Возачите кои патуваат сами во своите автомобили се соочуваат со сè поголеми ограничувања на европските автопатишта

Возачите кои патуваат сами во своите автомобили се соочуваат со сè поголеми ограничувања на европските автопатишта. Трендот на воведување посебни сообраќајни ленти за возила со повеќе патници (познати како HOV – High-Occupancy Vehicle или VAO ленти) доживува вистинска експанзија низ Европа.

Главната цел на оваа мерка е намалување на сообраќајниот метеж, поттикнување на споделеното возење (carpooling) и заштита на животната средина. Она што започна како пилот-проекти, денес е строго сообраќајно правило поддржано со софистицирани камери кои работат на база на вештачка интелигенција.

Ромб кој ги збунува туристите во Франција

Франција бележи агресивно ширење на овие ленти во последните две години. Од 3 март 2025 година, на дел од обиколницата „Булевар Периферик“ во Париз функционира посебна лента наменета за возила со најмалку две лица, како и за јавен превоз, такси-возила и одредени други категории возила. Лентата е активна во работните денови, за време на утринскиот и попладневниот шпиц.

- Advertisement -

Највпечатлив е новиот сообраќаен знак – светечки бел ромб на црна подлога. Кога овој знак е активен (најчесто во сообраќајните шпицеви од 7:00 до 10:30 и од 16:00 до 20:00 часот), најлевата лента е строго резервирана.

Покрај возилата со најмалку двајца патници, во Франција во овие ленти смеат да возат и јавниот превоз, такси возилата и електричните автомобили со нулта емисија (кои поседуваат еколошка налепница Crit’Air 0). Казната изнесува 135 евра.

Шпанија годинава ги заостри регулативите

Шпанија има долгогодишно искуство со Carril VAO, но сообраќајните власти (DGT) воведоа значајни измени во јануари 2026 година. До неодамна, возилата со нулта емисија (електрични автомобили) смееја да ги користат овие брзи ленти дури и кога возачот беше целосно сам. Од оваа година, бројот на патници (минимум 2 лица) има апсолутен приоритет пред типот на погон на возилото. Електричните возила со еден патник сега смеат да влезат во VAO лента само доколку електронските табли експлицитно го дозволат тоа во тој момент. Казната за „солистите“ во Шпанија изнесува солени 200 евра.

И Шпанија и Франција ги оправдуваат овие мерки првенствено со потребата да се намалат сообраќајниот метеж, бројот на автомобили и испуштањето штетни гасови, особено во големите градови. Затоа, пораката до возачите е сосема едноставна: Нема проблем ако сте сами во автомобилот – проблемот настанува ако возите сами, а се вклучите во лента наменета за возила со повеќе патници. Целта е да се намали бројот на автомобили на патиштата преку поттикнување повеќе луѓе да патуваат во едно возило.

Кои други земји го применуваат ова правило?

Како пионер во еколошката мобилност, Норвешка одамна има воведено ленти за јавен превоз кои ги споделуваат возилата со повеќе патници (2+) и електричните возила.

Слични ленти постојат на неколку клучни автопатишта (како М606 во Јоркшир и делови околу Бристол), во Британија каде строго се бара присуство на најмалку двајца патници во возилото.

Иако немаат масовна мрежа на HOV ленти како Шпанија, Австрија и Германија експериментираат со привремено отворање на лентите за јавен превоз за автомобили кои практикуваат „carpooling“ за време на големи реконструкции на патиштата.

Како вештачката интелигенција ги брои патниците?

Станува збор за специјални термални камери и камери со висока резолуција кои можат да го скенираат внатрешниот дел од возилото. Тие се опремени со софтвер кој со точност од над 95% проценува колку седишта се пополнети, без разлика дали стаклата се затемнети или е ноќ. Во Франција, доколку системот детектира дека возачот е сам, на паметните сообраќајни табли пред него се испишува порака со неговата регистарска табличка со предупредување веднаш да ја напушти лентата, пред да му биде испратена честитката со казна на домашна адреса.

Овој тренд јасно покажува дека во иднина, европските метрополи ќе направат сè за да го дестимулираат индивидуалното користење на големите возила со цел да се расчистат патиштата и да се намали емисијата на CO₂.

Илјадници казни се пишуваат дневно низ Европа

Франција издала 100.000 сообраќајни казни за само една година за прекршоци снимени на парискиот кружен тек (Périphérique), според официјалните извештаи на Град Париз објавени во Le Parisien.

Државната каса во Франција од ова инкасирала над 13,5 милиони евра.

Иако 100.000 казни звучи како огромна бројка, градските власти проценуваат дека тоа се околу 300 казни дневно – што е релативно малку во споредба со сообраќајот од 1,1 милион возила кои поминуваат секој ден. Тоа покажува дека возачите полека се навикнуваат, но и дека многумина сè уште ризикуваат.

Во Шпанија, каде што сообраќајната дирекција (DGT) ја проширува мрежата на 8 нови коридори и воведува нови решенија како црвени ознаки на патиштата и светлосни бализи, илјадници возачи секојдневно добиваат казни од 200 евра. Сепак, точната вкупна бројка на национално ниво не се објавува централизирано бидејќи контролата е поделена меѓу автономните региони (на пр. Каталонија, Мадрид) и DGT.

Иако француските медиуми пренесуваат поплаки од граѓани, производителите на камерите и полицијата појаснуваат дека технологијата намерно користи комбинација од видлив спектар, инфрацрвено светло и термални сензори за да го намали процентот на грешка. Детските седишта свртени наназад (rear-facing) и дебелите заштитни материјали (како и миленичињата или куклите за тестирање) креираат сива зона во софтверот. Поради ова, системот е подесен така што секоја спорна фотографија мора рачно да биде верификувана од полициски службеник пред да биде пратена казната, за да се избегнат тужби.

На Балканот нема патишта за ваква мерка

На Балканот не постојат иницијативи или планови за воведување сообраќајни ленти за возила со повеќе патници (HOV/Carpooling ленти) како оние во Франција и во Шпанија.

Сообраќајната инфраструктура на Балканот сè уште се соочува со основни предизвици, како што се доизградба на клучните автопатски мрежи и проширување на капацитетите. Сепак, терминот „паметни патишта“ на Балканот интензивно се користи, но се однесува на сосем поинаков тип на дигитализација и технологија.

За да се воведе правилото „забрането за возила со еден патник“, потребно е патиштата да имаат најмалку три или повеќе сообраќајни ленти во еден правец. Повеќето автопатишта на Балканот (во Македонија, Србија, Хрватска, Бугарија) имаат само по две активни ленти и една лента за принудно запирање. Доколку една од двете ленти се одземе за возила со повеќе патници, тоа би предизвикало моментален сообраќаен колапс.

Дополнително, културата на организирано споделено возење (carpooling) преку мобилни апликации како BlaBlaCar на Балканот е сè уште во зародиш и главно се одвива преку неформални Фејсбук групи, а законите сè уште не ја препознаваат оваа категорија на патување.