МОЖЕ ЛИ ВМРО-ДПМНЕ ДА ГО ДРЖИ ЛУКОВСКИ 4 ГОДИНИ НА БОЛЕДУВАЊЕ?

Кратниот одговор е: формално не, но практично , речиси да.

Ова е можеби најголемата системска слабост на македонскиот правен поредок во областа на локалната самоуправа. Ако се чита буквално, законот не поставува горна временска граница на оправданото боледување. Додека постои медицинска документација која го квалификува отсуството како оправдано, мандатот продолжува да тече, заменикот управува, а општината функционира , или не функционира.

Теоретски, со континуирано обновување на лекарско боледување, еден градоначалник може да остане формално на функција сите четири години без никогаш да се појави на работа. Законот нема механизам кој автоматски го трансформира оправданото во неоправдано отсуство по одреден период. Разликата меѓу двете категории е исклучиво медицинска и фактичка, а не временска.

- Advertisement -

Во практична смисла тоа значи дека ВМРО-ДПМНЕ, доколку обезбедува соодветна медицинска документација за Луковски, може правно неспорно да одржува оваа состојба додека:

Советот не констатира со двотретинско мнозинство неоправданост на отсуството , а бидејќи советот е доминиран од ВМРО-ДПМНЕ, таа одлука практично не може да помине против волјата на партијата,
Луковски не поднесе оставка , а очигледно партијата не му ја прифаќа,
Некое трето тело не иницира кривична постапка или постапка за лишување од деловна способност.

Со други зборови, законот создава состојба во која партијата која контролира и градоначалник и совет може практично да блокира секој механизам за промена, оставајќи граѓаните без директно избран и функционален претставник , без никаква законска санкција. Ова не е само проблем на Карпош. Ова е уставна и законска аномалија која укажува на итна потреба од системска интервенција во Законот за локалната самоуправа.

I. ПРАВНА ОСНОВА — КОИ ЗАКОНИ СЕ ПРИМЕНУВААТ?

Прашањето за боледување, заменување и евентуален престанок на мандатот на градоначалник е уредено со три правни извора:

1. Закон за локалната самоуправа (пречистен текст) , примарен закон, особено членовите 52 и 53, кои ја уредуваат замената и престанокот на мандатот.

2. Изборен законик , ги уредува условите и постапката за распишување предвремени избори.

3. Статутот на општината , подзаконски акт кој ги разработува процедурите за замена на градоначалникот, во рамките на законот.

II. ПРЕНОС НА ОВЛАСТУВАЊА: ШТО ПРЕДВИДУВА ЗАКОНОТ?

Кој може да биде заменик?

Законот за локалната самоуправа, член 52 став 5, јасно предвидува дека градоначалникот сам определува кој член на советот ќе го заменува во случај на спреченост или отсуство. Постапката мора да биде утврдена со статутот на општината.

Важни ограничувања:

Заменикот мора да биде член на советот на општината.
Претседателот на советот не може да го заменува градоначалникот (член 52 став 7) , со цел да се спречи концентрација на власт во едно лице.
За времето на заменување, на членот на советот му мирува функцијата член на советот.

Формата на преносот . Решение, не бланко овластување

Пренесувањето на надлежности НЕ е слободна форма. Законот бара:

а) Решение на градоначалникот, објавено во Службен весник на општината, со кое изречно се наведува:

идентитетот на лицето кое го заменува,
временскиот период или условот (спреченост/отсуство),
конкретните надлежности кои се пренесуваат.

б) Обемот на овластувањата мора да биде прецизно определен. Градоначалникот не може да потпише „генерално” или „неограничено” овластување. Постојат надлежности кои по природа се лично врзани за избраното лице , одредени акти кои се донесуваат во вршење на изборниот мандат не можат механички да се делегираат. Замената покрива тековното административно функционирање, но не го заменува политичкиот легитимитет на избраниот градоначалник.

в) Потписот на заменикот на финансиски документи е законски издржан само доколку произлегува од тоа решение. Надвор од него, заменикот нема никакви самостојни потписни права.

III. ЗОШТО ПОТПИСОТ НА ГРАДОНАЧАЛНИКОТ НЕ МОЖЕ ДА СЕ „ИЗБРИШЕ”?

Ова е правно клучна точка која честопати се погрешно разбира во јавноста.

Централен регистар на Република Македонија

Општини се правни лица запишани во Централниот регистар. Одговорното лице во правното лице е градоначалникот , по силата на законот, а не по сопствена одлука или одлука на партијата. Промена на одговорното лице во Централниот регистар е можна исклучиво доколку настапи правно-релевантен настан кој предизвикува престанок на мандатот (оставка, правосилна пресуда, лишување од деловна способност, смрт, неоправдано отсуство над 6 месеци). Боледувањето , оправданото отсуство , не претставува таков настан и Централниот регистар нема правна основа да изврши промена на одговорното лице. Градоначалникот останува одговорно лице сé додека мандатот му трае или не му престане по сила на закон.

