Бројот на пациенти со рак на дебело црево се зголемува – доктор посочува фактори на ризик

Ракот на дебело црево е еден од најчестите и најсмртоносни малигни заболувања во светот, но и овде на Балканот.

Ракот на дебело црево, или колоректален карцином, е малиген тумор кој се јавува во мукозата на дебелото црево, дебелото црево и последниот дел од дебелото црево, ректумот. Тоа е сериозна, но во голема мера излечива болест ако се открие навреме.

Ракот на дебело црево е еден од најчестите и најсмртоносни малигни заболувања во светот, но и овде на Балканот. Во светот, тој е рангиран на трето место по фреквенција меѓу сите видови на рак, а на второ место по причина за смрт од малигни заболувања.

Во Србија, повеќе од 4.500 луѓе се разболуваат секоја година, а повеќе од 2.500 пациенти ја губат битката. Кај мажите, тој е веднаш зад ракот на белите дробови по фреквенција, додека кај жените е зад ракот на дојка.

Рак на дебело црево – фактори на ризик
Развојот на оваа болест е под влијание на комбинација од генетика, начин на живот и фактори на животната средина.

Фактори врз кои имаме влијание, а кои исто така влијаат на развојот на рак на дебелото црево, се првенствено исхрана богата со црвено месо (говедско, свинско) и месни производи (сушено месо, колбаси), и сиромашна со растителни влакна (помал внес на овошје, зеленчук, житарки).

Дебелината е главен фактор на ризик; прекумерната тежина и продолженото седење значително го зголемуваат ризикот од развој на оваа болест. И секако, пороците: пушењето тутун и редовното консумирање алкохол е докажано дека ја забрзуваат промената на клетките во цревата.

Фактори врз кои немаме влијание, но кои придонесуваат за развојот на оваа болест, се: возраста (ризикот нагло се зголемува по 50-годишна возраст), генетиката (луѓето со семејна историја на рак на дебело црево или полипи имаат поголем ризик).

Исто така, постојат некои наследни синдроми кај помладите луѓе, како што е Линчовиот синдром, и секако хронични воспалителни заболувања на цревата, како што се улцерозен колитис и Кронова болест, кои, поради постојаното воспаление на слузницата, ја зголемуваат можноста за развој на рак.

Рани симптоми на рак на дебело црево
Во клиничката пракса, медицинска помош најчесто бараат луѓе:

кои забележуваат крв во столицата и погрешно ја припишуваат на хемороиди,

кои имаат ненадејна и трајна промена во празнењето на цревата – наизменично запек и дијареја,

тенка столица како молив,

необјаснета анемија/анемија,

хроничен замор како резултат на долго, невидливо крварење од туморот,
и кои забележуваат ненамерно и ненадејно губење на тежината придружено со болки во стомакот.
Помладите луѓе, под 40 и 50 години, кои имаат позитивна семејна историја на рак на дебело црево, како и пациенти кои страдаат од хронични воспалителни заболувања на цревата, сè повеќе доаѓаат на прегледи.

Современ хируршки третман на рак на дебело црево и ректум
Како што за Стетоскоп вели д-р Марко Трифуновиќ, специјалист по општа хирургија специјализиран за колоректална хирургија и проктологија, хируршкиот третман е златен стандард во третманот на колоректален карцином. Во хируршкиот третман на рак на дебело црево и ректум, КМЕ и ТМЕ се две клучни онколошко-хируршки техники.

КМЕ (целосна мезоколична ексцизија) кај рак на дебело црево вклучува отстранување на туморот заедно со придружниот мезоколон и неговите крвни садови. Главната цел е да се отстранат сите лимфни јазли и да се намали ризикот од локална рецидив. КМЕ беше дефинирана, стандардизирана и воведена во клиничката пракса од познатиот германски хирург проф. д-р Вернер Хоенбергер во 2009 година, што оттогаш стана златен стандард во третманот на рак на дебело црево.

ТМЕ (Тотална мезоректална ексцизија) е златен стандард за ректален карцином. Вклучува прецизно отстранување на ректумот заедно со целиот мезоректум (масното ткиво што го опкружува ректумот и содржи лимфни садови). Оваа техника значително ја намалува стапката на локална рецидив на туморот и ги зачувува околните нерви. ТМЕ беше воведена во клиничката пракса од познатиот англиски хирург проф. д-р Р.Ј. Хилд во 1982 година и оттогаш стана златен стандард во третманот на ректален карцином.

Воведувањето на преоперативен протокол за хемотерапија и радиотерапија значително ги подобри резултатите од лекувањето на дисталниот ректален карцином. Главната цел на овој третман е да се намали големината на туморот за да може полесно да се отстрани, да се уништат раширените малигни клетки и, по новиот протокол, да се намали ризикот од рецидив, што е вообичаено по операцијата за ректален карцином.

Периодот на радиотерапија обично се спроведува во период од пет до шест недели. По завршувањето, се прави пауза од шест до 12 недели, а потоа се изведува радикална хируршка интервенција, класична или лапароскопска, во зависност од искуството на хирургот.

Планирање на операцијата
Планирање на операцијата за рак на ректален карцином

Третманот на ракот на дебелото црево првенствено зависи од локацијата и стадиумот на болеста, односно стадиумот на туморот.

