Три суперсили на една маса, на мени новиот светски поредок?

Можно е американскиот претседател Доналд Трамп, рускиот претседател Владимир Путин и кинескиот претседател Си Џинпинг да седнат на иста маса на претстојниот самит на Азиско-пацифичката економска соработка (АПЕК) во Кина. Кремљ денеска потврди дека идејата за ваква трилатерална средба е разговарана, откако Путин и Трамп во телефонски разговор разговарале и за можноста за средба со Си.

Самитот на АПЕК е закажан за 18 и 19 ноември во Шенжен.

Средбата засега не е договорена. Русија ја разгледува како можност, додека Белата куќа сè уште нема официјално потврдено дека Трамп ќе присуствува на самитот. Москва претходно порача дека за трилатерална средба прво треба да се утврди дневниот ред и што конкретно би требало да биде нејзиниот резултат. Ова се случува во време кога паралелно се обидува да се оживее и друга трилатерала – меѓу Вашингтон, Москва и Киев – чија цел е прекин на војната во Украина.

Никогаш досега тројцата немале ваква средба

- Advertisement -

Интересно е што Путин, Трамп и Си досега не одржале формална трилатерална средба лице в лице. Тројцата биле присутни на ист голем меѓународен самит – Г20 во Осака во 2019 година – но тогаш имале одделни средби и разговори, а не заедничка средба на тројцата. Трамп и Путин, на пример, повеќепати се среќаваа во текот на првиот мандат на Трамп, додека Путин и Си имаат редовни директни средби.

Во меѓувреме, геополитичката слика радикално се промени. Русија е во својата петта година од војната против Украина, има обиди за нормализација на односите меѓу Москва и Вашингтон преку нови преговори, а САД и Кина и натаму се стратешки конкуренти во трговијата, технологијата, безбедноста и борбата за влијание во Азија. Токму затоа состанок на Путин, Трамп и Си на заедничка маса би имал многу поголемо значење од вообичаена средба на маргините на меѓународен самит.

Украина би била една од најважните теми

Една од неизбежните теми би била војната во Украина. Москва и Вашингтон во последните месеци повторно се обидуваат да го оживеат американскиот посреднички процес, но меѓу Русија и Украина и понатаму постојат длабоки несогласувања, особено околу териториите. Песков денеска повторно изрази надеж дека американски посредуваните разговори со Киев ќе продолжат.

За Трамп, евентуалната средба би била можност директно со Путин да разговара за Украина, но и со Си, кој има блиски стратешки односи со Москва, за улогата на Кина во евентуалното мировно решение. За Путин, пак, присуството на Си би значело дека Русија не преговара изолирано со Западот. А за Пекинг, тоа би била можност да се наметне како еден од клучните посредници и центри на моќ во новиот светски поредок.

Но, Украина не е единствената голема тема

На масата би можеле да се најдат и трговската војна САД–Кина, санкциите кон Русија, војната во Иран, енергетиката, Тајван, нуклеарното вооружување и идниот облик на светскиот поредок.

Трамп сака да ја намали зависноста на САД од Кина и да извлече економски отстапки од Пекинг, додека Си се обидува да го зацврсти кинеското влијание во Азија и во Глобалниот југ. Путин, од друга страна, сака да ја искористи новата конфигурација за слабеење на западната доминација и за создавање поизразено мултиполарен свет. Затоа тројна средба не би значела дека тројцата се сојузници – напротив, интересите им се преклопуваат само во одредени точки, додека во други се директни конкуренти.

И токму тука е нејзината најголема тежина: ако Путин, Трамп и Си навистина седнат заедно во Шенжен, тоа ќе биде силна слика за свет во кој одлуките сè помалку се носат само во односите меѓу Вашингтон и Москва или Вашингтон и Пекинг. Ќе биде средба на три држави со огромна воена, економска и политичка моќ, од кои секоја се обидува да го обликува светот според своите интереси.

АПЕК 2026 притоа не е формален мировен самит, туку форум за економска соработка на 21 економија од Азија и Пацификот. Но, токму неформалниот карактер на ваквите самити често отвора простор за билатерални и мултилатерални разговори зад затворени врати. Затоа, доколку присуството на тројцата биде потврдено, самитот во Шенжен би можел да стане една од најважните дипломатски сцени на 2026 година.