Од Стопанска банка до Алта банка Битола: хронологија, правна рамка и неодговорени прашања

Истражувачки текст, 12 ноември 2026

Алта банка Битола: како Стопанска банка заврши под администрација и што вели законот за продажбата,Хронологија на преземањето на Стопанска банка Битола од Алта банка, правната рамка за присилна продажба на акциите, ризиците за државата и прашањата што остануваат без одговор.

Накратко

• Во 2025 година Алта банка АД Белград стана мнозински сопственик на Стопанска банка АД Битола, а банката го смени името во Алта банка АД Битола.
• На 30 октомври 2026 српскиот регулатор ѝ ја одзеде дозволата на Алта банка Белград. На 1 ноември Народната банка на РСМ ѝ ја повлече согласноста за квалификувано учество, воведе привремена администрација и ограничи подигање пари.
• Акциите треба да се продадат на јавна берзанска аукција. Правните и политичките прашања околу тоа сѐ уште се отворени.
• Улогата на поранешните акционери, на ЗИК Пелагонија и на поврзаните фирми на Алта во РСМ не е јавно разјаснета.

Хронологија: како Алта дојде во Битола

Македонската берза ја стави Стопанска банка Битола на листата за набљудување на 21 мај 2025 година, поради објавената намера за преземање. На 19 август 2025 Комисијата за хартии од вредност ја запре постапката на барање на Алта Груп од Белград, со образложение дека се менува формалниот купувач во рамки на истата група, а не дека се откажува од преземањето. На 21 октомври 2025 Комисијата донесе одлука за успешно преземање, а берзата ја тргна банката од листата на 27 октомври. Во декември 2025 банката го смени името во Алта банка АД Битола. Алта банка АД Белград поседува 95,336% од капиталот.

- Advertisement -

Во претходната сопственичка структура, според јавно достапни податоци, учествувал и бизнисменот Орце Камчев.

Премиерот Христијан Мицкоски вели дека првиот обид на групата да влезе во сопственичката структура, преку платежната институција Алта Пеј, бил одбиен од Народната банка, а вториот, преку Алта банка Србија, бил одобрен бидејќи ги исполнувал законските услови. Алта Груп во РСМ стекна и осигурителна компанија: ЗОИЛ Македонија АД Битола, купена за околу 1,7 милиони евра и преименувана во Алта Осигурување АД Скопје.

Колапсот во октомври и ноември 2026

Народната банка на Србија на 30 октомври ѝ ја одзеде лиценцата на Алта банка поради сериозно влошување на финансиската состојба и загрозување на интересите на вложителите, а сопственикот Давор Мацура беше приведен. Од Алта банка ги отфрлија обвинувањата и порачаа дека ниту еден надлежен орган не донел такви заклучоци.

На 1 ноември 2026 гувернерот Трајко Славески објави дека Народната банка воведува привремена администрација во Алта банка АД Битола, со управување преку лица назначени од Народната банка. Мерката е со времетраење од три месеци. Воведен е неделен лимит од 10.000 денари за плаќања и подигање пари, а филијалите привремено не ги услужуваа клиентите. Народната банка нагласува дека банката не е во стечај, не ѝ е одземена дозволата и не е активиран механизмот за исплата на депозити. Според гувернерот, до 31 октомври граѓаните и фирмите подигнале околу 2 милиони евра, а банката е во одлична кондиција, со висококвалитетно кредитно портфолио и висока ликвидност. Премиерот додаде дека, според него, активата е за 50% поголема од пасивата и дека не очекува стечај.

Политичката пресметка

Гувернерот изјави дека стои зад одлуката за продажба на Стопанска банка и дека сопственик на битолската банка не е Мацура, туку Алта банка Белград, регистрирана во РСМ. Премиерот пак се повикува на записникот од 194-тата владина седница од 24 октомври 2023 година. Според неговото толкување, тогашната влада, на предлог на Министерството за финансии, одлучила државните правобранителни органи да преземат активности за продажба на акциите што државата ги поседувала во Алта банка Белград, како резултат на сукцесијата на поранешна СФРЈ. Со тоа сака да покаже дека контактите со банката постоеле и пред 2025. Опозицијата, пак, тврди дека Владата дозволила влез на Алта и на нејзиниот сопственик во РСМ. Гувернерот претходно беше прашан зошто, откако домашна понуда за Стопанска банка била оценета како несоодветна за акционерите, дозвола добила банка од странство, за која во Србија имало објави за поврзаност со Мацура.

Што вели законот за присилната продажба

Правната рамка е во Законот за банките. Според нејзините одредби:

1. Согласност за квалификувано учество. Акционер со квалификувано учество во банка може да биде само лице што добило согласност од гувернерот.
2. Повлекување на согласноста (член 153). Кога согласноста ќе се повлече, гувернерот утврдува дека акциите не носат право на глас (член 137). Целта е сопственикот да не влијае врз работењето на банката.
3. Решение за продажба. Извршниот одбор прво донесува решение со кое акциите престануваат да носат и право на дивиденда, а потоа, во рок од осум дена, донесува решение за продажба во име на акционерот, на јавна берзанска аукција.
4. Забрана за располагање. Гувернерот му издава налог на Централниот депозитар за упис на забрана за располагање со акциите што се продаваат.
5. Купувачи. На аукцијата можат да учествуваат само инвеститори што претходно добиле согласност од гувернерот.
6. Цена (член 138). Почетната цена е просекот на официјалните дневни цени од последните три месеци пред решението за продажба, а ако нема трансакции, книговодствената вредност.

Следува заклучок: Народната банка има законска основа да ги продаде акциите на лице на кое му е повлечена согласноста, но продажбата е „во име на акционерот“, а не конфискација. Тоа е важно и за меѓународноправните последици.

