Климатските промени го запреа почетокот на ново ледено доба, покажуваат истражувањата

Новите истражувања укажуваат на тоа дека пред околу 2.000 години, Земјата можеби навлегла во фаза што требало да доведе до ново ледено доба; сепак, климатските промени предизвикани од човечката активност го прекинале овој процес и го запреле ширењето на ледените покривки.

Земјата постојано се обликува преку оган и мраз – и тоа не само во поетска смисла.

Овие физички сили ја печат или ја вајаат површината на планетата преку огнени ерупции или преку незапирливото движење на глечерите, пренесува *Science Alert*.

- Advertisement -

Што се однесува до студот, Земјата доживеала најмалку пет ледени доба – вклучувајќи периоди од далечното геолошко минато кога целата планета можеби била обвиена во мраз, состојба што понекогаш се нарекува „Земја како кашеста топка“ (slushball Earth).

Всушност, ние моментално живееме во рамките на едно геолошко ледено доба, иако се наоѓаме во потопол меѓуледен (интерглацијален) период кој започнал пред приближно 11.700 години – отприлика во исто време кога многу големи животни почнале да изумираат.

Овие потопли интервали се менуваат со постудени, глацијални периоди, кои се карактеризираат со формирање на масивни глечери – она што вообичаено се нарекува „ледени доба“, а често се поврзува со влакнести мамути и пештерски жители кои треперат, собрани околу оскудни огнови. Новото истражување, објавено во списанието *Science*, сугерира дека следното ледено доба можеби започнало пред околу 2.000 години, но било запрено од глобалното затоплување предизвикано од човечката активност.

„Тукушто започнуваше, сè беше нормално – требаше да почне следниот глацијален период – а сепак, тој беше запрен“, вели Николас Јанг, геохемичар од Универзитетот Колумбија и главен автор на студијата.

Истражувањето се фокусираше на Лаурентидската ледена покривка (Laurentide Ice Sheet – LIS) – најголемата ледена структура од епохата плеистоцен – која покривала огромен дел од северниот дел на САД и Канада во периодот пред приближно 95.000 до 20.000 години.

На својот врв, оваа ледена покривка се протегала од Арктичкиот круг сè до Илиноис, закопувајќи ги древните предели под слој мраз со дебелина до три километри. Вкупниот волумен на мраз бил доволен за да предизвика промена на нивото на морето од околу 80 метри.

Истражувачите сметаат дека, со текот на времето, Лаурентидската ледена покривка се намалила, сведувајќи се на импресивната ледена капа Барнс (Barnes Ice Cap – BIC) – мал, но сè уште постоечки остаток од таа цела ледена ера.

За да дојдат до овој заклучок, истражувачите ја реконструирале хронологијата на еволуцијата на ледената капа, користејќи два главни вида докази зачувани на локацијата, врз основа на методи за атомско датирање. Тие се фокусирале на различни видови карпи за да го одредат нивото на космогениот берилиум-10 – изотоп на хемискиот елемент берилиум. Овој изотоп настанува кога космичкото зрачење, кое потекнува од експлозии на масивни ѕвезди, ќе стигне до нашата планета.

Исто така, анализирале и одамна изумрена вегетација, која станала видлива по повлекувањето на ледената капа Барнс, за да ја измерат количината на јаглерод-14 – благо радиоактивен изотоп на јаглеродот кој се распаѓа со предвидлива брзина.

Двата индикатори функционираат како природни стоперки. Во карпите, акумулацијата на берилиум-10 престанува кога мразот што напредува ќе ги покрие камењата, штитејќи ги од невидливото бомбардирање со космичко зрачење. Акумулацијата продолжува откако карпите повторно ќе бидат изложени по повлекувањето на мразот.

Кај растенијата, јаглеродниот „часовник“ почнува да отчукува во моментот кога ќе бидат покриени од мразот што напредува, бидејќи мртвата вегетација повеќе не апсорбира јаглерод.

Врз основа на сите овие податоци, истражувачите составиле јасна хронологија на климатските промени.

Највисоките температури во текот на сегашниот меѓуледен период – познат како холоцен – веројатно се случиле пред околу 11.000 до 10.000 години, барем во северните региони. Ова било предизвикано од зголеменото сончево зрачење, кое е резултат на промените во орбитата на Земјата, познати како Миланковиќеви циклуси. Во текот на следните милениуми настапил тренд на ладење; сепак, Лаурентидската ледена покривка – изненадувачки – продолжила да се намалува. Нејзината надморска височина паднала премногу ниско за таа повторно да може да расте, што значи дека нејзината еволуција повеќе не била условена од климатските промени. Пред 3.600 години, тој се намалил на површина помала од неговата денешна големина, задржувајќи се на тоа минимално ниво сè до пред околу 2.000 години.

Дури тогаш почнал повторно да се шири, означувајќи го почетокот на нов глацијален период.

Или, попрецизно, почетокот на она што можело да прерасне во ново ледено доба – да не било влијанието на порастот на летните температури, кој започнал во 1960-тите години, сугерираат истражувачите.

Според нивните наоди, ледената капа Барнс го достигнала својот историски максимум околу 1960 година. Сепак, антропогеното затоплување подоцна го прекинало овој раст, доведувајќи до негативен биланс на масата – што значи дека, во текот на потоплите месеци, мразот се топел побрзо отколку што можел да се обнови во текот на зимата.

Оттогаш, губењето на мраз може речиси целосно да се објасни со порастот на летните температури – кои исто така предизвикуваат намалување на други ледени капапи низ канадскиот Арктик и Северниот Атлантик – наведуваат истражувачите. Ова е последица на зголемените емисии на стакленички гасови, чии почетоци датираат од околу 1750 година.

Токму во тој период, Индустриската револуција почна значително да ја загадува атмосферата со стакленички гасови.

Сето ова се случило во момент кога климата минувала низ најстудениот век од еден од најсуровите студени периоди во поновата историја – „Малото ледено доба“ – чија најстудена фаза траела од 1780 до 1880 година.

Но, што нè очекува во иднина?
Моделите покажуваат дека некогашната Лаурентидска ледена покривка – или, попрецизно, денешниот леден капап „Барнс“ и неговите идни остатоци – би можеле целосно да исчезнат под влијание на тековните климатски трендови, оставајќи зад себе само трага од еден изгубен свет.

„Ова ќе бидат последните остатоци од Лаурентидската ледена покривка и тие ќе исчезнат засекогаш“, заклучува Јанг.

„Она што некогаш било сосема природен и предвидлив феномен, сега го нема.“

Студијата е објавена во списанието *Science*.