фронт би можел да доведе до понатамошна ескалација на војната и сериозни последици за европската безбедност.