Европската Унија разгледува план без преседан што би можел да ѝ одобри на Украина делумно членство во блокот уште следната година, во обид Брисел да ја поврзе земјата поблиску со Европа и да ја оддалечи од влијанието на Москва

Топ Вести - Слушај сега

Европската Унија разгледува план без преседан што би можел да ѝ одобри на Украина делумно членство во блокот уште следната година, во обид Брисел да ја поврзе земјата поблиску со Европа и да ја оддалечи од влијанието на Москва.

Четири години по почетокот на руската инвазија, и со инсистирањето на Киев членството во ЕУ до 2027 година да биде вклучено во мировниот договор со Кремљ, идејата, која сè уште е во рана фаза, би претставувала драматичен пресврт во нејзината претходна политика на проширување, објавува Политико.

Планот би ѝ овозможил на Украина да добие место на масата во Брисел пред да ги спроведе сите реформи потребни за полноправно членство. Европските функционери и украинската влада нагласија дека кандидатурата на Киев е итна.

Украинскиот претседател Володимир Зеленски им изјави на новинарите во Киев во петокот дека Русија веројатно ќе се обиде да „го запре нивниот пат кон ЕУ“. Прашан за важноста на формализирањето на датумот на пристапување во 2027 година, тој одговори:

– Затоа велиме – дајте датум. Зошто датум? Бидејќи тој датум ќе го потпишат Украина, Европа, САД и Русија.

„Европа со повеќе брзини“

Идејата на ЕУ потсетува на планот на францускиот претседател Емануел Макрон за „Европа со повеќе брзини“, кој тој постојано го споменуваше откако дојде на власт во 2017 година. Најновата верзија неформално се нарекува „обратно проширување“, според еден функционер на ЕУ и двајца европски дипломати, бидејќи ефикасно ги внесува земјите во блокот на почетокот на процесот на исполнување на критериумите, а не на крајот.

Официјалните претставници на ЕУ велат дека идејата е привлечна, бидејќи би му дала време на Киев да ги заврши реформите на своите демократски институции, судството и на политичкиот систем, а воедно би ја намалила веројатноста дека ќе се откаже од своите надежи за приклучување кон блокот и ќе му го сврти грбот на Западот. Но, патот не е без пречки, од кои најголема е унгарскиот премиер Виктор Орбан, кој се спротивставува на членството на Украина во ЕУ.

Врз основа на интервјуа со пет дипломати од различни земји, тројца претставници на ЕУ и двајца украински претставници, на кои им беше дадена анонимност за да разговараат за доверливите преговори, Политико идентификуваше 5 чекори во планот.

Подготовка на Украина

ЕУ ја приоритизира кандидатурата на Украина за членство. Тоа вклучува обезбедување неформални насоки за Киев во преговорите за таканаречените кластери на патот кон членство.

Блокот веќе ѝ достави на Украина детали за три од шесте преговарачки кластери, а на неформалниот состанок на министрите за европски прашања во Кипар во март, ЕУ планира да ѝ достави на украинската делегација детали за дополнителни кластери, за да може да се почне и со нив.

– И покрај најтешките можни околности и тековната руска агресија, Украина ги забрзува своите реформи – изјави Марилена Рауна, заменик-министер за Европа на Кипар, кој претседава со Советот на ЕУ.

Таа додаде дека состанокот на 3 март ќе има цел да ја потврди таа поддршка.

Сепак, претставник на ЕУ нагласи дека „нема да има кратенки“ во реформите. Оваа порака ја повторија двајца високо рангирани дипломати од земји кои силно ја поддржуваат Украина, како и сите претставници на ЕУ интервјуирани од бриселскиот медиум.

– Членството во ЕУ ви користи само ако поминете низ трансформацијата што ја донесе процесот на проширување – тоа е вистинската сила на членството во ЕУ. Европската комисија мора да ги усогласи две работи: потребата од брза акција, но и спроведувањето на реформите во Украина – рече еден функционер.

Киев, од своја страна, вели дека е подготвен да ја заврши работата.

– Технички ќе бидеме подготвени до 2027 година. Зборуваме за крај на војната и за истовремени безбедносни гаранции. А ЕУ е безбедносна гаранција за нас – рече Зеленски во петокот.

Создавање „лесно“ членство

Владите на земјите-членки на ЕУ на состанокот во Брисел во петокот ја прашаа претседателката на Комисијата, Урсула фон дер Лајен, за напорите за прекин на застојот во прифаќањето нови членови. Според дипломатите кои учествуваа во дискусијата, таа презентирала различни опции и модели што ги разгледува ЕУ, меѓу кои и идејата за „обратно проширување“.

– Тоа би било еден вид рекалибрација на процесот – прво се приклучувате, а потоа постепено воведувате права и обврски. Значи, би се преиспитало како го правиме пристапувањето, врз основа на многу поинаква ситуација што ја имаме сега – објасни еден функционер на ЕУ запознаен со дискусијата.

Целта не е да се намалат критериумите, туку да се испрати силна политичка порака до земјите чиј пристапен пат е запрен поради војна или противење од некои главни градови – не само Украина, туку и Молдавија и Албанија.

