Зошто има сè повеќе случаи на рак кај луѓето помлади од 50 години?

Во Латинска Америка, како и во други делови од светот, се зголемува бројот на случаи на рак кај луѓето помлади од 50 години. Научниците сè уште истражуваат дали ова претставува вистински пораст на инциденцата или едноставно подобро откривање на болеста.

Бројките се впечатливи. Во некои случаи, стапките на инциденца на рак се удвоиле во текот на последните дваесет години. Сепак, останува нејасно дали има вистинско зголемување на бројот на случаи или денес се откриваат повеќе случаи во рана фаза поради поголема свесност, подобра дијагностика и медицински напредок, известува „Дојче веле“.

Колоректалниот карцином – рак на дебелото црево или ректумот – служи како пример. Во Англија, стапката на дијагностицирање кај луѓето помлади од 50 години во 2001 година изнесувала приближно едно лице на 26.000 жители. До 2023 година, таа бројка се зголемила на околу едно лице на 12.000 жители.

- Advertisement -

Овие податоци потекнуваат од Светскиот фонд за истражување на ракот (WCRF), мрежа на хуманитарни организации што ги анализирала регистрите за рак во Англија, САД и Холандија. Било утврдено дека, само во Англија, бројот на нови случаи се зголемил кај седум видови на рак.

Сепак, како што предупредува епидемиологот Ејми Берингтон де Гонзалес од Институтот за истражување на ракот во Лондон, вкупниот број на случаи кај младите луѓе останува релативно низок.

„Ракот сè уште е многу редок кај младите луѓе“, вели таа за „Дојче веле“. „Дури и кога ќе утроите мал број, тој останува мал.“

Сепак, научниците сакаат да разберат зошто се случува ова, бидејќи сличен тренд се забележува низ целиот свет. Раст на бројот на случаи во Латинска Америка
Студија објавена во 2025 година ги анализираше податоците од регистрите за рак во 50 земји и територии, опфаќајќи го периодот до 2017 година. Таа покажа дека бројот на случаи на рак на дебелото црево кај помладите луѓе е во пораст во 27 региони.

Во Латинска Америка, зголемување е забележано во Чиле, Аргентина, Еквадор, Костарика и Порторико. Чиле се издвојува со една од најбрзите стапки на раст, од речиси четири проценти годишно.

Во Бразил, податоците потекнуваат од болници. Во Центарот за рак „А.Ц. Камарго“ (A.C. Camargo Cancer Center) во Сао Паоло, бројот на пациенти со рак на дебелото црево на возраст под 50 години растел со годишна стапка од 7,6 проценти во периодот меѓу 2000 и 2023 година. Ова претставува зголемување од речиси пет пати. Бројот на постари пациенти растел дури и малку побрзо. Сепак, бидејќи податоците потекнуваат од една институција, тоа не докажува дека истиот тренд се одвива низ целиот Бразил. „Потребни ни се подобри системи за регистрирање на случаите на рак“, вели Берингтон де Гонзалес, особено во земји како Бразил и Мексико, каде што е забележан и пораст на дебелината.

Марк Гантер, професор по епидемиологија на ракот на Империјал колеџот во Лондон, смета дека Латинска Америка би можела да го следи трендот забележан во поразвиените нации, бидејќи исхраната сè повеќе се менува кон западниот модел, а начинот на живот станува помалку активен.

Шест видови рак што најчесто ги погодуваат младите возрасни лица
Во посебна студија од 2025 година, Берингтон де Гонзалес анализираше податоци од 42 земји.

Податоците за лицата на возраст од 20 до 49 години беа споредени со податоците за оние над 50 години, опфаќајќи го периодот од 2003 до 2017 година.

Зголемување беше забележано кај помладите возрасни групи за шест видови рак:

рак на тироидната жлезда
рак на дојката
рак на дебелото црево
рак на бубрезите
рак на матката
леукемија
Со исклучок на ракот на дебелото црево, зголемување беше забележано и кај постарите возрасни лица за сите овие видови.

Посебно се издвојува колоректалниот рак. Во околу една третина од анализираните земји, стапката на пораст била поголема кај помладите луѓе отколку кај постарите.

„Тоа е единствениот вид на рак чија зачестеност се чини дека расте кај помладите луѓе, додека истовремено опаѓа кај постарите“, вели Берингтон де Гонзалес.

Дали причината е подоброто откривање на болеста? Една американска студија за рак на панкреасот кај лица на возраст од 15 до 39 години покажа дека речиси целиот пораст се должи на тумори откриени во рана фаза. Истовремено, стапката на смртност останала непроменета.

Авторите сметаат дека ова укажува на подобрени дијагностички можности, а не нужно на поголем број луѓе кои заболуваат од болеста.

Ситуацијата изгледа поинаку кога станува збор за ракот на дебелото црево. Некои американски студии покажуваат пораст и на напредните форми на болеста, што сугерира дека расте бројот на случаи, а не само бројот на откриени случаи.

Поврзаноста меѓу ракот и дебелината
Дебелината е потврден фактор на ризик за најмалку 13 видови рак, според податоците на Меѓународната агенција за истражување на ракот (дел од Светската здравствена организација).

Преглед на научни истражувања објавен во 2021 година покажа дека младите возрасни лица со прекумерна тежина (дебелина) имаат речиси двојно поголем ризик од развој на рак на дебелото црево пред 50-тата година од животот.

Истовремено, стапките на дебелина најбрзо растат кај помладите генерации. Според податоците на Светската здравствена организација, бројот на возрасни лица со дебелина е двојно зголемен од 1990-тите години, додека бројот на адолесценти со дебелина е зголемен четирикратно.

Важна улога играат и навиките во исхраната:

преработеното месо се смета за канцерогено
алкохолот претставува фактор на ризик
исхрана богата со…

kНекои научници исто така предупредуваат на можните последици од ултра-преработената храна и микропластиката, иако доказите сè уште не се конечни.

„Постои голема фама околу ова“, вели Гантер. „Потребни се повеќе истражувања.“

Берингтон де Гонзалес се согласува. „Навиките во исхраната се променети, но сè уште не знаеме точно каква улога игра тоа.“

Како можат младите да го намалат ризикот?
Марк Гантер предупредува дека поединците не треба да ја сносат целосната одговорност за живеењето во општество што ја поттикнува консумацијата на готова храна и седентарниот начин на живот.

Тој смета дека за трајни промени се потребни политики за јавно здравје. Сепак, постојат чекори што секој може да ги преземе:

одржување здрава телесна тежина
зголемување на физичката активност
зголемен внес на овошје, зеленчук и влакна
консумирање помалку преработено месо
„Пешачење, повеќе движење, повеќе овошје и зеленчук – можеби не е особено модерно, но е навистина важно“, вели Гантер.

Сепак, пораката на Ејми Берингтон де Гонзалес до луѓето во триесеттите години од животот е охрабрувачка: појавата на рак на помлада возраст останува релативно ретка појава.