Падот на Алта банка: од српскиот трезор до македонската администрација, анализа на последиците за Алта банка Битола

Апсењето на сопственикот Давор Мацура и сомнежот за изнесување на околу 45 милијарди динари ја менуваат сликата околу Алта групата. Што значи тоа за македонската банка, за осигурувањето и за НБРСМ.

Што е објавено

Српското Јавно тужилаштво за организиран криминал (ЈТОК) на 2 ноември соопшти дека се уапсени три лица во случајот Алта банка. Тоа се сопственикот Давор Мацура, директорот на Одделението за трезор и управување со готовина и еден соработник за трезорско работење, поради сомнеж за изнесување на околу 45 милијарди динари. Според српското Министерство за внатрешни работи, износот е 45.556.596.250 динари, односно околу 388 милиони евра. Мацура се товари за злоупотреба на службена положба, а другите двајца за помагање. На сите им е определено задржување до 48 часа. TOK: Uhapšen vlasnik Alta banke, sumnja se da je otuđio 45 milijardi dinara – BetaRS +3

Ова се сомнежи на обвинителството, а не пресуда. Важи претпоставката за невиност. Постапката допрва ќе се води.

Размерот на сомнежот

- Advertisement -

Бројките ја менуваат анализата. Алта банка Битола, според официјалните податоци на НБРСМ, има вкупна актива од околу 183 милиони евра и депозити од околу 118 милиони евра. Износот што, според српските власти, е изнесен од белградската банка (околу 388 милиони евра) е повеќе од двојно поголем од целата актива на македонската банка. Тоа значи две работи:

1. Македонската банка е мал дел од групата, а проблемот на матичната банка е несоодветен по размер за да го реши македонскиот капитал.
2. Наводите во јавноста дека парите од Србија завршиле во Македонија треба да се проверуваат со документи, а не со претпоставки. Едноставна пресметка покажува дека македонската банка не може да ги „апсорбира“ вакви износи, па сè останува на ниво на прашање.

Дали е возможно да се изнесе толку готовина?

Банкари што ги консултирал Форбс Србија сметаат дека е тешко да се замисли толкав износ во готовина. Тие објаснуваат дека ликвидните средства на банката се состојат и од хартии од вредност и од обврзна резерва кај централната банка, а не само од готовина во трезор. Тие не тврдат дека обвинителството греши. Велат дека кај нормално работење такво нешто е незамисливо, па ќе се види дали станува збор за готовина или за друг вид пренос. Пресметката е илустративна: 45 милијарди динари во најголеми апоени би биле околу девет милиони банкноти. n1info

Од ова следи важна аналитичка точка. Ако обвинителството е во право, значи дека интерната контрола во банката не функционирала. Ако не е, значи дека обвинението е погрешно или нецелосно. Во двата случаја, надзорот врз банката е под лупа.

Прашањето за надзорот

Српските банкари критикуваат дали Народната банка на Србија реагирала порано. Тие ја наведуваат необично високата ликвидност на банката и необичниот бизнис-модел, но не ја обвинуваат конкретна личност. Истото прашање се однесува и на македонскиот надзор: согласноста за преземање на Стопанска банка Битола ја даде НБРСМ, односно гувернерот Трајко Славески. Прашањето е какви проверки направила НБРСМ за сопственикот и за потеклото на средствата, и дали ги ажурирала по промената на околностите.

Што значи ова за Алта банка Битола

Македонската банка е во сопственост на белградската банка, а крајниот сопственик е Мацура. Сопственичката линија денес е сериозно загрозена: матичната банка е во стечај, а крајниот сопственик е уапсен. НБРСМ воведе администрација како привремена мерка. Затоа, анализата на ризици е следна:

• Подобност на сопственикот. Законот за банките бара акционерот со квалификувано учество да ги исполнува условите за подобност. Кривична постапка против крајниот сопственик дава основа за оценка и по потреба за пренос на учеството. Најважното прашање е кој ќе ги купи акциите, под кои услови и по која цена.
• Поврзани лица. НБРСМ мора да ги провери сите изложености на македонската банка кон матичната банка и групата, вклучително кредити, депозити и побарувања.
• Македонските субјекти од групата. Осигурителното друштво Алта осигурување, поранешно ЗОИЛ Македонија, како и други друштва, не се под надзор на НБРСМ. За нив е надлежна Агенцијата за супервизија на осигурување. Таа треба да оцени дали новите околности влијаат врз подобноста на сопственикот.
• Штедачите. Осигурувањето од 30.000 евра важи според македонскиот закон. Мерките на администрацијата имаат за цел да го зачуваат имотот на банката до промената на сопственоста.

Што мора да се одговори

1. Какво е тековното ликвидно и капитално ниво на Алта банка Битола и колку од депозитите се повлечени пред мерката?
2. Имала ли македонската банка финансиски односи со матичната банка или Мацура лично?
3. Како ќе се одреди цената и сопственикот на македонската банка, со јавна и конкурентна постапка?
4. Дали АСО и Комисијата за хартии од вредност презеле мерки за останатите субјекти од групата?
5. Дали ги проверува Управата за финансиско разузнавање трансакциите поврзани со македонските субјекти?

————————————————————————————————————————————————

Нова фаза е почната. Обвинителството во Србија тврди дека станува збор за огромна злоупотреба, а македонската банка е на ред да докаже дека е одвоена од проблемот. НБРСМ воведе администрација, но подобноста на сопственикот, судбината на акциите и контролата на поврзаните лица допрва ќе бидат тест за македонскиот регулатор.