83 години од Првиот македонски свештенички собир во Издеглавје

На 21 октомври 1943 година, во малото  село Издеглавје, македонски свештеници се собраа на Првиот македонски свештенички собир. Со одлуките донесени тогаш започна патот кон обновата на Охридската Архиепископија и создавањето на Македонската Православна Црква.

Каде се наоѓа Издеглавје?

Издеглавје е село во општина Дебарца, во југозападниот дел на Македонија, и порано било дел од општина Белчишта. Според пописот од 2002 година има 136 жители. Селото е богато со историско наследство. На неговото подрачје се наоѓаат три средновековни археолошки локалитети: Манастириште, Зглавиница и Св. Димитрија. Главната селска црква е посветена на Св. Димитрија, а црквата Св. Никола е заштитено културно добро.

Време на војна и окупација

Собирот се одржал во најтешките воени години. По окупацијата на Југославија во април 1941 година, поголемиот дел од Македонија бил припоен кон Бугарија. Црковниот живот бил поделен меѓу туѓи јурисдикции. Во источниот дел доминирала бугарската Егзархија, а во западниот дел Албанската Православна Црква, под италијанска контрола.

- Advertisement -

Истата 1943 година била пресудна и за македонското ослободително движење. Во март била основана Комунистичката партија на Македонија, а на 2 август, на Илинден, во Оте­шево кај Преспанското Езеро се одржала Преспанската партиска конференција. Во тој општ контекст на отпор и организирање се одржал и свештеничкиот собир.

Што беше одлучено во Издеглавје?

На 21 октомври 1943 година македонското свештенство самостојно го презеде управувањето со црковниот живот. Одлуките од собирот биле следните:

• Отфрлена е јурисдикцијата на туѓите цркви врз црквата во Македонија.
• За прв пат во црковната администрација е воведен македонскиот јазик.
• Формирано е првото архијерејско намесништво на ослободената територија, а за прв намесник е избран свештеникот Антим Попоски.
• Донесена е одлука за обнова на Охридската Архиепископија како Македонска Православна Црква.

Меѓу учесниците биле протоерееите Вељо Манчевски, Кирил Стојаноски и Антим Попоски, како и свештениците Томо Попоски, Зафир Јованоски, Ламбе Попоски, Ристо Тасески, Матеј Попоски и Силјан Ристоски. Македонските свештеници одбиле да служат под туѓа јурисдикција и се определиле за страната на народното ослободително движење.

Од Издеглавје до АСНОМ и црковно-народниот собор

Собирот е дел од поширок историски тек. На 2 август 1944 година, во манастирот Св. Прохор Пчињски, се одржало Првото заседание на АСНОМ. Тогаш македонскиот јазик бил прогласен за официјален јазик на македонската држава. Така воведувањето на македонскиот јазик во црковната администрација во Издеглавје претходело на државното признавање на јазикот.

Подоцна, во октомври 1958 година, во Охрид бил одржан црковно-народен собор. Тој довел до воспоставување нова црковна хиерархија и до автокефалноста на Македонската Православна Црква, прогласена во 1967 година. Затоа Издеглавје често се споменува како почеток на тој долг пат.

Зошто Издеглавје останува симбол?

Собирот од 1943 година е симбол на духовната самостојност и на континуитетот на Охридската Архиепископија. Тој потсетува дека македонското свештенство ја зачувало врската со народот и во услови на војна, окупација и притисок од соседни цркви. Затоа Издеглавје и 21 октомври се место и датум на кои се враќаат историчарите, верниците и сите што ја истражуваат историјата на македонската црква.

С.Д.