„Не треба да купуваат мебел во ИКЕА”: Маѓар го спомена Груевски и се тресе македонскиот политички терен

Со само неколку реченици, Петер Маѓар ги потресе темелите на македонската политичка сцена. На тричасовната прес-конференција по убедливата изборна победа со која неговата партија Тиса освои 138 пратенички места во унгарскиот парламент, новоизбраниот премиер го употреби името на Никола Груевски во ист здив со полски политичари обвинети за злоупотреба на функцијата. Пораката беше кристално јасна: ерата на Будимпешта како засолниште за осудени политичари завршила.

Груевски е во Унгарија од ноември 2018 година. Избега таму  скриен во дипломатско возило , токму кога требаше да ја издржи правосилната двегодишна затворска казна во случајот „Тенк”. Режимот на Орбан му додели политички азил, а македонските барања за екстрадиција , последното во 2019 , беа одбивани со аргументот дека Груевски е „политички гонет”.

Клучни факти

Тиса на Маѓар освои 138 места (двотретинско мнозинство), Фидес само 55

- Advertisement -

Груевски е во Унгарија со политички азил од 2018, Македонија последно барање за екстрадиција поднела во 2019

Преку бизнисмени блиски на Орбан (Петер Шац, Агнеш Адамик) се контролира проценет 40% од медиумскиот простор во Македонија

Компанијата 4iG, поврзана со Орбан, доби лиценца за трет мобилен оператор во Македонија

ВМРО-ДПМНЕ и Тиса се во истото семејство на Европската народна партија (ЕНП)

Екстрадиција: право, политика и пречки

Маѓар не го спомена Груевски во контекстот на директна и тековна екстрадиција , тој се осврна на него паралелно со полските функционери Зиобро и Романовски, кои имаат поконкретен правен статус. Сепак, пораката е политичка: новата влада нема да го брани азилот доделен под Орбан.

Правниот пат е покомплексен. Азилот не се укинува автоматски со промена на влада. Потребна е судска постапка или нова политичка одлука за негово повлекување. Покрај тоа, поранешната влада на Орбан во декември 2025 го измени законот за меѓународна полициска соработка, забранувајќи извршување европски налог за апсење против лица со азил , правна бариера која Маѓар ќе треба да ја надмине или поништи.

Дополнителна ирониja: Груевски е лидер на ВМРО-ДПМНЕ, партија која членува во истото европско политичко семејство (ЕНП) каде е и Тиса на Маѓар. Тоа не значи имунитет, но создава политичка чувствителност.

Христијан Мицкоски и ВМРО-ДПМНЕ: крај на еден сојуз

Реакцијата на ВМРО-ДПМНЕ по изборите во Унгарија беше симптоматично воздржана. Партијата ги честита демократските резултати, но избегна коментари за Груевски. Мицкоски јавно го нарекуваше Орбан „свој близок пријател” , сега тој пријател е во опозиција, а Маѓар е нов соговорник кој почнува со антипатија кон сè поврзано со поранешниот режим.

Опозицијата, особено СДСМ, остро реагираше: „Криминалната организација ВМРО останува без својот единствен сојузник во ЕУ. Нема повеќе криење на Никола Груевски во Будимпешта, тајни бизнис-комбинации, ниту кинески пари кои доаѓаа преку тој режим.”

За ВМРО-ДПМНЕ, враќањето на Груевски во Македонија би значело повеќе отколку едноставна правна постапка. Тоа би отворило старо политичко поглавје , со непредвидливи последици за внатрепартиската рамнотежа и за Мицкоски кој своето лидерство го изгради делумно врз дистанцирање, но и делумно врз континуитет со Груевистичкото наследство.

40% од медиумскиот простор: сопственоста што може да се промени

Можеби помалку видлива, но подеднакво значајна е медиумската димензија на паѓањето на Орбан. Истражувачки проекти (OCCRP, BIRN, ОРФ) документирале дека унгарски бизнисмени блиски до Фидес , пред сè Петер Шац преку компаниите CHS Invest и Target Media Group , контролираат до 40 проценти од македонскиот медиумски простор. Телевизија Алфа, порталите Курир, Лидер, Република , сите со уредувачка политика блиска до ВМРО-ДПМНЕ.

Со промената во Будимпешта, неформалните канали на финансирање и координација можат да пресечат. Тоа не значи автоматска редакциска трансформација , медиумите имаат локални сопственици и уредници , но политичкиот и финансискиот ветар ќе дува во друга насока.

Уште поконкретна е позицијата на компанијата 4iG, директно поврзана со Орбан, која доби лиценца за трет мобилен оператор во Македонија (One Macedonia). Оваа инфраструктурна позиција , 5G мрежа, телекомуникации , претставува стратешко прашање кое новата македонска влада и европските партнери ќе мора да го разгледаат поново.

Изборниот систем и „маџарскиот воз”

Македонскиот изборен систем е одамна предмет на дебата. Неговите критичари го нарекуваат „маџарски воз” , наменет да ги задржи на власт истите структури преку технички детали: изборни единици, прагови, начин на гласање. Дискусијата за промена на системот постоеше и пред падот на Орбан.

Со новата ситуација во Будимпешта, притисокот за реформи може да дојде и однадвор , Маѓар ветил реставрација на ЕУ-компатибилни стандарди, а Брисел ги следи изборните реформи во земјите кандидати за членство. Дали тоа ќе биде доволен импулс за промена на изборниот систем во Скопје, останува прашање на политичка волја.

-Еден изречен цитат за ИКЕА, еден наведнат политичар кој изгубил 16 години власт  и Северна Македонија влезе во нова фаза на неизвесност. Маѓар ја освои Унгарија. Дали ќе го промени и македонскиот политички пејзаж , тоа ќе знаеме во следните месеци.