Научниците се загрижени поради еден чуден тренд. Зошто Европа е континентот што се затоплува најбрзо?

Европа се соочува со еден од најраните и најинтензивните топлотни бранови во модерната историја. Топлиот воздух од Северна Африка, под влијание на висок воздушен притисок, се прошири кон север и во втората половина на мај донесе температури до 15 степени Целзиусови повисоки од нормалните за ова време од годината на некои места.

Голем систем со висок притисок, кој метеоролозите го нарекуваат „топлотна купола“, опстојува над западна Европа. Ова го спречува приливот на постуден атлантски воздух и го одржува топол и сув воздух над истите области неколку дена.

„Небото е чисто, без облаци. Тоа е стабилна воздушна маса што го турка топлиот воздух кон земјата и ја отстранува влагата, така што воздухот не е само топол, туку и екстремно сув“, објасни Мери Бурк, професорка по географија на колеџот Тринити во Даблин, цитирана од Index.hr.

- Advertisement -

Рекордни температури низ Европа
Обединетото Кралство го забележа својот најтопол мајски ден во понеделник откако започнаа да се водат евиденции. Градините Кју во Лондон забележаа температура од 34,8 степени Целзиусови, со што го соборија рекордот од 32,8 степени поставен во 1922 година.

Франција, исто така, го забележа својот најжежок мајски ден досега, со температури кои се движеа помеѓу 33 и 36 степени Целзиусови низ целата земја. Во Ирска, живата се искачи на рекордни 28,8 степени.

Во Португалија, температурите достигнаа 40 степени Целзиусови, а во Шпанија се очекува температурите да достигнат 38 степени до крајот на неделата. Италија веќе ја забрани работата на отворено во најжешкиот дел од денот помеѓу 12:30 и 16:00 часот поради топлината – мерка која во претходните години генерално не беше воведена пред јуни. Во Германија и дел од Балканот, температурите надминаа 30 степени, а Белгија исто така се подготвува за можни нови рекорди.

Топлитен бран во Лондон
Покрај тоа, топлотниот бран веќе одзеде животи. Еден човек почина за време на трка од 10 км во Париз во неделата, а десет тркачи беа однесени во болница во критична состојба. Според американската телевизиска мрежа CNN, низ цела Европа се регистрирани најмалку седум смртни случаи, директно или индиректно поврзани со топлината, вклучувајќи најмалку пет давења.

Во југозападна Франција, плажите се наполнија порано од вообичаеното, а земјоделците пријавија забрзана жетва. Францускиот премиер Себастијан Лекорну свика итен состанок на министрите поради ситуацијата, објави и CNN.

Европа се затоплува побрзо од глобалниот просек
Научниците, во меѓувреме, се најзагрижени за поширокиот тренд: Европа е континентот што се затоплува најбрзо. Додека просечната глобална температура се зголеми за околу 1,4 степени Целзиусови од прединдустриската ера, Европа веќе се затоплува за 2,4 степени, според податоците од европската климатска служба Коперник.

Затоплувањето не се случува со исто темпо насекаде. Источна и југоисточна Европа и Алпите се затоплуваат за 0,5 до 1 степен Целзиусови по деценија, додека Западна Европа се затоплува малку побавно – за 0,2 до 0,5 степени по деценија. Меѓу најбрзо затоплувачките области во светот е норвешкиот арктички архипелаг Свалбард, каде што температурите растат за дури 1,5 до 2 степени по деценија.

Една клучна причина е поврзаноста на Европа со Арктикот, кој се затоплува уште побрзо – веќе за околу 3,2 степени над прединдустриските нивоа. Топењето на мразот открива потемни морски и копнени површини кои апсорбираат повеќе од сончевата топлина наместо да ја рефлектираат назад во вселената. Ова е таканаречениот „ефект на албедо“.

„Кога морскиот мраз се топи, се апсорбира повеќе топлина, што дополнително ја загрева водата и предизвикува мразот да се топи уште побрзо“, објаснува Бен Кларк, истражувач на екстремни временски феномени на Империјал колеџ во Лондон, според Индекс. Сличен процес се одвива и во европските планини и низини, каде што има сè помалку снежна покривка, а темните почви апсорбираат повеќе топлина, резимира Index.hr.

Почистиот воздух, исто така, придонесува за затоплување
Изненадувачки, подобрувањето на квалитетот на воздухот, исто така, придонесува за затоплување. Построгите европски прописи за животна средина ги намалија емисиите на аеросоли од 1980-тите – ситни честички во атмосферата, кои, покрај тоа што имаат штетни ефекти врз здравјето, имаа и ефект на ладење, бидејќи ја рефлектираа сончевата светлина и ја зголемија рефлективноста на облаците.

Бидејќи има помалку аеросоли, повеќе сончево зрачење стигнува до површината на Земјата. „Намалувањето на загадувањето на воздухот е исклучително важно за здравјето, но во исто време значи и повеќе сончево зрачење на површината“, предупредува Кларк.

Научниците забележаа сличен феномен што се чувствуваше и глобално откако меѓународните прописи во 2020 година ги ограничија емисиите на сулфур диоксид од морските горива.

Просечната глобална температура го надмина прагот од 1,5 степени Целзиусови над прединдустриските нивоа три години по ред – границата поставена како клучна во Парискиот климатски договор од 2015 година.

Според Индекс, Климатската служба Коперникус предупредува дека овој праг би можел трајно да се достигне до крајот на деценијата, многу порано од првично предвиденото. „Температурите растат и новите рекорди се неизбежни“, предупредува директорот на Климатската служба Коперникус, Карло Буонтемпо.

Настани како овогодинешниот топлотен бран, кои беа исклучително ретки само пред неколку децении, стануваат сè почести. Феномени што некогаш се случуваа еднаш на сто години, сега, според некои проценки, се повторуваат на секои 30 години или дури и почесто.

Британските климатски консултанти затоа ја предупредија владата дека земјата е „изградена за клима што повеќе не постои“ и повикаа инфраструктурата – од училишта и болници до транспортни мрежи – да се прилагоди на сè потоплите услови, објавува Index.hr.