МАКЕДОНИЈА НА ЕКОНОМСКА РАСКРСНИЦА Буџетот губи милион евра дневно , банкрот или контролирана криза?

Буџетот губи милион евра дневно , банкрот или контролирана криза?

Охрид, 7 април 2026

Што се случи?

Премиерот Христијан Мицкоски јавно призна нешто што малку владини лидери би го направиле , дека државниот буџет секој ден губи по еден милион евра. Загубата доаѓа главно од антикризните мерки за горива: намалување на ДДВ од 18 на 10 проценти и намалување на акцизите, со цел да не поскапат бензинот и дизелот за граѓаните во услови на нова глобална енергетска криза.

Прашањето не е само зошто се губи толку пари. Прашањето е: колку долго може тоа да трае?

Планината на долговите

- Advertisement -

Македонија денес стои пред обврски кои се акумулирале со години. Само оваа година државата треба да врати над 1,5 милијарди евра на кредитори , домашни и странски. Јавниот долг веќе ја надминува границата од 60 проценти од БДП, граница која економистите ја сметаат за психолошки и практичен праг на одржливост.

Во следните пет години, од 2026 до 2030, обврските достигнуваат скоро 9 милијарди евра. Тоа значи дека секоја влада до крајот на деценијата ќе мора да „вртоглаво балансира” меѓу враќање на стари долгови и земање нови, само за да ги покрие тековните трошоци.

Оваа „спирала на задолжување” , каде нови кредити служат за плаќање стари , е класичен знак на сериозна фискална стеснетост. Не е банкрот. Но е опасна рутина.

Дали Македонија оди кон банкрот?

Краткиот одговор: не во класична смисла , барем засега.

Агенциите за кредитен рејтинг „Фич” и „Стандард и Пурс” сè уште го задржуваат рејтингот на земјата со „стабилен изглед”, а денарот останува стабилен. Банкарскиот систем функционира, резервите на Народната банка се задоволителни, а проектираниот раст на БДП за 2026 изнесува околу 3,8 проценти.

Но ова е само едната страна на сликата.

Другата страна е помрачна: странските директни инвестиции во 2025 година паднале за над 60 проценти во споредба со претходната година — пад од скоро 730 милиони евра. Индустриската работна сила се намалила, а над 1.500 работници ја изгубиле работата само во последните месеци. Младите сè повеќе размислуваат да ја напуштат земјата.

Банкрот во формална смисла значи дека државата не може да ги исплати своите обврски. До таа точка Македонија не е стигната. Но ако трендот продолжи , пад на инвестиции, раст на долгот, секојдневни буџетски загуби — просторот за маневрирање се намалува со секој изминат месец.

Каде стигнавме  и од каде тргнавме?

Пред дваесетина години, Македонија беше вбројувана меѓу поуспешните транзициски економии на Балканот. Се зборуваше за ниски даноци, инвестициски зони, стабилна валута. Мечтата за петта економија во Европа , иако претерана и популистичка , одразуваше реална амбиција.

Денес? Реалноста е поинаква. Децении на политичка нестабилност, криминални тендери, задолжување без стратегија, мозочен одлив и отсуство на индустриска политика ја доведоа земјата до точка каде премиерот мора јавно да признае дека буџетот „крвари” по милион евра на ден.

Ниту ВМРО-ДПМНЕ, ниту СДСМ не се невини во оваа приказна. Долговите се акумулирани под различни влади, со различни изговори , еврообврзници, пандемија, инфраструктурни проекти, енергетска криза. Секоја влада ги наследувала проблемите на претходната, и ги зголемувала.

Три сценарија напред

Сценарио 1 — Контролирана стабилизација: Владата успева да ги врати долговите без нови шокови, инвестициите се враќаат, растот од 3-4% се одржува. Тежок, но можен исход ако глобалната ситуација се смири.

Сценарио 2 — Стагнација со понатамошно задолжување: Државата продолжува да „крпи” со нови кредити, долгот расте, но формален колапс нема. Граѓаните ја плаќаат цената преку инфлација и осиромашување. Ова е најверојатното сценарио.

Сценарио 3 — Вистинска фискална криза: Ако приходите паднат, кредиторите загубат доверба, или дојде до нов надворешен шок , државата може да се најде во ситуација каде мора да бара итна помош од ММФ или ЕУ. Помалку веројатно, но не и невозможно.

Заклучок

Македонија не оди кон банкрот утре. Но оди по пат кој, ако не се смени, води кон се потешко сиромаштење на просечниот граѓанин, се потенка државна каса и се помала способност за реагирање на идни кризи.

Мицкоски кажа дека „знае каде оди”. Прашањето кое граѓаните треба да го поставуваат е: дали тоа место е местото каде сакаме да стигнеме?

Еден милион евра дневно е број кој буди. Но да се разбуди цела економска политика , тоа е поголемиот предизвик.

Новинарска анализа базирана на јавно достапни економски податоци и изјави на државни функционери, април 2026.

Сашо Денесовски