Прашања што остануваат отворени

• Три или шест месеци? Премиерот спомена почетна цена од 3.777 денари по акција, според просек од шест месеци, а член 138 предвидува три месеци. Премиерот најави и дека ако нема купувач, аукцијата се повторува со намалување на цената за 10%, до минимум 50%. Потребно е да се потврди од кој пропис произлегува ова.
• Согласност од српска страна. Премиерот вели дека по истекот на рокот во кој српскиот регулатор може да се произнесе, Народната банка може да организира аукција и без формална согласност од српската страна. Отворено е прашањето дали стечајниот управник на Алта банка Белград дал овластување.
• Аукција со најмалку две банки. Се наведува дека за успешна аукција потребно е учество на најмалку две банки.  Народната банка да каже што се случува ако нема доволно понудувачи?
• Парите од продажбата. Кому се исплаќаат и дали се блокираат, со оглед на српските мерки и стечајот?
• Уставен суд. Одредбите за повлекување согласност и ограничување на правата од акции биле предмет на оцена пред Уставниот суд (У.бр.43/2013). Во издвоено мислење е објаснето дека акционерот има можност во рок од 180 дена сам да ги продаде акциите на берза по пазарна вредност. Потребно е да се провери целата одлука и дали Алта ја искористила таа можност.

Дали српската забрана ја спречува продажбата?

Според јавно достапни информации, српското Обвинителство за организиран криминал му забранило на Мацура да располага со дел од личниот имот и со имот на повеќе негови компании. Тоа е забрана за располагање, а не општо „замрзнување“, и треба да се утврди нејзиниот опсег. Акциите во Битола ги држи Алта банка Белград, правно лице на кое му е одземена дозволата, а не Мацура лично. Мерка на српски орган нема автоматско дејство во РСМ: таа се спроведува преку меѓународна правна помош, според договорите на Советот на Европа и билатералните договори. Дали и како се применуваат во овој случај мора да потврдат надлежните органи.

Меѓународно право и ризици за РСМ

Не најдовме потврден текст на билатерален договор за заштита на инвестиции меѓу РСМ и Србија, ниту друг договор што би бил основа за арбитража. Тоа е прво што треба да се провери во Министерството за надворешни работи и Министерството за економија. Општите принципи се следните:

• Државата има право да презема недискриминаторски и пропорционални мерки за заштита на штедачите и стабилноста на финансискиот систем. Такви мерки обично не се сметаат за експропријација.
• Мерката мора да има јасна законска основа, да е пропорционална, да биде спроведена во постапка со право на жалба и, ако значително ја одзема вредноста на имотот, да е проследена со надомест.

Можни последици: барање за надомест од стечајната маса или од акционери на Алта, особено ако пакетот се продаде под вредност или без овластување на управникот; управен спор против одлуките на Народната банка; репутациски и политички ризик во односите со Србија, и поголем ризик ако се докаже дека регулаторот знаел за проблемите пред да го одобри преземањето. Ризикот е помал ако продажбата е транспарентна, по независна проценка и со парите задржани за правниот сопственик.

Улогата на поранешните акционери и на ЗИК Пелагонија

Во јавноста речиси не се разгледува кој и со какви интереси учествувал во продажбата на Стопанска банка Битола. Редакцијата има право и обврска да бара јавен одговор од:

• Јордан (Орце) Камчев: каква била неговата улога, колкав удел имал и што добил од продажбата?
• Цветан Панделевски: која била неговата функција или удел и како учествувал во преговорите?
• Анета Ѓоргиев: која била нејзината улога во процесот?
• ЗИК Пелагонија: дали е акционер на банката, колкав удел имала пред и по преземањето и како гласале на собранијата?

Посебно прашање е дали ЗИК Пелагонија добила кредитна линија до 5 милиони евра од Алта банка по влезот на Алта и дали тоа било услов за преземањето. За ова нема јавно потврдена документација, па прашањето мора да се упати директно до компанијата, банката и администраторите. Ако кредитот постои, треба да се провери износот, условите, обезбедувањето и усогласеноста со прописите за изложеност кон поврзани лица.

Прашања за гувернерот Славески

• Тврдењето дека банката е во одлична кондиција може да се провери: која е стапката на проблематични кредити, покриеноста со резерви и од кога датира последната непосредна контрола?
• Каква проверка на сопственикот (потекло на средства, соодветност) била направена пред одобрувањето и дали биле земени предвид српските објави за Мацура?
• Дали во 2024–2026 имало опомени, мерки за корекција или ограничувања кон банката?
• Кои се правните основи, цената и независната проценка за продажбата?

Прашања за администраторите

• Колкав е износот и структурата на ризичните пласмани, и колкав дел е одобрен по влегувањето на Алта?
• Колкава е изложеноста кон поврзани лица и кон компании со иста сопственичка структура?
• Има ли одлив на средства кон Алта банка Белград или други членки на групата (заеми, депозити, провизии, гаранции) и од кога?
• Колкав е вкупниот износ на подигнати средства до и од 31 октомври наваму?
• Се ревидираат ли кредитите одобрени на поранешни акционери и поврзани компании?

Поврзани лица: Алта Осигурување, Алта Лизинг

Групата Алта во РСМ има и осигурување. За Алта Лизинг во РСМ не најдовме потврдена информација, па прашуваме дали постои, со каква сопственост и дали има договори со банката. Прашуваме и дали банката ги одобрувала кредитите на овие компании или на нивните клиенти, дали продавала осигурителни или лизинг производи преку своја мрежа и каква провизија плаќала, дали има заеми, депозити или заеднички гаранции меѓу компаниите, дали Народната банка ја проверила изложеноста на банката кон групата и што ќе се случи со осигурените лица и корисниците на лизинг ако групата падне.

С.Д.