Дали тестостеронот е навистина новиот „чудотворен лек“? Еве на кого навистина му е потребен и зошто

Некои лекари се залагаат за поширока употреба на тестостерон, но дебатата за неговите придобивки и ризици продолжува.

Дали тестостеронот е следниот чудотворен лек? Тоа е впечатокот што можеби се добил по состанокот на експертскиот панел свикан од Администрацијата за храна и лекови на САД (FDA) во декември. Панелот предложи големи промени во политиката што би го прошириле пристапот до хормонот за луѓе со различни состојби. Членовите на панелот ја нарекоа терапијата со тестостерон „камен-темелник на превентивното здравје“ и „можност од милијарда долари за превентивна медицина“.

Тестостеронот е веќе достапен во Соединетите Држави за луѓе кои имаат ниски нивоа на хормонот поради позната медицинска состојба, како што е оштетување на тестисите.

Но, постојат сè повеќе докази дека хормонот би можел да им користи и на мажите – и жените – на кои им се дава тестостерон преку инјекции, фластери, поткожни импланти или гелови, според списанието Nature.

Препораките на панелот дополнително ја разгореа дебатата за тоа кој би можел да има корист од третманот. Некои лекари веруваат дека повеќето мажи со низок тестостерон, особено помладите мажи без медицинска причина, воопшто не им е потребен третман и можат да ги зголемат нивоата на хормони преку поздрав начин на живот и губење на тежината. Други тврдат дека мажите со низок тестостерон и симптоми како што се намалено либидо, замор и раздразливост би можеле да имаат корист од третманот.

Трета група, која вклучува многу членови на панелот на FDA, оди чекор понатаму и тврди дека сите цисродни мажи треба да бидат тестирани, а оние со низок тестостерон треба да се лекуваат дури и ако немаат симптоми. „Постои многу силен аргумент дека нормалните нивоа на тестостерон се важни за здравјето и превенцијата на болести“, рече Абрахам Моргенталер, уролог на Медицинскиот факултет Харвард во Бостон, кој учествуваше во панелот.

Кои се ризиците?
Моргенталер и другите панелисти нагласија дека тестостеронот не е само „дрога за начин на живот“ што мажите ја користат за да изградат мускули и да го подобрат расположението. Сепак, така се промовира сè повеќе. Подкастери како Џо Роган и неговите гости често го фалат тестостеронот, а низ целиот свет никнуваат клиники кои ветуваат подобра физичка форма и повеќе енергија дури и за луѓе кои можеби воопшто немаат низок тестостерон.

Во високи дози, тестостеронот може да носи сериозни ризици – од неплодност до зголемена смртност. Во САД и некои други земји, тестостеронот е класифициран како контролирана супстанција поради неговиот потенцијал за злоупотреба, делумно поради скандалите со допинг од 1990-тите и 2000-тите. Комесарот на FDA, Марти Макари, рече дека класификацијата треба да се преиспита, а самиот изрази ентузијазам за тестостеронот за време на панел во декември.

Кои се доказите за безбедноста и придобивките од терапијата со тестостерон?

Репутацијата на тестостеронот имала свои подеми и падови откако хормонот бил првпат синтетизиран во 1930-тите. По почетното „златно доба“, кога бил опишан како „еден од најмоќните лекови на модерното време“, терапијата паднала во немилост поради стравувањата дека предизвикува рак. Идејата произлегла од работата на урологот Чарлс Хагинс, кој во 1941 година открил дека ракот на простата зависи од тестостеронот и дека намалувањето на хормонот предизвикува намалување на туморите. За ова откритие, тој ја добил Нобеловата награда за физиологија или медицина во 1966 година.

Моргенталер вели дека за време на неговата специјализација во 1980-тите, преовладувало мислењето дека терапијата со тестостерон го поттикнува ракот на простата. Сепак, тој верувал дека хормонот може да им помогне на некои од неговите пациенти со низок тестостерон и сексуални проблеми, па затоа почнал да ги лекува со внимателно следење.

Истражувањата го менуваат статусот на тестостерон
„Тие не добија рак, а терапијата им помогна значително“, вели Моргенталер. Некои од неговите клинички наоди – како и откритието дека најдраматичните предупредувања на Хагинс за тестостеронот и ракот се базираа на набљудување на само едно лице – отворија врата за обновен интерес за терапија со тестостерон.

Подоцна, се појавија и други потенцијални ризици. Две ретроспективни студии од 2013 и 2014 година покажаа зголемен ризик од срцев удар кај мажи на терапија со тестостерон, што ја натера ФДА да издаде предупредување за производите со тестостерон во 2015 година.

Но, рандомизираното клиничко испитување TRAVERSE, кое вклучуваше околу 5.200 мажи, покажа дека мажите на средна возраст и постари лица со низок тестостерон и висок ризик од кардиоваскуларни заболувања немаа поголема инциденца на сериозни срцеви настани, вклучувајќи срцев удар и мозочен удар, во споредба со плацебо групата.

„Студијата ја вклучуваше популацијата со највисок ризик и ништо лошо не им се случи“, рече коавторот Мохит Кера, уролог на Медицинскиот колеџ Бејлор во Хјустон.

Врз основа на резултатите од TRAVERSE, FDA го отстрани предупредувањето за кардиоваскуларни ризици од производите со тестостерон минатата година.

