Бетонски Охрид: Кога урбанизмот стана синоним за беззаконие

Охрид , Градот на светлината полека тоне под тежината на неконтролирани градби. Стамбени кули никнуваат таму каде треба да биде небо, зеленило и езеро. Законот за градење постои , но изгледа само на хартија.

Зошто Охрид се гради без правила?

Охрид е под заштита на УНЕСКО од 1980 година. Природното и културно-историско наследство на Охридскиот регион е меѓу ретките добра во светот кои поседуваат двоен статус , природно и културно наследство истовремено. А токму тој статус денес е сериозно загрозен , не од природни катастрофи, туку од бетон, кран и градежна дозвола издадена под сомнителни околности.

Прашањето не е дали проблемот постои. Прашањето е зошто институциите со години прават само толку малку.

Член 57 З и Законот за Градење: Писмено правило, прекршено на дело

- Advertisement -

Законот за градење на Република Северна Македонија јасно ги дефинира условите за изградба , коефициент на изграденост на парцелата, максимална катност, одстојувања, намена. Секој урбанистички план носи свои параметри. Теоретски, ниту еден инвеститор не смее да гради повеќе од она што му го дозволува планот.

Во пракса, сосема друга слика.

Наместо законски дозволени 50% изграденост на парцелата, во Охрид се забележуваат случаи каде тој процент достигнува фантастични 110%. Наместо дозволено П+4+ПК, никнуваат осумкатници и повеќе. Механизмот е прецизно дотеран: прво се добива дозвола за помала градба, потоа во тек на градежните работи се поднесуваат „измени на проектот”, а на крај , дивоизградените спратови мирно чекаат следната легализација. Легализација која секогаш некако доаѓа.

Ова не е случајна грешка. Ова е систем.

Градежниот Инспекторат: Присутен, но перманентно отсутен

Општина Охрид располага со градежен инспекторат. Постои и Државен инспекторат за градежништво и урбанизам. На хартија , двоен надзор. Во реалноста , инспекторите доаѓаат, констатираат прекршување, издаваат решение за запирање на градбата, и… тука приказната најчесто завршува.

Решенијата за уривање се издаваат бавно, несистематски, а кога ќе се издадат , извршувањето се одложува со месеци или години,најчесто до следна легализација. Во меѓувреме, градбата е завршена. Луѓето веќе се вселиле. И одеднаш , рушењето станува „несразмерна мерка”.

Вака функционира системот на непостапување: не со отворена корупција , туку со тивка, административна инертност. Секој се крие зад тесниот законски основ на своето овластување. Општина вели , тоа е надлежност на државата. Државата вели , прво треба општини. А дивоградбата расте спрат по спрат.

Заштитени зони: Заштитени само по име и локации

Најголемиот скандал не се случува во новите населби на периферијата. Се случува во строго заштитените зони , крајбрежјето на Охридското Езеро, Студенчишкото Блато, Старата охридска чаршија, зоните под директна заштита на УНЕСКО.

Студенчишкото Блато е уникатен екосистем стар над 10.000 години. Официјално , заштитено природно наследство. Неофицијално , место каде дивоградби никнуваат со години, без последици. Инспекциски надзори се спроведуваат, констатации се запишуваат, предметите се архивираат , а градбите стојат и се надоградуваат една по една.

Во Старата охридска чаршија, во самото срце на зоната заштитена со УНЕСКО статус, инвеститори градат без одобрение, добиваат решенија за запирање , па потоа мирно ставаат нова фасада на недозволениот објект.

Урбанизмот како начин на живот: Каде згрешивме?

Прашањето не е само правно. Прашањето е цивилизациско.

Урбанизмот не е само регулација , тој е договор на заедницата со самата себе. Договор за тоа каков град сакаме, какво небо, какви улици, каква иднина. Кога тој договор системски се крши, не страда само законот , страда начинот на живот.

Охрид денес е град каде новиот сосед зад прозорецот е десетспратна зграда наместо езеро. Каде паркинг место не постои затоа што парцелата е 110% заградена. Каде детето нема каде да се игра затоа што зеленилото е заменето со темели. Каде патриката и поплочената чаршија го трпат товарот на градби кои не би требало да постојат.

„Јас тебе Војводо, ти мене Комито”

Охриѓани го знаат ова добро. Системот на взаемна заштита , каде инвеститорот, планерот, инспекторот и локалниот политичар си ги покриваат грбовите , не е тајна. Е тајна само за оние кои не сакаат да ја видат.

УНЕСКО веќе трипати предупредувало. Граѓанските иницијативи се борат со години. Медиумите пишуваат. А на крајот , кранот работи, бетонот се лее, и Охрид полека го губи она поради кое целиот свет го сака.

Што треба да се промени?

Решението не бара ракета до месечина. Бара само примена на она што веќе пишува во законот:

• Доследно спроведување на решенијата за уривање, без одлагање и без „сочувство” кон инвеститорите кои свесно го прекршиле законот.
• Транспарентност на урбанистичките планови , секој граѓанин треба да знае колку смее да се гради на секоја парцела во неговото маало.
• Независен надзор над инспекторатите , со јасна одговорност и јавно известување за секој случај на непостапување.
• Мораториум на нови дозволи во заштитените зони , додека не се направи сериозна процена на состојбата.
• Реална казнена политика за инвеститори кои свесно градат спротивно на дозволата.

Охрид не смее да биде град, пример за тоа како се уништува наследство. Треба да биде пример за тоа како се чува.

Текстот е подготвен со цел да ја информира јавноста и да поттикне јавна дебата за урбаното планирање и градежниот надзор во Охрид.

С.Денесовски – Охридскај