Трагедиите во Италија и во Турција покажуваат каква катастрофа може да предизвика негрижата

Жичницата на Водно, еден од најпрепознатливите симболи на Скопје и омилена рута за туристите и рекреативците, е запрена поради сериозни безбедносни сомнежи. Градските власти тврдат дека системот не бил комплетно сервисиран цели 15 години, а експерти од производителот „Допелмаер“ утврдиле неисправности кои, според градоначалникот Орце Ѓорѓиевски, можеле да доведат и до откачување на гондола.

Предупредувањето звучи драматично, но светските искуства покажуваат дека ваквите системи навистина можат да станат смртоносни ако не се одржуваат редовно. Во повеќе земји токму комбинацијата од занемарено сервисирање, неисправни сензори, истрошени делови и игнорирани дефекти довела до трагедии со десетици жртви.

15 години без сервис – како е можно тоа?!

Жичницата на Водно беше пуштена во употреба во 2011 година. Системот, изграден од австриски „Допелмаер“, располага со 28 кабини за по 8 патници и претставува една од најскапите туристички инвестиции во Скопје. Но, во последните денови ЈСП ја прекина работата, прво за инспекција, а потоа и на неодредено време.

- Advertisement -

Според градоначалникот Ѓорѓиевски, при контролите биле утврдени изедени гумички, триење на кабините, неисправни сензори и други проблеми што укажувале на сериозно занемарување на системот. Особено загрижува тврдењето дека во изминатите 15 години не бил извршен комплетен сервис од страна на производителот.

Трагедиите во Италија, во Анталија и во Лисабон

Токму ваквите „мали“ дефекти во светот често биле увертира за големи катастрофи.

Најпознат пример е трагедијата во италијанското одморалиште Стреза, во мај 2021 година. Таму кабина од жичница што водела кон планината Мотароне се урнала во бездна, при што загинале 14 луѓе, меѓу нив и деца. Истрагата откри шокантен детал: безбедносната сопирачка намерно била блокирана, бидејќи системот претходно често пријавувал дефекти и операторите сакале жичницата да продолжи да работи. Кога се скинало главното јаже, сопирачката не реагирала и кабината неконтролирано се стркалала надолу.

Во Турција, во април 2024 година, сличен хорор се случил во Анталија. Една кабина удрила во столб и се распаднала. Еден патник загинал, седуммина биле повредени, а 174 луѓе останале заглавени во воздух речиси цел ден. Подоцнежните извештаи зборуваа за сериозни пропусти во инспекцијата и одржувањето, вклучително и оштетени метални делови и проблематични завртки на конструкцијата.

Уште пострашен е случајот од Лисабон, каде во 2025 година урбана жичница доживеа катастрофа во која загинаа 16 луѓе. Португалските истражители утврдиле дека јажето не било поставено според упатствата на производителот и немало соодветна сертификација за јавен транспорт.

Тоа повторно го отвори прашањето колку често и колку темелно се проверуваат ваквите системи.

Најопасна е илузијата на сигурност

Експертите предупредуваат дека кај жичниците најопасна е токму илузијата на сигурност. За разлика од автомобил или автобус, каде дефектот често е видлив или чуен, кај гондолите голем дел од критичните механизми се скриени — во сајли, ролери, сензори, сопирачки и електронски системи. Ако контролите се прескокнуваат или се прават формално, патниците немаат начин да знаат дека седат во потенцијално опасен систем.

Во Скопје засега нема инцидент и токму затоа одлуката за запирање на жичницата може да се толкува и како обид да се избегне сценарио какво што светот веќе видел. Но, случајот отвора и непријатни прашања: кој бил должен да го следи сервисирањето, дали навистина 15 години немало голем технички преглед и како е можно еден ваков систем да функционира толку долго без сериозна интервенција од производителот?

Одговорите на тие прашања сега се можеби поважни и од самото повторно пуштање на гондолата. Затоа што искуствата од Италија, Турција и од Португалија покажуваат едно правило: трагедиите со жичници речиси никогаш не се „несреќен случај“. Најчесто тие почнуваат многу порано — со одложен сервис, игнориран дефект и уверување дека „ќе издржи уште малку“.