Планирањето според локацијата ја вклучува локацијата на туморот. Туморот може да се наоѓа:

на десната половина од дебелото црево,

на трансверзалниот дебело црево,

на левата половина,

или на сигмоидниот дебело црево,

или на ректумот.

Во зависност од локацијата, се изведува радикална хируршка интервенција, што е златен стандард за лекување на оваа болест.

Планирањето според стадиумот на болеста е многу важно во онкологијата, бидејќи ракот на дебелото црево може да се подели на четири стадиуми на болеста со помош на таканаречената TNM класификација.

Првата фаза на болеста е кога туморот е локализиран на внатрешниот ѕид на цревото, а по радикалната хирургија, петгодишната стапка на преживување е над 90%.

Втората фаза на болеста е кога туморот се шири низ цревниот ѕид, но не ги зафаќа лимфните јазли, каде што исто така со радикалната хирургија петгодишната стапка на преживување е помеѓу 70 и 85 проценти.

Третата фаза на болеста значи дека болеста се проширила на локалните лимфни јазли, со радикална хирургија, петгодишната стапка на преживување е некаде помеѓу 60 и 70 проценти.

Во четвртата фаза, одредени метастази се присутни во други органи, најчесто во црниот дроб, но не ретко и во белите дробови. Тука стапката на преживување е помала од 20 проценти, иако со современите терапии, радикална хирургија кога е можно, овој процент значително се подобрува.

Предоперативна подготовка
Операцијата е главен метод за лекување на тумори на дебелото црево, но пред пациентот да влезе во собата, тим од лекари, кој вклучува хирург, анестезиолог и кардиолог, темелно го проценува хируршкиот ризик, односно дали телото на пациентот ќе ја издржи самата анестезија и хируршката траума. Тука имаме неколку многу важни чекори:

општата состојба на пациентот,

кардиолошка и респираторна проценка,

лабораториска и нутритивна состојба.
Исто така, постојат ситуации кога пациентот доаѓа на итен хируршки третман поради „врзани црева“ или таканаречен илеус, или кога има перфорација, перфорација на тумор во дебелото црево или руптура на цревото, тогаш операцијата мора да се изврши итно, а овие операции носат значително поголем ризик од инфекција и компликации, бидејќи нема време за детална подготовка на пациентот.

Елективни и итни операции за рак на дебело црево
Операциите на дебелото црево стануваат неопходни кога конзервативниот третман, лековите и промените во исхраната повеќе не даваат резултати или кога болеста директно го загрозува животот на пациентот.

„Кога фигуративно одат под нож, хирурзите ги делат ситуациите на елективни и итни операции“, објаснува д-р Марко Трифуновиќ.

Како што наведува тој, елективните операции на дебело црево вклучуваат планирано хируршко отстранување на дел од дебелото црево или целото дебело црево, со цел лекување на состојби како што се рак, Кронова болест, улцерозен колитис или дивертикулитис.

Пристапот може да биде лапароскопски или класичен, во зависност од искуството на хирургот, додека степенот на итност се проценува врз основа на тоа дали функцијата на цревата е целосно прекината и дали содржината на цревата ги загрозува внатрешните органи.

Хируршки итни случаи (акутен абдомен) се јавуваат кога цревата се перфорирани или руптурирани поради воспаление или тумор, целосна опструкција или таканаречен цревен илеус, извиткување на цревата околу неговата оска (волвулус) што целосно го блокира преминувањето на цревната содржина. Станува збор за хируршки итни случаи кои бараат итен хируршки третман.

Лапароскопска колоректална хирургија
Лапароскопската колоректална хирургија доживеа голема експанзија во Србија во последните 20 години, во сè поголем број центри, и државни и приватни, лапароскопските операции се изведуваат многу успешно, што е во согласност со меѓународните стандарди.

„Ова се прави на високо ниво во светот веќе неколку децении. Во последните 10-15 години, дури и роботиката, која сè уште не е достапна во Србија, но е достапна во светот, се шири. Станува збор за минимално инвазивни операции каде што операцијата се изведува преку неколку мали засеци на абдоминалниот ѕид (5-10 мм) или преку еден поголем отвор (единечен отвор) со минимална траума на ткивото. Верувам дека лапароскопскиот пристап треба да се користи за помали тумори кои не ги зафатиле околните органи, за тумори кои се локализирани во подостапни делови од цревата“, вели тој.

Како што објаснува, предностите на овој метод се значително побрзо закрепнување, помалку постоперативна болка, пократок престој во болница, побрзо враќање кон секојдневните активности и така натаму.

„Исто така, верувам дека за повисоките фази на болеста, особено третата и четвртата фаза на болеста, нема алтернатива освен отворена хирургија. Можеби во некои европски и светски центри да, но кај нас апсолутно не“, нагласува д-р Трифуновиќ.

Пациентите често можат да станат и да се движат неколку часа по интервенцијата. Времето поминато во болница е значително пократко. Има помалку болка поради помалите засеци, помала траума на ткивото, постоперативната болка е значително помала, што ја намалува потребата од силни аналгетици.

Ризикот од компликации е помал, ризикот од инфекции на рани, формирање на постоперативни хернии и хернии во абдоменот се намалува.