Франција е потресена од студентски протести без преседан: Зошто граѓаните се гневни?

Франција се соочува со сè поголеми тешкотии во справувањето со најголемите студентски протести видени во последните неколку децении. Она што започна како израз на поддршка за наставниците во штрајк во едно средно училиште во предградие северно од Париз, прерасна во национална криза, пренесува Си-Ен-Ен (CNN).

Стотици училишта беа принудени да се затворат, а повеќе од 6.000 луѓе беа приведени во текот на изминатите неколку недели – повеќето од нив малолетници без претходно криминално досие, според Си-Ен-Ен.

Повредени се ученици, наставници и полицајци. Еден ученик во градот Ленс, на североистокот на земјата, ја загуби раката откако наводно кренал граната, додека друг во Турс остана без око.

- Advertisement -

Што се случува?
Првичниот протест во средното училиште „Сент-Егзипери“ во предградие на Париз, на 21 септември, привлече малку внимание. Учениците им се придружија на наставниците во протестот против недостигот на кадар и ресурси, се наведува во извештајот.

Откако нивните барања беа исполнети и во училиштето беше испратен дополнителен кадар, штрајкот заврши, но искрата веќе беше запалена. Според студентскиот лидер Манес Надел, протестот се ширел со огромна брзина. Демонстрантите реагираат додека француската полиција користи водени топови среде судири на плоштадот „Насион“ (Place de la Nation) за време на демонстрациите на средношколци и студенти во Франција, на 6 октомври 2026 година. REUTERS/Abdul Saboor
Средношколците во Париз и околината почнаа да ги блокираат влезовите, а во рок од неколку дена, слични сцени беа забележани низ целата земја, од Лил на северот до Марсеј на југот. Снимките на кои се гледа како ученици палат канти за ѓубре, поставуваат барикади, напаѓаат училиштен персонал и се судираат со полицијата, покренаа прашања во врска со полицискиот одговор и вмешаноста на крајната левица, според медиумскиот извештај. Повеќе од 100 средни училишта претрпеа штети откако започна протестното движење.

Насилството и брзината со која се ширеа протестите ги изненадија многумина, но незадоволството се таложеше подолго време; Според извештаите, образовниот систем е преоптоварен, недоволно опремен и со недостиг на кадар, поради што многу ученици сметаат дека тој повеќе не е способен да ја исполни својата цел.

Со години на интернет кружат видеа од училници во кои недостасуваат доволно клупи или столови, или пак се прикажуваат ученици чии часови се откажани бидејќи отсутните наставници не биле заменети.

Анализата на Си-Ен-Ен (CNN) покажува дека порастот на наталитетот во Франција во 2010 година довел до зголемување на бројот на средношколци, кои сега посетуваат училишта што со години се соочуваат со намалување на реалните средства за финансирање. Во средните училишта денес има помалку наставници отколку во 2008 година, иако бројот на ученици е зголемен за дополнителни 250.000. Во јавниот сектор, во 70 отсто од училниците има повеќе од 30 ученици.

Каков е одговорот на владата?
Критичарите тврдат дека одговорот на владата е бавен и покажува оти властите не ја сфаќаат сериозноста на ситуацијата. Првично, голем дел од реакциите беа насочени кон крајно левичарската партија „Непокорна Франција“ (LFI) и нејзиното присуство на барикадите. Партијата, предводена од Жан-Лук Меланшон – за кого се очекува да постигне добар резултат на претседателските избори следната пролет – постојано ги бранеше и правото на учениците на протест и сопственото право да бидат присутни на демонстрациите.

Исто така, се водеше значајна дебата за потребата од порешителен полициски одговор, како и за трошоците поврзани со протестите. Штетата на училиштата само во пошироката област на Париз се проценува на седум милиони евра (7,84 милиони долари).

Француските средношколци се собираат на протести низ целата земја, изразувајќи гнев поради преполнетите училници, недостигот на наставници и дотраените училишни згради.
REUTERS/Yves Herman
Владата првично направи отстапка во врска со таксите за стручните средни училишта – првично планирани за 2027 година – но таа мерка сега е отстранета од државниот буџет.

Во петокот, министерот за образование Едуар Жефре се сретна со претставници на учениците. Не беше постигнат договор. Според Си-Ен-Ен, Министерството за образование пушти во употреба онлајн-портал каде што учениците можат да ги изнесат своите загрижености и да споделат идеи за подобрување на образованието. Одговорот на владата е отежнат поради лошата состојба на јавните финансии. Владата се обидува да усвои буџет за 2027 година со кој дефицитот би се намалил на околу пет отсто од БДП – цел што, како што се истакнува, може да се постигне само преку болни мерки за штедење. Минатата недела, приносот на десетгодишните француски обврзници накратко надмина пет отсто – највисоко ниво од 2002 година – додека протестите дополнително ја зголемија загриженоста во врска со фискалната состојба на земјата.

Немирите го означија почетокот на она што веројатно ќе биде жестока трка за претседателската функција меѓу екстремната десница и екстремната левица, бидејќи политичкиот центар сè повеќе заостанува во анкетите претставуваат природна база. За владата, тие претставуваат извор на неред и дополнителен притисок врз јавната потрошувачка во најлошиот можен момент.