– Важно е да се испрати политичка порака. Војната трае веќе 4 години. На Украинците им е потребна поддршка. ЕУ мора да ја обезбеди таа поддршка, политички и психолошки – рече еден дипломат на ЕУ.

Иако Зеленски претходно изјави дека Украина нема да прифати статус на второкласна членка, функционер запознаен со ставот на Киев вели дека тие можеби се отворени за решение што го формализира патот на земјата кон ЕУ пред полноправно членство.

Молдавски функционер изјави за Политико дека неговата земја „сака да се приклучи на Европската Унија што функционира ефикасно надвор од сегашните 27 земји-членки“ и дека тие ги поздравуваат дискусиите за внатрешните реформи. Во исто време, „полноправното членство – со еднакви права и целосно учество во донесувањето одлуки – мора да остане јасна и конечна цел“.

Албанскиот премиер Еди Рама минатиот месец изјави дека креативниот пристап кон членството е „добра идеја“ и дека неговата земја дури и привремено би прифатила да нема свој комесар.

Но, идејата има свои противници.

– Во принцип, не можете да имате две категории земји-членки. Тоа не би било фер кон Украина или кон европскиот проект. Пораката треба да биде да се забрзаат реформите – рече еден функционер на ЕУ.

Германија, особено, е против создавање повеќе нивоа на членство и е претпазлива кон ветувачките земји што се приклучуваат пред да бидат подготвени, нешто што Брисел не може да го испорача. Но, постои надеж дека Берлин би можел да биде убеден ако клучните играчи како Париз, Рим и Варшава застанат зад планот.

Најголемиот предизвик е Орбан

Најголемиот предизвик за членството на Украина е да се добие одобрение од сите 27 земји-членки, бидејќи секоја одлука за проширување бара едногласност. Орбан, најблискиот сојузник на Путин во ЕУ, е жестоко против. Но, Комисијата и главните градови на ЕУ внимателно ги следат априлските избори во Унгарија и работат на начини да го заобиколат ветото на Орбан.

Орбан се соочува со тесна трка и заостанува на анкетите. Тој го користи прашањето за членството на Украина како оружје во кампањата, изјавувајќи дека „Украина е наш непријател“ поради нејзиниот притисок за забрана на увозот на руска енергија и дека „никогаш“ не треба да се приклучи на ЕУ.

Ниту еден од службениците со кои разговараше Политико не верува дека Орбан ќе се предомисли пред изборите.

– Антипатијата на унгарскиот премиер кон Киев е „длабоко вкоренета“. Ова е лично прашање меѓу Орбан и Зеленски. Ова е повеќе од стратешка или тактичка игра – рече еден висок дипломат на ЕУ.

Двајцата постојано разменуваат удари. Зеленски јавно го обвини Орбан дека „прави многу опасни работи“ со блокирање на патот на Украина кон ЕУ, додека Орбан ја нарече Украина „една од најкорумпираните земји во светот“.

Неколку претставници на ЕУ изразија надеж дека ако Орбан ги изгуби изборите, неговиот ривал Петер Маѓар, конзервативниот лидер на опозициската партија Тиса, можеби ќе се предомисли, со оглед на тоа што вети дека ќе го стави прашањето на референдум.

Адутот на Трамп

Иако опозицијата на Орбан изгледа непопустлива, европските лидери веруваат дека има еден човек кој би можел да го натера да се предомисли: Доналд Трамп.

Американскиот претседател, кој е близок до Орбан и го поддржува пред унгарските избори, не ја крие својата желба да биде оној што ќе посредува во мировниот договор меѓу Украина и Русија. Со пристапувањето на Украина во ЕУ до 2027 година вклучено во нацрт-предлогот за завршување на војната, постои надеж дека Трамп може да се јави во Будимпешта, за да постигне договор.

Зеленски алудираше на таа надеж во петокот.

– Според мировниот предлог, САД се обврзуваат да бидат гарант дека никој нема да блокира елементи од договорот. Разговараме за тоа дали САД политички ќе соработуваат со некои европски субјекти за да нема блокада – рече тој.

Еден дипломат од ЕУ потсети дека администрацијата на Трамп претходно вршела притисок врз Орбан за време на преговорите за пакетите санкции против Москва.

Последна опција

Доколку преговарачките вештини на Трамп не успеат, ЕУ има уште една карта: повторно активирање на Член 7 од Договорот за ЕУ ​​против Унгарија, според двајца дипломати.

Член 7, кој се применува кога се смета дека земјата е во опасност да ги прекрши основните вредности на блокот, е најсериозната политичка санкција што ЕУ може да ја воведе бидејќи ги суспендира правата на членовите, вклучително и правото на глас за прием на нови земји.

ЕУ засега нема намера да го повлече тој потег, со оглед на тоа дека тоа ќе му користи на Орбан пред изборите во април. Сепак, главните градови ја проценуваат поддршката за користење на алатката доколку Орбан биде реизбран и продолжи да го попречува донесувањето одлуки. Таквиот потег е „апсолутно можен“, рече трет дипломат.