Договорот со Данска и Гренланд ја зголемува американската контрола на Арктикот

САД, Данска и Гренланд потпишаа нов безбедносен договор со кој се проширува американскиот воен пристап до арктичкиот остров и се предвидува можност за воспоставување нови одбранбени области. Договорот беше потпишан на маргините на Генералното собрание на ОН во Њујорк од американскиот претседател Доналд Трамп, данската премиерка Мете Фредериксен и премиерот на Гренланд, Јенс-Фредерик Нилсен.

Документот го изменува и дополнува Договорот за одбрана на Гренланд од 1951 година и нема рок на истекување. Со него на американските сили им се овозможува слободен пристап и движење меѓу одбранбените области по копно, воздух и море. Американските авиони ќе можат да летаат над и да слетуваат каде било во Гренланд, а американските јавни пловила ќе имаат пристап до неговите територијални води, освен ако страните не се договорат поинаку.

САД ќе можат да ја модернизираат и прошират својата активност во вселенската база Питуфик и да воспостават дополнителни одбранбени области во Нарсарсуак и Местервиг. Вашингтон ќе може да предлага и други области или зајакнување на постојните воени капацитети, но тоа ќе биде предмет на дополнителни консултации и договор.

- Advertisement -

Трамп на церемонијата изјави дека САД планираат две големи нови воени бази на Гренланд, а пред потпишувањето оцени дека договорот на Вашингтон му дава „трајна контрола врз безбедноста и сите други потреби“ на островот.

Сепак, во договорот експлицитно се потврдуваат сувереноста и територијалниот интегритет на Кралството Данска, како и правото на народот на Гренланд на самоопределување согласно меѓународното право. Доколку Гренланд стане независен, Данска и Гренланд треба да обезбедат новата држава да остане во НАТО и да ги преземе обврските од договорот.

Договорот предвидува и зајакнување на улогата на НАТО на Арктикот, преку планирање, воено присуство, вежби и заедничко собирање разузнавачки информации. Страните ќе соработуваат и во спротивставувањето на шпионажата, додека на држави што не се членки на НАТО им се забранува воспоставување сопствени воени инсталации или трајно воено присуство на Гренланд.

Истовремено, договорот предвидува ограничувања за стекнување контрола или значително влијание од држави и инвеститори надвор од НАТО и ЕУ во чувствителни сектори, вклучително и критичната инфраструктура и природните ресурси.

Европските лидери и НАТО го поздравија договорот. Претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, го оцени како позитивен чекор за трансатлантската соработка, додека претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен порача дека стратешката важност на Гренланд бара соочување со предизвиците преку заедничко дејствување.

Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, изјави дека поголемата безбедност на Арктикот и Северниот Атлантик е од суштинско значење и за Европа и за Северна Америка.

– Овој договор, заедно со зголемената улога на НАТО во обезбедувањето на овој витален регион, ја зајакнува нашата колективна безбедност – изјави Руте.

Данската премиерка Фредериксен го нарече договорот „пресвртница“ во долгогодишната безбедносна соработка.

Договорот следи по повеќемесечните тензии околу иднината на Гренланд, откако Трамп во повеќе наврати изрази желба САД да преземат контрола врз островот, повикувајќи се на неговата стратешка важност и зголеменото присуство на Кина и Русија на Арктикот.