Астрономите открија кандидат за масивна џуџеста планета што се крие зад Плутон

Далечните предели на Сончевиот систем за човештвото остануваат главно непознати.

Овој регион претставува еден вид преодна зона – област што е премногу студена и темна, како за опсерваториите што го набљудуваат внатрешниот дел на Сончевиот систем, така и за моќните вселенски телескопи способни да ѕирнат милијарди светлосни години длабоко во космосот, пренесува „Science Alert“.

Со години, научниците составуваа слика за просторот зад Плутон користејќи индиректни показатели – поединечни откритија и докази добиени преку проучување на движењата на објектите што успеале да ги детектираат.

- Advertisement -

Сега, Опсерваторијата „Вера К. Рубин“ е на прагот целосно да го промени нашето разбирање за овој регион.

Истражувачите штотуку објавија спектакуларно ново откритие: првиот кандидат за џуџеста планета забележан од овој телескоп. Станува збор за голем објект лоциран во Кајперовиот појас, со дијаметар проценет помеѓу 600 и 1.500 километри.

Најинтригантно е тоа што објектот – означен како 2026 ED138 – можеби цело време ни бил „пред нос“. Целата негова орбита се наоѓа на исто растојание од Сонцето како и онаа на Плутон, а сепак, тој е откриен дури сега.

Овој објект би можел да се вброи меѓу најголемите некогаш пронајдени во транснептунскиот регион, при што по големина би можел да им се приближи на џуџестите планети Макемаке и Хаумеа. „Мојата прва реакција беше возбудена неверица“, вели астрофизичарот Метју Холман од Центарот за астрофизика „Харвард-Смитсонијан“, кој дојде до ова откритие.

„Објекти како овој се многу ретки, па веднаш почнав да проверувам дали јас – или софтверот – сме направиле некаква грешка.“

Сè што досега дознавме за Сончевиот систем зад Нептун – кој се наоѓа на околу 30 астрономски единици од Сонцето – укажува на тоа дека таму има многу повеќе објекти отколку што се гледа на прв поглед.

Во транснептунскиот регион се наоѓа Кајперовиот појас – огромна област исполнета со ледени објекти, која се протега до околу 55 астрономски единици од Сонцето. Многу подалеку се наоѓа хипотетичкиот Оортов облак, кој би можел да се протега десетици илјади астрономски единици длабоко во вселената. Откривме илјадници транснептунски објекти, почнувајќи од џуџести планети па сè до мали ледени тела, додека кометите што патуваат кон внатрешниот дел на Сончевиот систем ни овозможуваат увид во материјал од уште подалечни региони.

Сепак, директното набљудување на овие објекти е исклучително тешко.

На толку големо растојание од Сонцето, тие добиваат многу малку сончева светлина за рефлектирање, поради што се исклучително слаби во оптичкиот дел од спектарот. Понатаму, тие се многу студени и емитуваат само слабо топлинско зрачење во далечниот инфрацрвен опсег.

Згора на тоа, тие не се неподвижни. Додека кружат околу Сонцето, нивната положба во однос на ѕвездите во позадината постепено се менува. Ако телескопот не е насочен кон вистинското место во вистинскиот момент, некој објект лесно може да остане незабележан од научниците.

Дополнителен предизвик претставува необичната природа на нивните орбити. Додека поголемите објекти, кои се поблиску до Сонцето, главно кружат во приближно иста рамнина, ситуацијата зад Нептун може да биде многу посложена. Многу транснептунски објекти кружат околу Сонцето под необични агли, што ги принудува астрономите да пребаруваат многу поголеми делови од небото.

Тука на сцена стапува Опсерваторијата „Вера К. Рубин“.

Опремена со најголемата дигитална камера некогаш изградена за астрономија, Опсерваторијата „Рубин“ е дизајнирана постојано да снима огромни делови од јужното небо, регистрирајќи објекти што се премногу слаби за да бидат откриени при многу претходни истражувања на небото.

Нејзината камера од 3,2 гигапиксели може, во една експозиција, да опфати област од небото што одговара на околу 40 полни месечини.

Со постојано снимање на истите региони, астрономите можат да идентификуваат слаби светлосни точки што ја менуваат својата положба во однос на ѕвездите во позадината – и на тој начин да откријат објекти што се движат низ Сончевиот систем.

Опсерваторијата за првпат регистрираше светлина во јуни 2025 година, а до март 2026 година, објектот ED138 веќе навлегол во нејзиното видно поле.

На 13 октомври 2026 година, Холман ги анализирал податоците од Опсерваторијата „Рубин“ користејќи софтвер што го развил заедно со својот колега Кевин Нејпир, кога нешто необично му го привлекло вниманието.

Телескопот открил голем, претходно непознат објект што се движел низ Кајперовиот појас. Тимот ја следеше неговата положба врз основа на 30 детекции направени во текот на 20 ноќи на набљудување од страна на Опсерваторијата „Рубин“, во периодот помеѓу 4 март и 11 јули 2026 година.

Потоа, истражувачите разгледаа уште постари снимки и го открија објектот во архивските податоци од Камерата за темна енергија (Dark Energy Camera), кои датираат уште од февруари 2016 година.

Цела деценија, доказите за овој далечен свет стоеле во астрономските записи, чекајќи да бидат забележани.

Згора на тоа, не стануваше збор само за една претходна снимка; Камерата за темна енергија го снимила објектот и во 2017, 2018, 2019 и 2023 година….