Секој ден никнуваат по две нови дивоградби, а министерот за транспорт молчи додека часовникот на УНЕСКО чука

Од Градиште до Чаир, од стариот Охрид до срцето на националниот парк Маврово, бесправната градба во земјава не запира, туку забрзува, додека државниот инспекторат делува со уривање на поединечни објекти, а системско решение нема ниту трага.

Додека провладините медиуми го слават новиот рок добиен од УНЕСКО за Охридскиот регион како да е готово решение и успех на владата, теренот покажува сосема поинаква слика. Државниот завод за статистика минатата година регистрираше над деветстотини нови бесправно изградени објекти, што значи дека во земјава никнуваат по најмалку две дивоградби секој ден, а тоа претставува раст од дваесет проценти во однос на претходната година. Стручната јавност посочува дека реалната бројка е веројатно уште поголема од официјалната статистика.

Охрид, градот кој сам себе се дави во сопствениот успех

- Advertisement -

Во Охрид, општинскиот регистар на нелегални градби, изработен по препорака на УНЕСКО, содржи илјада седумдесет и шест предмети, од кои четиристотини и девет се лоцирани токму во заштитениот појас, на брегот на езерото, во потегот на националниот парк Галичица и во стариот дел на градот. Само пред неколку недели, во старото градско јадро на Охрид, државен инспектор мораше да излезе на вонреден терен и да донесе налог за присилно уривање откако претходно донесеното решение едноставно не било спроведено. Ова не е изолиран случај, туку симптом на систем во кој решенијата за уривање се носат, а потоа стојат недопрени со месеци и со години.

Во месноста Елешец, на само педесет метри од брегот на Охридското Езеро, заштитено со статус на УНЕСКО, никна нова дивоградба, а редакцијата на Охридскaj дозна дека зад градбата стои универзитетски професор по право. Во заштитеното Студенчишко Блато, единствен екосистем стар над десет илјади години, продолжуваат да никнуваат куќи и бетонски плочи, дел од нив веќе приклучени на струја. Во Градиште, покрај Националниот парк Галичица, притисокот врз просторот расте секоја сезона, а истата логика на бавно, но постојано узурпирање во заштитениот простор се повторува низ целото крајбрежје.

Токму законските измени од две илјади и петнаесеттата година, иницирани од тогашниот пратеник, а денешен вицепремиер и министер за транспорт и врски, Александар Николоски, овозможија легализација на дивоградби во заштитениот педесетметарски појас покрај езерото без проценка на влијанието врз животната средина, за куќи наводно постари од триесет години. Токму истиот тој министер денес раководи со Државниот инспекторат за градежништво и урбанизам, институцијата која треба да го спречи токму она што неговите порано донесени законски решенија му го олеснија на терен.

Чаир, местото каде бројките стануваат политичко оружје

Во Скопје, најгласната приказна за дивоградби доаѓа од општина Чаир, каде поранешната градоначалничка на Скопје тврдеше дека постојат над сто и педесет вакви објекти со по дванаесет ката, изградени без дозволи и без проекти, со проценета штета за буџетот од двесте дваесет и пет милиони евра. Градоначалникот на Чаир тие бројки категорично ги негира, тврдејќи дека општината воопшто не е прва по број на дивоградби ниту во Скопје, ниту во земјава. Министерот за внатрешни работи потврди дека институциите постапуваат по налог на јавен обвинител, а Основното јавно обвинителство доби пријави и документација, но повеќе од една година подоцна сè уште нема јасен одговор дали воопшто е формиран предмет.

Додека политичките страни се обвинуваат меѓусебно, самиот министер за транспорт и врски во службени записници на Заедницата на единиците на локалната самоуправа признал дека од две илјади и единаесеттата година, кога истечал рокот за легализација, во земјава се изградени сто и триесет илјади дивоградби. Дел од локалните функционери одат уште подалеку, тврдејќи дека вкупниот број на нелегално изградени објекти во земјава веќе достигнува двесте илјади. Рокот за поднесување барања за легализација веќе еднаш бил продолжуван, а дванаесет години по неговото воведување, се решени само педесет и седум проценти од поднесените барања.

Маврово, паркот кој се губи самиот себеси

Во Националниот парк Маврово, најголемиот заштитен природен простор во земјава, локалните жители и активистите веќе со години предупредуваат дека нелегалната урбанизација прераснала во отворена анархија. По секоја најава за нова рунда легализација, теренот доживува вистинска инвазија на нови градби, а меѓу нив има и објекти какви што, според локалните познавачи на просторот, не постојат во ниту еден друг национален парк во светот. Селата во срцето на паркот немаат решени основни прашања како водоснабдување, електрична енергија и патна инфраструктура, а сепак не престануваат да никнуваат нови објекти, додека месните жители постепено се иселуваат од просторот што сами го уништуваат.

Прашањата што бараат одговор

Она што поврзува Охрид, Чаир и Маврово не е само бројката на нелегални објекти, туку истиот образец, решенија за уривање што се носат, но не се извршуваат со години, институции што меѓусебно се пренафрлаат со одговорноста, и политичка волја што секогаш наоѓа причина да го одложи расчистувањето до по наредните избори. Државниот инспекторат за градежништво и урбанизам е токму институцијата чија работа е да го спречи ова, а таа институција директно одговара пред министерот за транспорт и врски Александар Николоски.

Прашањето не е реторичко. Зошто со децении не постои системско решение, туку само поединечни уривања што случајно допаѓаат до вниманието на јавноста? Дали новиот рок добиен од УНЕСКО навистина значи дека проблемот конечно ќе се реши, или само дека владата доби уште неколку години во кои може да го одложува непријатното прашање до по наредните парламентарни избори? И конечно, дали толерирањето на дивоградбите, наместо нивно системско отстранување, всушност претставува вид политички пазар, каде толеранцијата кон бесправната градба се разменува за гласови во заедниците каде проблемот е најизразен?

Граѓаните на Охрид, на Чаир и на Маврово заслужуваат одговори, не нови рокови кои утре ќе се прославуваат како успех.

С.Денесовски