НЀ ЧЕКА ВРЕЛО ЛЕТО, ПОТОПЛО ОД ПРОСЕЧНИТЕ, СО ТЕМПЕРАТУРИ И НАД 42 СТЕПЕНИ

Натпросечно високи температури, особено во Повардарието, Скопската Котлина, Пелагонија и во источните делови на Македонија се очекуваат во текот на летото, кое ќе се карактеризира со повеќекратни и интензивни топлински бранови и со повремени, локално интензивни невремиња.

Професорот по метеорологија на Природно-математичкиот факултет и член на Советот за безбедност, д-р Владо Спиридонов, во неговиот најнов осврт за летото 2026 година посочува дека во најтоплите периоди температурите локално би можеле да достигнат и над 40 степени Целзиусови, а во најизложените подрачја не се исклучени вредности и до 42 степени, па дури и повисоки.

Во урбаните средини, особено во Скопје, ефектот на високите температури ќе биде изразен и во ноќните часови поради асфалтните површини, намалената вегетација и урбаната густина. Тоа може да влијае врз здравјето на луѓето, особено кај оние со кардиоваскуларни и со респираторни заболувања, како и да предизвика нарушување на сонот и намалена работна способност и продуктивност.

- Advertisement -

Спиридонов појаснува дека ваквите случувања се резултат на Ел Нињо, кој е еден од најзначајните двигатели на климатската варијабилност на глобално ниво.

– Неговото влијание најчесто се поврзува со засилување на временските и на климатските екстреми, вклучувајќи поинтензивни топлински бранови, продолжени сушни периоди, но и појава на интензивни врнежи и поплави во одделни региони. Дополнително, ваквите климатски аномалии влијаат врз земјоделството, водните ресурси, енергетиката, екосистемите и здравјето на населението. Во поширок регионален контекст, Југоисточна Европа влегува во лето со зголемена веројатност за натпросечни температури, при што Copernicus Climate Change Service ја издвојува оваа област како една од најтоплите во Европа во летото 2026 година. Ова дополнително укажува на засилување на топлотните екстреми, подолги сушни периоди и поголема атмосферска нестабилност – посочува професорот Спиридонов за МИА.

Тој вели дека Македонија, поради својата специфична географска поставеност и комбинацијата на котлини, планински масиви и медитеранско-континентални влијанија, претставува подрачје каде што ефектите од екстремната топлина можеет дополнително да бидат изразени.

Светската метеоролошка организација (СМО) соопшти дека постои речиси 80 проценти веројатност за развој на Ел Нињо во периодот јуни-август, а за периодот септември-декември веројатноста е зголемена на приближно 90 проценти. Актуелните прогнози навестуваат дека најверојатно ќе достигне умерен до силен интензитет. Светската метеоролошка организација нагласува дека навремените прогнози и системите за рано предупредување се клучни за намалување на ризиците и заштита на населението, особено во секторите земјоделство, енергетика и јавно здравје.

Во тој контекст, професорот Спиридонов вели дека се очекува летото да биде обележано со подолги сушни периоди.

„Намалените врнежи и високите температури ќе доведат до намалена влага во почвата, зголемено испарување и засилен воден стрес. Според пресметките, средниот SPI (Standardized Percipitation Index) изнесува приближно -1,5, што укажува на умерена до интензивна суша“, се наведува во освртот на Спиридонов.

Во вакви атмосферски услови ризикот од шумски и вегетациски пожари значително се зголемува и може да премине во високо до екстремно ниво, особено во подрачјата каде што се совпаѓаат повеќе неповолни климатски фактори. Особено критични се Повардарието, Тиквешијата, Гевгелиско-Валандовската Котлина, Струмичкиот регион и делови од источна Македонија, каде што релјефните карактеристики дополнително ги отежнуваат пристапот и интервенцијата.

– Најранливи се регионите со изразена суша и негативни SPI-вредности, каде што почвата и вегетацијата се веќе долгорочно исцрпени од недостиг на врнежи и високи температури. Клучните фактори што ја зголемуваат опасноста од пожари вклучуваат продолжен дефицит на врнежи, екстремно високи температури и повторливи топлотни бранови, кои доведуваат до забрзано сушење на вегетацијата и намалување на нејзината влажност до критични нивоа. Дополнително, ниската релативна влажност на воздухот во комбинација со засилен локален ветер создава услови за брзо ширење на пламенот и неконтролирано движење на пожарните фронтови – појаснува професорот Спиридонов.

Иако предвидувањата се дека нè очекува сушно лето со натпросечни температури, сепак периодично се најавуваат и краткотрајни, но интензивни непогоди, кои наместа може да предизвикаат и поплави. Ваквите појави, како што објаснува Спиридонов, настануваат во услови на многу загреан приземен слој на атмосферата, акумулирана енергија и локална нестабилност.

„Овие системи најчесто се манифестираат како краткотрајни, но интензивни временски епизоди, проследени со обилни врнежи, град и со силни налети на ветер. Во географскиот контекст на Македонија, ваквите појави имаат зголемен потенцијал за брза ескалација во поројни поплави, особено поради релјефната структура и брзото собирање на водата од планинските и ридските подрачја кон котлините. При сув претходен период почвата ја намалува својата апсорпциска способност, што дополнително го зголемува површинскиот истек и ризикот од ненадејни водни бранови. Последиците од ваквите настани може да вклучуваат локални поплавувања на урбани и рурални подрачја, ерозивни процеси, свлечишта и оштетување на патна, водоводна и земјоделска инфраструктура. Иако овие појави се просторни ограничени, нивниот интензитет и брз развој бараат постојано следење на атмосферската нестабилност и навремени системи за рано предупредување“, се наведува во освртот на Спиридонов.

Ваквите атмосферски состојби претставуваат предизвик и за земјоделството и за енергетиката. Ќе има намалени приноси и стрес за земјоделските култури, како и поголема потреба од наводнување, што секако ќе резултира со оптоварување на водните ресурси. Поради сушниот период и намалените хидролошки дотоци, се очекува и зголемена потрошувачка на струја.

Научно-аналитичкиот осврт на професорот Спиридонов е изработен во согласност со најавите за развој на Ел Нињо во текот на летото.

Тој за оваа анализа вели дека е наменета, пред сè, за подобра информираност на граѓаните и на институциите, со цел да даде подлабока процена на можните временски и климатски услови и да се укаже на потенцијалните опасности и ризици што може да ја погодат Македонија во наредните месеци.