Висок број на тромбоцити: Кога е тоа причина за загриженост?

Зголемениот број на тромбоцити – или тромбоцитоза – е релативно чест наод при анализите на крвта. Во повеќето случаи, тоа претставува привремена реакција на организмот на друга состојба, како што се инфекција, воспаление или недостаток на железо.

Сепак, доколку тромбоцитозата опстојува или нема јасна причина, потребни се дополнителни дијагностички испитувања.

Тромбоцити: Нивната улога во згрутчувањето на крвта
Тромбоцитите се мали крвни клетки што се создаваат во коскената срцевина и играат клучна улога во запирањето на крвавењето. Кога ќе дојде до повреда на крвниот сад, тромбоцитите се активираат, се лепат за местото на оштетување и се поврзуваат меѓусебно, создавајќи почетен тромбоцитен чеп, пишува д-р Никола Вукосављевиќ за *Stetoskop*.

- Advertisement -

Истовремено, тие учествуваат во активирањето на други механизми за коагулација, што доведува до создавање стабилен крвен згрутчок. Следствено, нискиот или високиот број на тромбоцити – како и нивната дисфункција – можат да бидат поврзани со склоност кон крвавење или тромбоза.

Кај возрасните, бројот на тромбоцити што надминува 450 × 10⁹/L генерално се класифицира како тромбоцитоза.

Висок број на тромбоцити: Чести причини за тромбоцитоза
Зголемениот број на тромбоцити може да настане од различни причини. Најчесто станува збор за секундарна или реактивна тромбоцитоза, при што коскената срцевина произведува вишок тромбоцити како одговор на разни процеси во организмот. Чести причини се акутни и хронични инфекции, воспалителни болести, недостаток на железо, крвавење, закрепнување по операција или голем физички стрес, како и одредени малигни заболувања. Зголемен број на тромбоцити може да се јави и кај лица на кои им е отстранета слезината.

Поретко, причината е нарушување на самата коскена срцевина – поточно, миелопролиферативна неоплазма, од кои најпозната е есенцијалната тромбоцитемија.

Реактивна тромбоцитоза поврзана со инфекции, воспаленија и недостаток на железо
За време на инфекција или воспаление, организмот произведува бројни воспалителни медијатори кои, меѓу другото, можат да ја стимулираат коскената срцевина да произведува зголемен број тромбоцити. Следствено, не е невообичаено да се забележи привремен пораст на бројот на тромбоцити паралелно со зголемени нивоа на CRP или други знаци на инфекција. Слични наоди често се среќаваат кај случаи на недостаток на железо, особено кога тој е тежок или долготраен. Важно е да се напомене дека недостатокот на железо може да постои и пред појавата на манифестна анемија; затоа, во случаи на необјаснета тромбоцитоза, често е неопходно да се проверат нивоата на феритин и другите показатели за статусот на железото.

Откако ќе се третира основната причина или ќе се надомести недостатокот на железо, бројот на тромбоцити обично постепено се враќа во нормалниот опсег.

Кога тромбоцитозата може да укажува на нарушување на коскената срцевина? Ако зголемениот број на тромбоцити се јавува паралелно со инфекција, воспалителен процес, недостаток на железо, по хируршка интервенција или во контекст на друга јасно препознатлива состојба, дијагнозата обично е реактивна тромбоцитоза.

Сомнежот за нарушување на коскената срцевина е посилен кога тромбоцитозата е упорна и необјаснета, кога таа опстојува и откако ќе се отстрани евентуалната реактивна причина, или кога постојат други абнормалности во крвната слика, зголемен слезенка, историја на тромбоза или карактеристични симптоми.

Во таква ситуација, хематологот може да ја разгледа можноста за миелопролиферативна неоплазма и да иницира насочени дијагностички испитувања.

Дали високиот број на тромбоцити автоматски значи зголемен ризик од тромбоза?
„Не. Самиот број на тромбоцити не е доволен за проценка на ризикот од тромбоза“, истакнува д-р Никола Вукосављевиќ, лекар специјалист.

Кај случаите на реактивна тромбоцитоза, ризикот е обично значително помал отколку кај одредени миелопролиферативни заболувања. Дури и кај есенцијалната тромбоцитемија, проценката на ризикот не се заснова само на вредностите на тромбоцитите; се земаат предвид и фактори како што се возраста на пациентот, историјата на тромбоза, присуството на специфични мутации, кардиоваскуларните фактори на ризик и други карактеристики на болеста.

Интересно е тоа што екстремно високиот број на тромбоцити кај одредени миелопролиферативни заболувања може да биде поврзан и со зголемен ризик од крвавење – делумно поради развојот на стекнато нарушување на фон Вилебрандовиот фактор, предизвикано од врзувањето на овој фактор за големиот број тромбоцити и неговото последователно отстранување од циркулацијата. Ова најчесто се зема предвид кога бројот на тромбоцити надминува 1.000 × 10⁹/L, при што ризикот значително се зголемува на нивоа над 1.500 × 10⁹/L. Затоа, високиот број на тромбоцити не треба да се толкува изолирано, ниту пак треба самоиницијативно да се започне со земање аспирин или други терапии.

Дијагностицирање на тромбоцитоза: кои испитувања се вршат?
Дијагнозата зависи од бројот на тромбоцити, времетраењето на абнормалноста, другите наоди од комплетната крвна слика, симптомите и медицинската историја на пациентот.

Вообичаено, првите чекори вклучуваат повторување на комплетната крвна слика и анализа на размаска од периферна крв. Може да се проверат и маркерите за воспаление, како што е Ц-реактивниот протеин (CRP), како и феритинот и другите показатели за метаболизмот на железото, со цел да се исклучат најчестите причини за реактивна тромбоцитоза.

Доколку тромбоцитозата опстојува без јасно објаснување, хематологот може да побара…