Анализа на ЕПЦ: Поразот на Орбан ги остава Вучиќ и Додик без клучен сојузник во ЕУ

Изборниот пораз на унгарскиот премиер Виктор Орбан на 12 април претставува и политичка и морална победа за Европската Унија, но и значаен момент за Западен Балкан, каде што тој со години служеше како политички штит за лидери со сличен, нелиберален профил.Анализата објавена од Европскиот политички центар (ЕПЦ) наведува дека падот на Орбан ја ослабува мрежата на политички сојузи што со години го поткопуваше кредибилитетот на политиката за проширување на ЕУ и нејзините демократски услови.

Оската Будимпешта-Белград-Бања Лука
Авторката на анализата, Берта Лопез Доменех, истакнува дека за српскиот претседател Александар Вучиќ, Орбан бил „клучен сојузник во рамките на Европската Унија“. Врските меѓу двајцата лидери се зајакнале со текот на годините и тие јавно се опишувале како пријатели. Се вели дека Орбан одржувал блиски односи со Милорад Додик, поранешниот претседател на босанскиот ентитет Република Српска (РС).

Според ЕПС, оската Будимпешта-Белград-Бања Лука особено се зајакнала откако Фидес беше суспендирана од Европската народна партија (ЕПП) во 2019 година. Сè повеќе изолиран во европскиот политички мејнстрим, Орбан барал идеолошки сојузници на Балканот со кои споделувал комбинација од нелиберализам, конзервативизам, етнонационализам, евроскептицизам и блискост со Русија.

- Advertisement -

Како Орбан ја користел ЕУ за свои сојузници
Во анализата се наведува дека Орбан не бил само осамен европски дисидент, туку лидер кој активно ги користел механизмите на ЕУ за да ѝ помогне на сопствената политичка мрежа. Тој бил меѓу најгласните застапници на забрзано проширување кон Западен Балкан, особено кога станува збор за Србија, и покрај јасните проблеми со владеењето на правото, демократската регресија и одбивањето на Белград да ја усогласи својата политика кон Русија со Европската Унија.

Во исто време, потсетува ЕПС, тој ги блокирал или забавил европските одлуки за поддршка на Украина, вклучително и финансиските одлуки и заедничките политички ставови кон Киев. Ова, наведува авторот, дополнително ја ослабело трансформативната моќ на политиката за проширување во време кога влијанието на ЕУ во регионот веќе било поткопано од годините ставање на стабилноста пред демократијата.

Одговорноста не завршува со Орбан
Сепак, ЕПС предупредува дека би било погрешно целата одговорност да се префрли само на Орбан. Анализата истакнува дека и други европски лидери, вклучувајќи го поранешниот претседател на Европскиот совет Доналд Туск, поранешната германска канцеларка Ангела Меркел и претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен, исто така придонесоа за политичкиот легитимитет на владата на Александар Вучиќ, и покрај јасната демократска регресија во Србија.

Анализата, исто така, истакнува дека би било погрешно да се тврди дека Орбан е единствената причина зошто процесот на проширување е забавен. Иако тој често го користел ветото и отворено ги оспорувал заедничките позиции на ЕУ, неколку земји-членки сè уште се двоумат за понатамошно проширување од внатрешни политички причини, но и загриженост за институционалниот капацитет на Унијата за понатамошно проширување.

Порака за Србија и тест за Европската Унија
Авторот наведува дека поразот на Орбан доаѓа во чувствителен момент за Вучиќ – односите меѓу Белград и Брисел се веќе затегнати поради политиката кон Русија и континуираниот демократски пад, додека по година и пол антивладини протести, расте и внатрешниот притисок. Пред претстојните парламентарни и претседателски избори, падот на Орбан носи и симболична порака: дури и долгогодишните, вкоренети системи можат да бидат оспорени на избори.

Сепак, за Европската Унија, последиците се уште посериозни. Заминувањето на Орбан отстранува не само еден фактор на нарушување во политиката на проширување, туку и еден удобен изговор за неактивност. Без можност да ја сокријат сопствената неодлучност зад унгарското вето, земјите-членки сега ќе мора да покажат дали се навистина подготвени да го усогласат проширувањето со вредностите што јавно ги застапуваат – или да продолжат да го третираат како адут за преговарање.

Анализата заклучува дека заминувањето на Орбан само по себе нема да ја ресетира политиката на проширување на ЕУ, туку го отстранува „последниот изговор за неактивност“. За Србија, но и за Босна и Херцеговина, ова би можело да значи нова фаза во односите со Брисел – фаза во која политичката заштита ќе биде послаба, а барањата за демократија и владеење на правото ќе бидат потешки за игнорирање.