Претседателот на Полска свика итни консултации поради хаосот и недостатокот на моќ во Уставниот суд

Претседателот на Полска, Карол Навроцки, буквално вечерва влезе со лакт во Уставниот суд на Полска за да спречи, како што оцени, „кршење на уставниот поредок и насилно преземање на уставното тело“, го испрати суспендираниот заменик-претседател на Уставниот суд во зградата и побара итни консултации на сите парламентарни партии.

Хаос во Уставниот суд и пред него, кога полицијата цела ноќ користеше кордон за да ги спречи демонстрантите предводени од лидерите на полската националистичка опозиција да влезат во зградата со сила, избувна неколку часа претходно кога највисоката судијка, Ана Корвин-Пјотровска, го презеде управувањето со судот по сопствена иницијатива, наоѓајќи соодветни ставови.

Таа објави дека ги суспендирала претседателот на Уставниот суд, Богдан Швјенчковски, и неговиот заменик, Бартломеј Сохањски, во обид да го прекине застојот и целосната парализа на Уставниот суд на Полска, кој сè уште е под контрола на судии поврзани со опозицијата веднаш по падот од власт во 2023 година. Таа, исто така, изјави дека претседателот Навроцки ја продолжува оваа ситуација бидејќи го одложува положувањето заклетва на новите судии.

- Advertisement -

Шефот на државата го преврте авионот над Малта од летот за Сенегал, се врати во Варшава, се сретна со претседателот на Врховниот суд и одлучи да го донесе суспендираното раководство во зградата на Уставниот суд.

Тој насилно ги турна судиите што беа на влезот да поминат, им рече: „Вие не сте судии на Уставниот суд“ и пред тоа ги обвини дека се узурпатори.

Лидерите на опозицијата, првенствено шефот на конзервативните националисти од партијата „Право и правда“, Јарослав Качињски, во текот на ноќта ги повикаа демонстрантите да навлезат со сила, ја отстранија оградата и фрлаа шишиња кон полицијата.

„Ова е прв ваков случај во светот. Атентат врз Уставниот суд. Службите на Туск насилно влегоа во Уставниот суд. Полска станува полициска држава, а тоа е веќе директен пат кон авторитарен, а потоа и тоталитарен режим“, им рече Качињски на демонстрантите.

Тој ги повика Полјаците, како што ги нарече оние кои се патриоти, да излезат на улиците и да го бранат Уставниот суд со своите тела, синдикатите „Солидарност“ блиски до „Закон и правда“ му порачаа на премиерот Доналд Туск да му објави војна, а разни други организации блиски до десницата изгледаа подготвени да бидат „легии на претседателот Навроцки“ за да ја соборат владата на Туск.

„Враќањето на владеењето на правото е наша обврска. По години без владеење, тоа е тежок процес, понекогаш болен и бара решителни мерки. Нема друг начин“, рече синоќа Туск, кој се соочува со зголемен гнев од своите гласачи зошто демонтирањето на контроверзната судска реформа и враќањето на владеењето на правото во Полска по осум години популистичко владеење оди толку бавно.

Шефот на полската дипломатија, Радослав Шикорски, вечерва им потсети на претседателот Навроцки и на опозицијата дека Сејмот на полскиот парламент избра ново мнозинство судии во Уставниот суд сосема легално и дека главниот проблем е што старото раководство на Уставниот суд не им дозволува на овие судии да работат, а шефот на државата му го отежнува положувањето заклетва иако тоа е само формалност.Синоќа, полскиот министер за правда и генерален обвинител Валдемар Журек поднесе пет барања за одземање на имунитетот на претседателот и потпретседателот на Уставниот суд.

„Поднесоците имаат 224 страници. Можам само да ви кажам дека станува збор за сериозни кривични дела. Едно барање се однесува на пречекорување на неговите овластувања бидејќи не им дозволил на судиите да работат. Тој има обврска да го стори тоа, а не го сторил тоа“, рече министерот Журек.

Професорот по уставно право Кшиштоф Скотњицки изјави за полската агенција ПАП дека претседателот Навроцки нема овластување да интервенира во Уставниот суд на кој било начин.

„Уставниот суд не работи долго време, може да се каже дека го немаме долго време. Адвокатите очекуваа дека трибуналот ќе биде трибунал, а не некаков вид макета како што имаме. Но, силно се сомневам дека токму она што се случи е вистинскиот начин Уставниот суд да го врати својот авторитет и оригинална функција“, рече Скотњицки.

Амбасадорот на САД во Варшава, Том Роуз, го нарече хаосот во Уставниот суд и протестите пред него невидена ситуација, опасна бидејќи лесно може да ескалира, и апелираше на мрежата X до сите функционери, пред сè до владата на премиерот Туск, да „воздивнат длабоко и да не преземат ништо што би можело да предизвика понатамошно насилство“.

„САД се со Полска. Не е наша работа да осудуваме или да се мешаме во внатрешните работи на Полска“, рече амбасадорот и нагласи дека Полска постигнала премногу како земја за да дозволи да биде загрозена од политички разлики, без разлика колку се големи овие достигнувања.

Утрово има помалку демонстранти пред зградата на Уставниот суд, има и помалку полицајци, јавуваат полските медиуми, а министерот Журек изјави за TVN24 дека ситуацијата се стабилизира, но експерти, адвокати и коментатори со различни политички ставови предупредуваат.

Тие веруваат дека хаосот и кризата во Уставниот суд немаат чисто правно решение.

Исходот од таков обид за повторно воспоставување на владеењето на правото, во околности кога опозицијата верува, напротив, дека тоа претставува закана за владеењето на правото, кој и да победи, може да резултира само со фактот дека Уставниот суд на Полска ќе признае само половина од Полјаците како легитимни, според адвокатите.

Откако дојде на власт во 2023 година, полскиот премиер Доналд Туск се обидува да ја демонтира судската реформа со која партијата „Право и правда“ на Јарослав Качински првпат го стави Уставниот суд под своја контрола во 2016 година и, според Европската Унија, ја загрози независноста на судиите и судството, така што таканаречената нуклеарна опција и ЕУ ги замрзнаа нејзините средства за одреден период поради системската закана за владеењето на правото.