Трезорска сметка и потписно картонче

Со Законот за извршување на буџетот и прописите на Министерството за финансии, потписниците на трезорската сметка на општината се регистрираат врз основа на функцијата, не врз основа на овластување. Постапката е следна:

Прво потписно место , градоначалникот, по сила на закон.
Второ потписно место , лице овластено со решение на градоначалникот.

Заменикот може да биде запишан на второ потписно место со соодветно решение, но тоа не го брише и не го заменува потписот на градоначалникот на прво место. Обидот да се достави потписно картонче само со потписот на заменикот, без потписот на градоначалникот, е правно неоснован и Трезорот е должен да го одбие , бидејќи промена на прво потписно место повторно бара правно-релевантен настан кој предизвикува промена на функционерот, а не само негова привремена отсутност.

IV. ЗАКОНСКИ ПОСЛЕДИЦИ ПРИ СПРЕЧЕНОСТ ПОДОЛГА ОД 6 МЕСЕЦИ

Ова е прагот кој го предвидува членот 53 од Законот за локалната самоуправа.

Разлика: оправдано наспроти неоправдано отсуство

Законот прави јасна дистинкција:

Оправдано отсуство (болест, повреда, виша сила) , не предизвикува автоматски последици, без оглед на траењето. Заменикот ги врши надлежностите, а мандатот продолжува да тече.

Неоправдано отсуство подолго од 6 месеци , претставува законска основа за престанок на мандатот по сила на закон. Констатацијата ја донесува Советот на општината со двотретинско мнозинство.

Процедурата по констатирање на престанок на мандатот

Откако Советот го констатира престанокот на мандатот, се активира следниов законски механизам:

Чекор 1: Членот на советот кој го заменувал градоначалникот е должен во рок од 15 дена да го извести Министерството за локална самоуправа.

Чекор 2: Министерството во рок од 15 дена ја известува Владата на Република Македонија.

Чекор 3: Владата во рок од еден месец официјално констатира дека настапил случај на престанок на мандатот и иницира постапка за распишување на предвремени избори, согласно Изборниот законик.

Чекор 4: Советот избира вршител на должноста (в.д.) градоначалник од редот на членовите на советот, кој ја извршува функцијата додека не се избере нов градоначалник , но не подолго од 6 месеци.

Предвремени избори , кога и дали мора да се одржат?

Изборниот законик предвидува дека предвремените избори за градоначалник нема да се спроведат ако до редовните избори има помалку од 6 месеци. Ова е заштитна клаузула за економичност и организациска одржливост на изборниот процес. Надвор од тој период, предвремените избори се задолжителни.

V. КЛУЧНА ПРАВНА ПРАЗНИНА: НЕМА МЕХАНИЗАМ ЗА ОТПОВИКУВАЊЕ

Законот за локалната самоуправа не содржи механизам за отповикување на градоначалник по волја на граѓаните или советот, додека мандатот трае и не е исполнет ниту еден од законски утврдените услови за престанок. Ова е системски недостаток признаен и во образложенијата на предлог-измените на законот. Градоначалникот е директно избран од граѓаните и може да биде сменет само преку:

Сопствена оставка поднесена до министерот за локална самоуправа,
Правосилна кривична пресуда со казна затвор над 6 месеци,
Правосилно лишување од деловна способност,
Неоправдано отсуство подолго од 6 месеци (констатирано со двотретинско мнозинство на советот),
Престанок на живеалиште во општината.

Се додека ниту еден од овие услови не е исполнет, заменикот нема самостоен мандат , тој управува само врз основа на решение на актуелниот градоначалник, кој останува правно и политички одговорен за сето она што се потпишува во негово отсуство.

VI. ЗАКЛУЧНА ПРАВНА ОЦЕНА

Правната рамка е конструирана на принципот дека изборниот мандат е личен и непреносив во целост. Заменикот може да ги врши тековните административни работи, но не може да го преземе ниту политичкиот легитимитет, ниту правната одговорност на избраниот градоначалник. Токму поради тоа законот не дозволува бришење на потписот на градоначалникот од јавните регистри и финансиски инструменти сé додека мандатот трае , бидејќи тие потписни права не се привилегија, туку правна одговорност неразделно поврзана со изборната функција.

К.Д.

МОЖЕ ЛИ ВМРО-ДПМНЕ ДА ГО ДРЖИ ЛУКОВСКИ 4 ГОДИНИ НА БОЛЕДУВАЊЕ?