Лековите против болка треба да се користат со претпазливост, а упорната болка не треба да се прикрива преку долготрајна употреба на аналгетици

Лековите против болка треба да се користат со претпазливост; постојаната болка не смее да се прикрива преку долготрајна употреба на аналгетици.

Болката може значително да го наруши квалитетот на животот – без разлика дали е предизвикана од повреда, воспаление или хируршка интервенција, или пак трае со месеци или години, попречувајќи го извршувањето на секојдневните активности.

Покрај идентификувањето и соодветното лекување на болката, од клучно значење е да се обезбеди безбедна употреба на лековите. На пример, пациентот може да земе лек за главоболка, а потоа да употреби и препарат за настинка што ја содржи истата активна состојка, со што ненамерно ќе внесе поголема доза од предвидената. Според Фармацевтската комора на Србија, фармацевтите имаат клучна улога во препознавањето на ваквите ризици и во советувањето на пациентите.

- Advertisement -

Болката не е секогаш видлива, но нејзините последици можат да бидат многу сериозни. Луѓето кои живеат со хронична болка често се соочуваат со нарушувања на сонот, намалена подвижност, тешкотии при извршување на секојдневните задачи и емоционален товар. Затоа е од суштинско значење нивното страдање да не се минимизира и тие да имаат пристап до соодветна здравствена заштита.

Следствено, важно е да се подигне свеста за значењето на соодветниот третман, притоа потсетувајќи ја јавноста дека успешното справување со болката подразбира повеќе од само земање лекови. Тоа бара разбирање на основните причини, индивидуализиран пристап кон пациентот и одговорна употреба на достапните терапевтски можности. „Во зависност од видот, интензитетот и причината за болката, во лекувањето се користат различни групи лекови. Меѓу најчесто употребуваните се парацетамолот и нестероидните антиинфламаторни лекови (НСАИЛ) – како што се ибупрофен, напроксен и диклофенак – додека за други видови болка може да бидат потребни поинакви лекови, вклучително и препарати за локална примена, како и лекови наменети специјално за третман на невропатска болка“, објаснува Емилија Трбовиќ, фармацевт во Фармацевтската комора на Србија.

Емилија Трбовиќ, магистер по фармација
Таа напоменува дека парацетамолот често се користи за ублажување на блага до умерена болка и за намалување на висока телесна температура. Иако е широко достапен, неговата употреба бара претпазливост – особено во однос на вкупната дневна доза и истовремената употреба на повеќе производи што го содржат. Надминувањето на препорачаната доза може да доведе до сериозно оштетување на црниот дроб. „Нестероидните антиинфламаторни лекови (НСАИЛ), како што се ибупрофен, напроксен и диклофенак, делуваат и против болката и против воспалението; следствено, тие често се користат за болки во мускулите и зглобовите, менструални болки и разни други болни состојби. Сепак, нивната употреба не е без ризик. Тие можат да предизвикаат несакани ефекти во желудникот и цревата, да влијаат врз функцијата на бубрезите, да го зголемат крвниот притисок и да ги зголемат одредени кардиоваскуларни ризици. Посебна претпазливост се препорачува кај постарите лица, пациентите со хронични болести, бремените жени и лицата кои земаат лекови за спречување на згрутчување на крвта“, вели Трбовиќ. Важно е да се нагласи дека различните лекови против болки не се заменливи во сите ситуации. Изборот на терапија треба да биде прилагоден на конкретниот пациент, неговата здравствена состојба и другите лекови што тој можеби ги зема. Комбинирањето на повеќе лекови од иста класа – на пример, ибупрофен и диклофенак – генерално не се препорачува без изречен совет од здравствен работник, бидејќи тоа може да го зголеми ризикот од несакани ефекти, без притоа да понуди значителна дополнителна корист.

„За одредени видови болка, како што се невропатската болка или хроничната болка поврзана со специфични здравствени состојби, стандардните аналгетици често се недоволни. Во такви случаи, лекарот може да препише специјализиран третман; притоа, опиоидните аналгетици се користат само во внимателно одбрани ситуации, по проценка на придобивките и ризиците, и со соодветно следење на пациентот. Фармацевтите играат значајна улога во обезбедувањето рационална и безбедна употреба на лековите против болки. Како здравствени работници со кои јавноста најчесто прво се советува за помали, секојдневни здравствени тегоби, фармацевтите можат да помогнат при изборот на соодветен производ, да објаснат како тој се користи и да укажат на потенцијалните ризици. Советот на фармацевт не се сведува само на препорачување одреден лек; тој вклучува и проценка дали самолекувањето е воопшто соодветно во дадената ситуација“, истакнува Трбовиќ.

При советувањето на пациентот, фармацевтот зема предвид неколку клучни фактори: времетраењето и локацијата на болката, нејзината природа, дали таа се појавила и претходно, кои други лекови пациентот моментално ги зема, како и дали пациентот има некакви хронични болести или алергии. Овие информации помагаат во идентификувањето на ситуациите во кои е соодветно да се препорача лек што се издава без лекарски рецепт, како и оние во кои е неопходно пациентот да се упати кај лекар.

„Фармацевтот, исто така, има значајна улога во едукацијата на пациентите за правилното дозирање, временските интервали помеѓу дозите, времетраењето на самолекувањето и можните интеракции со други лекови. Посебно внимание се посветува на пациентите кои истовремено земаат повеќе лекови, на постарите лица, бремените жени и лицата со хронични заболувања. Понатаму, фармацевтот мора да биде способен да ги препознае симптомите што укажуваат на потреба од лекарска проценка.“

„Силната или ненадејна болка – болка што се влошува, се повторува или трае и покрај соодветниот третман – како и болката проследена со други загрижувачки симптоми, не треба да се прикриваат преку долготрајна, самостојна употреба на аналгетици“, предупредува Трбовиќ.

Лековите против болки што се издаваат без лекарски рецепт можат да бидат корисни доколку се користат правилно и во согласност со упатствата. Сепак, нивната достапност не значи дека се без ризик. Честата или долготрајната употреба, без да се утврди основната причина за тегобите, може да го одложи поставувањето на дијагнозата, додека неправилното дозирање или комбинирањето на различни препарати може да доведе до сериозни несакани последици.

Затоа, важно е корисниците да го прочитаат упатството за лекот, да се придржуваат до препорачаните дози и да не го надминуваат времетраењето на самолекувањето наведено во упатството или препорачано од здравствен работник. Доколку болката продолжи, потребно е да се побара лекарски совет, наместо самостојно да се зголемува дозата или да се додаваат други лекови.