Опасностите од високи дози
Но, овие податоци се однесуваат на мажи со потврден низок тестостерон – под 300 нанограми на децилитар крв – чиј третман ги вратил нивоата на хормони во нормален опсег од 350 до 750 нанограми. Повисоките дози, кои го зголемуваат тестостеронот над природните граници, носат сосема различни ризици.

Високите дози можат да го згуснат срцевиот мускул и да ја ослабнат способноста на срцето да пумпа крв, состојба позната како кардиомиопатија. Тие исто така можат да предизвикаат неплодност, намалување на тестисите, низок број на сперматозоиди и еректилна дисфункција, предупредува ендокринологот Чана Џајасена од Империјал колеџ во Лондон.

Може да се појават и невропсихијатриски ефекти како што се раздразливост и психоза, што може да го зголеми ризикот од насилно однесување и семејно насилство.

Данска студија која следела околу 500 мажи кои земале високи дози на анаболни стероиди открила дека нивната смртност е три пати поголема отколку кај луѓето кои не ги користеле во период од околу седум години.

Кој може да има корист?
Лекарите кои се залагаат за поширока употреба на тестостерон честопати наведуваат импресивни примери на луѓе чии животи се трансформирале од терапијата.

Моргенталер вели дека уште кон крајот на 1980-тите, пациентите му кажувале работи како: „Мојата сопруга ме сака повторно“ или „Никогаш не сум имал толку трпение со моите мали деца“.

Тие редовно му кажуваат дека конечно се чувствуваат повторно како себеси – нивното расположение, енергија и либидо се подобри. Тие од чувство на целосно исцрпеност преминуваат во функционални и продуктивни.

Сепак, клиничките студии потврдуваат само некои од придобивките што застапниците на тестостеронот често му ги припишуваат на хормонот.

Најјасен ефект се гледа во сексуалната функција. Анализата на дел од студијата TRAVERSE, во која учествувале околу 1.100 мажи со намалено либидо, покажала дека и групата со тестостерон и групата со плацебо ја зголемиле сексуалната активност, но зголемувањето било за 25 проценти поголемо кај третираните мажи.

Сексуалната желба исто така се подобрила, но еректилната функција не покажала значително подобрување.

Мета-анализа нарачана од Ендокриното друштво заклучила дека тестостеронот произведува „мали, но статистички значајни“ подобрувања во сексуалната функција, задоволството и либидото кај мажи со низок тестостерон. Сепак, не е пронајдена значајна разлика во енергијата, расположението или когнитивните способности.

Други студии покажале дека тестостеронот може да помогне при анемија и да ја зголеми густината на коските. Интересно е што мажите на тестостерон во студијата TRAVERSE имале повеќе фрактури отколку групата со плацебо.

Помалите студии, исто така, покажале зголемување на мускулната маса и силата.

Потенцијални придобивки за жените
Иако употребата на тестостерон расте кај одредени групи, многумина кои би можеле да имаат корист во голема мера се изоставени од дискусијата – вклучувајќи ги транс мажите, за кои хормонот е дел од терапијата за потврдување на полот, и жените во постменопауза.

Кај жените, постојат јасни докази за корист само за намалена сексуална желба по менопаузата што предизвикува психолошки стрес.

Ендокринологот Сузан Дејвис од Универзитетот Монаш во Мелбурн вели дека жените реагираат многу различно на терапијата со тестостерон. За некои жени, само разговорот со лекар и чувството дека се слушани може да донесе олеснување.

„Го проучував тестостеронот кај илјадници жени и она што го гледаме одново и одново е неверојатен плацебо ефект“, вели Дејвис.

Препорачаните дози, кои го враќаат тестостеронот на нивоа типични за жените пред менопауза, се генерално безбедни, а несаканите ефекти вклучуваат акни и зголемен раст на косата.

Но, високите дози можат да предизвикаат посериозни проблеми како што се губење на косата, зголемување на телесната тежина, промени во гласот и зголемување на клиторисот.

„Може да биде многу вознемирувачко“, вели Дејвис.

Регулаторни бариери
ФДА моментално одобрува производи со тестостерон само за третман на таканаречен класичен хипогонадизам, кога нискиот тестостерон е резултат на генетски болести или нарушувања на мозокот и тестисите.

Во Велика Британија, Европа и Австралија, тестостеронот е одобрен за мажи со лабораториски потврден низок тестостерон и симптоми, дури и ако причината е непозната.

Регулаторниот пристап на САД веќе почнува да се менува. Во април, ФДА објави дека ги поканува фармацевтските компании да поднесат барања за одобрување на терапија со тестостерон за мажи со намалено либидо и низок тестостерон од непозната причина.

Во моментов нема дополнителни промени, како што се отстранување на статусот на контролирана супстанција или препорачување рутинско тестирање за сите мажи, но можни се понатамошни промени.

Еден аргумент за рутинско тестирање е дека нискиот тестостерон е поврзан со голем број здравствени ризици. Ендокринологот Бу Јеп од Универзитетот во Западна Австралија и неговите колеги покажаа дека постарите мажи со низок тестостерон се изложени на поголем ризик од мозочен удар, деменција и Алцхајмерова болест.

„Нискиот тестостерон е многу силен биомаркер за полоши здравствени исходи, особено кај постарите мажи“, вели Јеп. Сепак, тој предупредува дека податоците не го оправдуваат тестирањето на мажи без симптоми.

„Ако ги третирате сите мажи со низок тестостерон, дали тоа навистина ќе спречи болест? Сè уште не сме го докажале тоа“, заклучува тој.